УКРЕПЛЕНИЕ ПРАВОВЫХ ОСНОВ КООПЕРЕАЦИИ – КАК УСЛОВИЯ СОЦИАЛЬНОГО-ЭКОНОМИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ

Аннотация

Cooperatives play an important role in the socio-economic development of the country. In recent years, our country has adopted about 10 normative legal acts for the development of cooperation. They are mainly focused on the cultivation and processing of raw cotton, fruit and vegetables, the development of industrial cooperation, and the expansion of cooperation between businesses and the population. However, the role of cooperation in the economy of our country can be evaluated negatively compared with foreign countries. This is due to the fact that our national legislation regulating the activities of cooperatives is not suitable the requirements of international standards, government intervention in this area is preserved, and there are no mechanisms to encourage membership in cooperatives and so on. The article analyzes the factors influencing the development of cooperatives and makes recommendations for legislation based on existing practices and the experience of foreign countries. Keywords: cooperative, cooperative membership, cooperative property, volunteerism, management, registration, industrial cooperation, employment. Аннотация: Кооперативы играют важную роль в социально- экономическом развитии страны. За последние годы в нашей стране принято около 10 нормативно-правовых актов по развитию кооператива. В основном они направлены на выращивание и переработку хлопка-сырца, фруктов и овощей, развитие производственной кооперации, расширение сотрудничества предприятий и населения. Однако роль кооперации в экономике нашей страны можно негативно сравнить с зарубежными странами. Это связано с тем, что наше национальное законодательство, регулирующее деятельность кооперативов, не соответствует требованиям международных стандартов, сохраняется вмешательство государства в эту сферу, отсутствуют механизмы поощрения членства в кооперативах. В статье анализируются факторы, влияющие на развитие кооперативов, и даются рекомендации по законодательству, основанные на существующей практике и опыте зарубежных стран. Ключевые слова: кооператив, кооперативное членство, кооперативная собственность, волонтерство, управление, регистрация, производственная кооперация, трудоустройство. MKoao’lpuemraotts iuycahlaurn m: Kaomolpakeraat tisjityima o–i yb-uiq qtiosnoudniyiy ruimvoujlmanijitsimhiodiay ymoukhi iimqt isoo‘driiny mtuataqdsai.d ga erishish uchun ixtiyoriy ravishda birlashgan, talab qilinadigan kapitalga teng ulushlarni qo‘shgan va tavakkalchilik va foydalarning adolatli ulushini qabul qilgan, umumiy qabul qilingan kooperatsiya tamoyillariga muvofiq ish olib boruvchi shaxslarning belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tgan birlashmasi. 249 “Adliya sohasida raqamlashtirishni rivojlantirishning zamonaviy tendensiyalari” xalqaro konferensiya materiallari (2021-yil 14-dekabr) kooperatsiyalarning iqtisodiyotga ijobiy ta’siri Xususan, mutaxassislarning fikriga ko‘ra, quyidagilar bilan baholanadi: – ishlab chiqarish, marketing, kommunal xizmatlar, transport, kredit, sug‘urta, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish kabi sohalarda tadbirkorlarning mehnat unumdorligini oshiradi; – muayyan turdagi mahsulotni ishlab chiqarishdan to tayyor mahsulot ko‘rinishiga kelgunga qadar bo‘lgan bosqich bir kooperatsiya atrofida birlashganligi natijasida chakana narxlarni pasaytiradi; – tadbirkorlarning o‘zaro birlashishi ishlab chiqarishga yangi texnologiyalarni jalb qilish, innovatsion uslublarni qo‘llash, tovarlarni xalqaro bozorga olib chiqish imkonini yaratadi; – kichik va o‘rta biznes vakillarining kooperatsiyalarga birlashib, yirik tadbirkorlik subyektlari bilan o‘zaro raqobat muhitiga kirishishi monopoliyani oldini oladi, bozor raqobatbardoshligini oshiradi; – qo‘shimcha ish o‘rinlari yaratilib, aholi bandligini ta’minlaydi. Ijtimoiy jihatdan kooperatsiyalar kam ta’minlangan, ishsiz fuqarolarni qo‘llab-quvvatlash vazifasini bajaradi. Shu sababli kooperatsiyalar faoliyati xorijiy1 damvllardtldaradna ancha keng rivojlangan. Jumladan, Xalqaro kooperativ alyans (International Co-operative Alliance) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab ortiq odam kooperativlarga a’zodirlar. A’zolarining eng ko‘p soni 305,6 mln a’zolarga va 30,000 ga y7a0q0in mkionogperativlarga ega AQSHga to‘g‘ri keladi. Kanadada har 9uc1h%inchi fuqaro kooperativ a’zosi hisoblanadi. Fransiyada koopera8ti0v%lar fuqarolarni ish o‘rni bilan ta’minlaydi. Yaponiyada fermerlarning i kooperativlar asosida tashkil etilgan. Quvaytda chakana savdonin1g. 6 trlni iste’mol kooperativlari tomonidan amalga oshiriladi. Dunyodagi eng yirik koop8er5a7ti vm klonrxonalarning jami daromadi AQSH dollarini tashkil qiladi. Xalqaro mehnat tashkilotining ma’lumotlariga 5ko0‘ r%a, moliyaviy kooperativlar kishiga (dunyo aholisining 13 %i) xizmat qiladi, qishloq xo‘jaligi kooperativlari qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ini ishlab chiqaradi. Mamlakatimizda ham so‘nggi yillarda kooperatsiyalarni rivojlantirish maqsadida 10 ga yaqin normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilindi. Ular, asosan, paxta xomashyosini yeti