ТЕОРИЯ И СТРУКТУРА МУЗЕЙНОЙ КОММУНИКАЦИИ

Аннотация

In this article, the theoretical foundations of museology, various directions of museum activity, museum communication, activities and practices of world museums, theoretical and practical problems, methodological research, organization of scientific research work and their importance are scientifically justified on a large scale. Key words: Museum, communication, scientific research, information technology, theory, project. ТЕОРИЯ И СТРУКТУРА МУЗЕЙНОЙ КОММУНИКАЦИИ Аннотация. В данной статье на широком научном обосновании научно обоснованы теоретические основы музеологии, различные направления музейной деятельности, музейное общение, деятельность и практика музеев мира, теоретические и практические проблемы, методологические исследования, организация научно-исследовательской работы и их значение. шкала. Ключевые слова: Музей, коммуникация, научные исследования, информационные технологии, теория, проект. Музейшунослик амалиётининг умумий мажмуига коммуникация тўғрисидаги тушунчанинг киритилиши, унга ёндашиш услуби дейилади. Музей фаолиятига янгича услубларни тадбиқ этишга қарши чиқувчилар ҳам топилади. Эски услубда фикрловчиларнинг гумонларини тарқатиб юбориш учун янги услубнинг асл моҳиятини очиб бериш ҳозирги пайтда талаб қилинади. Музей коммуникацияси – музей ва жамият ўртасидаги ахборот узатиш жараёнидир [1]. Бизнингча, булар икки хил бўлиб, биринчиси 1949 йилда Клод Шеннон томонидан ишлаб чиқарилган алоқанинг математик назарияси, яъни унда маълумот етказиб бериш ишининг асосий элементлари белгиланган: алоқа канали, узатгич, қабул қилувчи, шовқин ва манзил эгаси. Иккинчи манба канадалик олим Маршалл Маклюэн концепцияси бўлиб, 1960 йилда чоп этилган қатор ишларида инсон жамияти ривожини ўз ичига олган: тил, йўллар, пул, телевидение, компьютер, босма нашрни оладиган коммуникация воситалари ривожи сифатида кўриб чиқишни таклиф этди. Демак, Шеннон ва Маклюэн қарашларининг бирикиши натижаси эса “коммуникация” тушунчасининг турли билим соҳаларида тарқалишига олиб келди[2]. 4 19 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Коммуникация ахборот берувчи ва қабул қилувчи орасидаги алоқа яратувчи тизим, деган маънони англатади. Коммуникация монолог ёки диалог тариқасида бўлиши мумкин. Музей коммуникациясининг назарий асосини амалда кўз олдимизга келтириш учун унинг амалий шакли ўз ичига: назария, тарихини, лойиҳадаги тадқиқот ишини қамраб олади. Шуларга асосан музей ишидаги коммуникацион ёндашиш назарияси амалда тадбиқ этиш услуби яратилади яъни, музей амалиётига коммуникатив ёндашишнинг назарий асослари кириб келиши орқали жамиятда муҳрланиб қолган музей тўғрисидаги тарихий, назарий ва анъанавий тушунчаларга янгича изоҳ берилади ҳамда тарихдан бизгача етиб келган музей фаолиятида ишлатиладиган баъзи поэтик иборалар ва сўзларнинг меъёридан ортиқ ишлатилишига барҳам берилади. Дарвоқе, музей фаолиятига коммуникацион ёндашувнинг амалий жараёнида эса мавжуд шароитни ҳисобга олган ҳолда ўрганиш, режалаштириш ва ташкил этиш кўзда тутилади. Демак, унинг лойиҳавий шаклини амалга оширишда янги тузилмаларни тадбиқ этиш, ишнинг янгича ташкилий усулларини қўллаш кабилар тушунилади. Шунингдек, музей фаолиятини лойиҳалаштиришда коммуникатив ёндашишнинг яна бир усули - унинг жиҳози, кўргазмаси ва экспонатининг сценарийсини яратиш ҳамда ўзига хос тарихи, хусусияти, маданий аҳамияти ва тилини акс эттиришга уриниш лозим. Буларни қуйидагича изоҳлаш мумкин. Маълумки, музейдаги ҳар бир ашё ўз-ўзидан йиғилиб, сақланмайди. У мутахассислар томонидан муҳим қадриятга эга бўлган ашё сифатида маълум мақсадни кўзлаган ҳолда музейнинг доимий кўргазмасига айланади ва музейга ташриф буюрувчилар бу экспонатларни завқ-шавқ билан қабул қилиб, баҳо беришади. Модомики музей мутахассислари иштирокида томошабинлар учун намойиш қилинаётган ашёнинг асл қадр-қиммати тўлиқ тушунилиб, унга тўғри баҳо берилмаса, орада англашилмовчилик вужудга келади ва мулоқот бузилиши мумкин. Бизнингча, ўзаро мулоқотнинг бузилишига йўл қўймаслик учун, ашёга баҳо беришда эҳтиёткорлик талаб қилинади, айрим холларда холис баҳо беришга учинчи тараф таклиф қилиниши мумкин. ХХ асрнинг 60-йилларида жаҳон музейшунослигида коммуникатив назарияни канадалик олим Дункан Камерон биринчи бўлиб ишлаб чиқди. Унинг назариясига кўра музейга бошқача кўз билан қараш, яъни бу жойга келувчи музей экспонатлари билан мулоқот ўрнатиш учун барча шарт-шароитлар яратилган маскан сифатида ёндашишга олиб келди. Бундай мулоқот асосида музейга ташриф буюрувчидан нарсаларнинг “тилини билиш” талаб қилинса, кўргазма намойишининг ташкилотчиларидан нарсаларни сўзсиз тушуна оладиган қилиб намойиш этилса айни муддао бўлар эди. Демак, масалага бундай ёндошиш бир тарафдан музей фаолиятини моҳирона ташкил этиш, яъни нарсаларни тўплаш ва сақлашни талаб даражасида таъминлаш имкониятини яратиш, иккинчи томондан музей билан одамлар орасида мулоқот муҳитини яратиш ниҳоятда муҳим эди[3]. Бу иш энг аввало намойиш эта олиш муаммосига оид