ПРИНЦИПЫ СОЦИАЛЬНОЙ ЗАЩИТЫ НАСЕЛЕНИЯ

Аннотация

The presented article on the topic "Principles of social protection of the population" talks about the meaning of the word social protection, the social security system and the principles of social protection, social services, social protection of the population. Keywords: Social and material protection of the population, legal, economic, social measures, employment, career choice, study and education; income guarantee, level of social policy, social security system, pension insurance, medical insurance, personal insurance. ПРИНЦИПЫ СОЦИАЛЬНОЙ ЗАЩИТЫ НАСЕЛЕНИЯ Аннотация. В представленной статье рассматривается значение слова социальная защита, система социального обеспечения и принципы социальной защиты, социального обслуживания и социальной защиты населения по теме «Принципы социальной защиты населения». Ключевые слова: Социальная и материальная защита населения, правовые, экономические, социальные меры, занятость, выбор профессии, учеба и образование; гарантия дохода, уровень социальной политики, система социального обеспечения, пенсионное страхование, медицинское страхование, личное страхование. Ijtimoiy himoya -keng maʼnoda mamlakat aholisini ijtimoiy va moddiy muhofaza qilinishini taʼminlaydigan va jamiyatda qaror topgan xuquqiy, iqtisodiy, ijtimoiy chora tadbirlar majmui; tor maʼnoda-davlat va jamiyatning yoshi, salomatligi holati, ijtimoiy ahvoli, tirikchilik vositalari bilan yetarli taʼminlanmagani tufayli yordamga, koʻmakka muhtoj fuqarolar toʻgʻrisidagi gʻamxoʻrligi. Uning asosiy maqsadi aholi farovonligining toʻxtovsiz yaxshilanishini taʼminlash, aholi qatlamlarining taʼlim, madaniyat, kasb malakasi, daromadlari jihatidan keskin tafovutlariga barham berish, jamiyat tomonidan insonga munosib hayot darajasini va inson taraqqiyotini taʼminlashga yordam berishdan iborat. Ijtimoiy himoyaning asosiy yoʻnalishlari: erkin ijtimoiy iqtisodiy faoliyat koʻrsatishni taʼminlash; ish bilan bandlik, kasb tanlash, oʻqish va bilim olish; daromadlarning kafolatlanishi; har bir fuqaroning oʻz iqtisodiy faoliyatida daromadga ega boʻlishi; isteʼmolchilar himoyasi, isteʼmolchilar jamiyatlari; tovarlar va xizmatlar sifati, isteʼmol kafolatini taʼminlash; aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish; ijtimoiy taʼminot tizimi va aholining muhtoj, kam taʼminlangan 2 89 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ qismlariga pensiyalar, nafaqalar, turli xil imtiyozlar berish. Turli mamlakatlarda aholini ijtimoiy himoya tizimi mamlakatning iqtisodiy taraqqiyot darajasi, demokratik taraqqiyot va uning aholi manfaatiga muvofikligi, ijtimoiy siyosat darajasi, ijtimoiy taʼminot tizimi kabi omillarga bogʻliq holda amal qiladi. Oʻzbekistonda ijtimoiy himoya tizimi 20-asrning 20-yillaridan boshlab shakllana boshladi. 90-yillarga kelib, bozor iqtiso-diyotiga oʻtish asosida amaldagi islohotlarga mos ravishda yangidan shakllandi. Ayniqsa, milliylik, oʻzlikni anglash, eʼtiqod va anʼanalarning tiklanishi ijtimoiy himoya tizimiga muhim yangilik boʻlib qoʻshildi. Oʻzbekistonda aholini ijtimoiy himoya qilish iqtisodiy islohotlar dasturidagi uzluksiz ustuvor yoʻnalishlardan biriga, yaʼni islohotlarning hamma bosqichlarida ustuvor hisoblanadigan va-zifalar qatoriga kiradi. Mamlakatda ijtimoiy yoʻnaltirilgan bozor iqtisodiyoti barpo qilishda davlat tomonidan kuchli ijtimoiy himoya-siyosati olib borilmoqda. Kuchli ijtimoiy siyosat Oʻzbekistonning oʻz istiqbol va taraqqiyot yoʻlining yetakchi tamoyillaridan biri hisoblanadi. Soʻnggi yillarda mamlakatimizda ham bu borada keng qamrovli islohotlar amalga oshirilyapti. Aholini ijtimoiy ximoya qilish tizimida ilgʻor xalqaro standartlarga asoslangan mutlaqo yangi boshqaruv tizimini joriy etish maqsadida Ijtimoiy himoya milliy agentligi tashkil etildi. Davlat tomonidan fuqarolarga ijtimoiy xizmat koʻrsatish koʻlami va turlarini kengaytirish, tizim samaradorligi va manzilliligini oshirish orqali aholining koʻmakka muhtoj qatlami ijtimoiylashuvini taʼminlash, aholining ijtimoiy sugʻurta mexanizmlari bilan qamrab olinishini kengaytirish masalalarini hal etish Agentlikning ustuvor vazifasi etib belgilandi. Ko’pgina ijtimoiy himoya tizimlari quyidagi asosiy komponentlarni o’z ichiga oladi: • pensiya sug’urtasi (keksalik, nogironlik, boquvchisini yo’qotish); •tibbiy sug’urta; • ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalardan sug’urta qilish; • ishsizlik sug’urtasi. Davlat ijtimoiy himoyasiga bo’lgan ehtiyoj bir qator omillar bilan belgilanadi. Birinchidan, bu zamonaviy bozor iqtisodiyotini tashkil etishning o’ziga xos xususiyati bo’lib, uning a’zolarining katta qismi xodimlardir. Shuning uchun, sanoatdan oldingi agrar iqtisodiyotdan farqli o’laroq, uyushgan asosda vaqtincha yoki uzoq muddatli nogironlik. Bozor mehnat taqsimoti va jamiyatda kasbiy ixtisoslashuv ishchilarning yashash manbalarini yo’qotishiga olib kelishi mumkin. Ikkinchidan, zamonaviy oilaning a’zolarining kamligi tufayli ijtimoiy xavflardan himoya qilishning norasmiy insti