РАЗВИТИЕ ТЕХНИКИ И ТЕХНОЛОГИИ ГОНЧАРНОГО ДЕЛА.

Аннотация

Pottery is the first discovery in the life of mankind, it is the result of practical research that is inextricably linked with the necessity of life. Pottery is one of the oldest and most interesting forms of folk art. Pottery is one of the types of applied folk art, and it belongs to the field of crafts that makes various objects, dishes, building materials from clay. The main raw material in pottery is natural soil, and the longer the clay is baked, the better the quality of the pottery. Key words: Pottery, porcelain, applied arts, crafts. РАЗВИТИЕ ТЕХНИКИ И ТЕХНОЛОГИИ ГОНЧАРНОГО ДЕЛА. Аннотация. Керамика – первое открытие в жизни человечества, это результат практических исследований, неразрывно связанных с необходимостью жизни. Гончарное дело – один из древнейших и интереснейших видов народного искусства. Гончарное дело является одним из видов прикладного народного творчества и относится к области ремесел, изготавливающих из глины различные предметы, посуду, строительные материалы. Основным сырьем в гончарном деле является природная почва, и чем дольше обжигается глина, тем лучше качество керамики. Ключевые слова: Гончарное дело, фарфор, прикладное искусство, ремесла. Mamlakatimizda qadimdan milliy qadriyat sifatida rivojlanib kelayotgan kulolchilik an’analarini asrab-avaylash, xalqaro miqyosdagi nufuzini oshirish, har bir oila, jamoa, idora va tashkilotlarda uni keng targ‘ib etish, xalq ustalarining mehnatini munosib rag‘batlantirish, aholining keng qatlamlarini, ayniqsa yoshlarni jalb etish orqali sifatli kulolchilik mahsulotlarini ichki va tashqi bozorga chiqarish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish maqsadida “Kulolchilikni jadal rivojlantirish va qo’llab-quvvatlash chora tadbirlari” to’g’risidagi 23.03.2021 yildagi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-5033-son qarorida an’anaviy va zamonaviy kulolchilikni yanada rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari, O‘zbekiston Respublikasida kulolchilik mahsulotlari ishlab chiqarishni kengaytirish va sanoat darajasiga olib chiqish kabi masalarga kata itibor qaratilgan. 2 93 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kulolchilik insoniyat hayotidagi eng birinchi kashfiyot, bu albatta turmush zaruriyati bilan uzviy boglik bo’lgan amaliy izlanishlar natiyjasidir. Kulolchilik – xalq amaliy sanʼatinig eng qadimiy, gʼoyat qiziqarli turlaridan biri. Kulolchilik xalq amaliy sanʼati turlaridan boʼlib, hunarmandchilikning loydan, gildan turli buyumlar, idishlar, qurilish materiallari tayyorlaydigan sohaga kiradi. Kulolchilikda asosiy xomashyo tabiiy tuproq boʼlib, loy qancha koʼp pishitilsa, sopolning sifati shuncha yaxshi boʼladi. Kulolchilik san’ati qadimgi Misr, Ossuriya, Bobil, Yunoniston va Xitoyda yuksak taraqqiyotga erishgan. Mamlakatimiz hududida kulolchiliknig koʼplab asosiy maktab va markazlari mavjud. Rishton, Buxoro, Gʼurumsaroy, Toshkent, Xorazm, Samarqand va Qashqadaryo kulolchilik maktablarini sanash mumkin. Ushbu kulolchilik maktablari bir biridan yaratilgan mahsulotlarni tayyorlanish uslubi, naqsh-gullari, rangi va pardozi bilan biri-biridan farqlanadi. Shu jumladan Qoraqalpoǵiston hududida ham kulolchilik buyimlarini ishlab chiqarganligini tarixiy arxeologiya topilmalardan bilib olsak bo’ladi. Bu buyimlar hozirgi paytta I.V. Savickiy nomli Qoraqalpoq davlat muzeyida saqlanib kelinmoqda. Kulolchilik buyumlari sopol va keramika deb atalmish chinni, fayans va mayolikalardan tayyorlanadi. Badiiy kulolchilik atamasi XIX asrning oxirlarida paydo bo'lgan va odatda faqat o'sha davrdan boshlab ishlab chiqarilgan sopol idishlar uchun ishlatiladi. Hozirgi kunda badiiy bezatish usuli, shakli va tayyorlanish usullariga koʻra quyidagi kulolchilik maktablari mavjud: Fargʻona (asosiy markazlari — Rishton, Furumsaroy), Buxoro- Samarqand (asosiy markazlari — Samarqand, Urgut, Gʻijduvon, Uba), Xorazm (asosiy markazlari — Madir, Kattabogʻ qishloqlari), Toshkent. Har bir maktab oʻziningrivojlanish va ijodiy tamoyillari, yetakchi markaz va ustalari, oʻzigagiva xos xususiyatlarigaega boʻlish bilan birga asosiy badiiy umumiylikni ham saqlagan. Fargʻova (Rishton)da kulolchilikning anʼanaviy badiiy va ishlab chiqarish usullari qaytatiklandi, ishkrrli sir tayyorlash yoʻlga qoʻyildi. M. Ismoilov, I. Komilov, U. Ashurov, U.Qosimov, Sh. Yusupov, A. Vazirov, M. Saidov va boshqa ustalar yaratgan buyumlar (lagan, kosalar, don mahsulotlari uchun katta xumlar) shakl jihatidan ham bezak jihatdan ham rangbarangdir. Gʻurumsaroy kulolchilik buyumlariga bezakning mahobatli oydinligi va soddalik xosdir,bu maktab vakili usta M. Turopov sir tayyorlashdan tortib to naqsh chizishgacha boʻlganbarcha ishlarni faqat anʼanaviy usulda bajargan, bu anʼanani uning shogirdi V. Buvayev va boshqalar davom ettirmoqda, yangi ijodiy yangiliklar yaratishda izlanmoqda (jumladan, mahobatli laganlar hajmini kichraytirish va boshqalar).Buxoro-Samarqand kulolchilik maktabi buyumlarining jarangdor nafisligida qoʻrgʻoshinli