СЛУЧАИ ДОМОГАТЕЛЬСТВ, ДОМОГАТЕЛЬСТВ И НАСИЛИЯ В ОТНОШЕНИИ ЖЕНЩИН И ДЕВОЧЕК И ИХ ЗАЩИТА

Аннотация

The article discusses the forms and causes of violence and harassment of women and girls and the work they are doing to prevent this violence in society. The legislation regulating family relationships, the national experience of protecting women affected by family violence and harassment, has been studied. Key words: domestic violence and harassment, physical violence against women, sexual violence, psychological abuse, economic violence, protective order, harassment and violence contributing factors and consequences, RESPECT women, women support, rehabilitation. СЛУЧАИ ДОМОГАТЕЛЬСТВ, ДОМОГАТЕЛЬСТВ И НАСИЛИЯ В ОТНОШЕНИИ ЖЕНЩИН И ДЕВОЧЕК И ИХ ЗАЩИТА Аннотация. В статье рассматриваются формы и причины насилия и домогательств в отношении женщин и девочек, а также проводимая ими работа по предотвращению этого насилия в обществе. Изучено законодательство, регулирующее семейные отношения, национальный опыт защиты женщин, пострадавших от насилия и домогательств в семье. Ключевые слова: домашнее насилие и домогательства, физическое насилие в отношении женщин, сексуальное насилие, психологическое насилие, экономическое 5 79 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ насилие, охранный ордер, факторы и последствия, способствующие домогательствам и насилию, УВАЖЕНИЕ женщин, поддержка женщин, реабилитация. “Hamma odamlar o‘z qadr-qimmati hamda huquqlarida erkin va teng bo‘lib tug‘iladilar. Ularga aql va vijdon ato qilingan, binobarin bir-birlariga nisbatan birodarlik munosabatida bo‘lishlari kerak” Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi, 1-modda Qadim-qadimdan ayollarni kamsitish evaziga erkaklarning ustunligini namoyon qilish oddiy hol sifatida qabul qilingan. Hatto erkak tomonidan ayolning jazolanishi qonunan mustahkamlab qo‘yilgan. Lekin XX asrning 70-yillariga kelib, oiladagi zo‘ravonlik masalasi muhokama va e’tirozlarga sabab bo‘la boshlagan. Shunda ham gap faqat jismoniy zo‘ravonlik xususida borgan. Milliy xususiyatlarimizga ko‘ra, oiladagi holatni ommaga oshkor qilish uyatli hisoblanib, shu nuqtayi nazardan ham oilada bolalarga “uydagi gapni ko‘chaga tashima”, deya tarbiya berishgan. Agar qizlar oila qurganidan keyin qandaydir muammo tug‘ilsa, “sen ayolsan, chida, chiqqan qiz chig‘iriqdan tashqarida bo‘ladi”, deya ularni taqdiriga ko‘nishga, salomatligini yo‘qotish evaziga chidashga chorlangan. Xo‘sh, texnologiyalar asri hisoblanmish bugungi kunda- chi?! Qachonki rivojlanish uchun barcha sharoitlar yaratilsa, o‘z bilimi, malakasi va ko‘nikmalarini yuksaltirish imkoni bo‘lgan bugungi kunda ham oiladagi zo‘ravonlikka chidash kerakmi?! Insonlarning o‘zaro ijtimoiy munosabatlari asosida insoniyat taraqqiyotining o‘ziga xos jihatlari va tarixiy rivojlanish shakllari paydo bo‘lgan. Tazyiq va zo‘ravonlikka asoslangan xulq- atvor hamda o‘zaro munosabatlar ham mazkur jarayonda o‘z o‘rniga ega. Tarixga nazar solsak, ijtimoiy taraqqiyotning har bir bosqichida zo‘ravonlikka asoslangan munosabatlarni ko‘rish mumkin. Zero zo‘ravonlik ham ijtimoiy munosabatlarning bir ko‘rinishi sifatida azaldan barcha jamiyatlarda mavjud bo‘lib kelgan. Tazyiq va zo‘ravonlik holatlarini ijtimoiy munosabatlar nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqish insoniyat taraqqiyotini boshqa tomondan anglash imkonini beradi. Har yili sayyoramiz bo‘ylab yarim milliondan ortiq odam zo‘ravonlikdan vafot etadi, ko‘pchiligi jamoaviy va shaxslararo nizolar natijasida tan jarohatlari oladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, zo‘ravonlik dunyo bo‘ylab 15 yoshdan 44 yoshgacha bo‘lgan odamlar o‘limining asosiy sabablaridan biridir. A.A.Guseinov va R.A.Apresyan kabi bir qator olimlarning fikricha: “Zo‘ravonlikning mohiyati odamlar o‘rtasidagi iroda erkinligini yo‘q qilish jarayoni bo‘lib, bir tomonning kuch ishlatish va tashqi majburlash yo‘li bilan o‘z irodasini boshqalarga yuklashidir”[2]. Olimlarning nazarida bitta fikrning ikkinchi fikrga o‘z xohishi bilan bo‘ysunish holati bundan mustasno. Misol uchun, oilada o‘g‘il otasining fikrini ma’qul bilib, unga o‘z xohishi bilan bo‘ysunishi zo‘ravonlik holati hisoblanmaydi. Zo‘ravonlik va tazyiq tushunchasini har tomonlama o‘rganish va ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega. Chunki bunday munosabatlar doimiy ravishda davlatlar, millatlar, alohida guruhlar, shaxslar va oila a’zolari o‘rtasida sodir bo‘lishi kuzatiladi. Oiladagi zo‘ravonlik va tazyiq 5 80 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ holatlarini o‘rganganda uning tarkibiy elementlarini alohida inobatga olish hamda omillarni tahlil qilish dolzarb sanaladi. AQSHda XX asrning ikkinchi yarmida oiladagi zo‘ravonlik milliy muammo sifatida e’tirof etildi va fanlararo ilmiy tahlil obyektiga aylandi. Eng mashhur ilmiy loyihalar qatoriga 1975-yilda amerikalik sotsiologlar tomonidan o‘tkazilgan hamda 1985-yilda A.Strauss[3] boshchiligidagi bir guruh mutaxassislar tomonidan oiladagi