Химиопрофилактика эмериоза кроликов

Аннотация

This article provides information about Eimeria, a simple parasite that is common in rabbit farms, and in particular, it describes in detail the use of Coctitox and Toltrox drugs for disease detection, treatment, and disease prevention measures. Key words: Eimeria, coccidia, rabbits, merogony, gametogony, sporogony, Coccytox and Toltrox. КИРИШ. Республикамизда қуёнчилик тармоғи дастлабки ривожланиш босқичида бўлиб, ушбу даромадли тадбиркорлик билан шуғулланувчилар ҳали унчалик кўп эмас. Улар ҳам етарлича ахборотга ва кўникмага эга эмас. Демак, бу борада соха мутахассислари билан тарғибот-ташвиқот ишларини янада жадаллаштириш зарур. Чунки қуёнчилик тармоғи саноатлашган даражага етиши лозим. Яъни боқувчи маҳсулотининг бозори аниқ бўлиши керак. Тармоқнинг озуқа базасини шакллантириш ҳам долзарб масала. Шу боис ҳозир юртимизда мана шундай масалаларни ҳал этиб, тармоқни ривожлантиришга соҳа раҳбарлари томонидан эътибор қаратилиб, жиддий киришилмоқда. Озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш долзарб вазифа ҳисобланган ҳозирги даврда қуёнчилик тармоғини ҳам самарадорлигини ошириш муҳим аҳамият касб этади. Бу долзарб вазифани бажаришда қуёнларда учрайдиган айрим паразитар касалликлар тўсқинлик қилиши кузатилиб, уларни олдини олиш ва самарали даволаш усулларини жорий этиш ушбу тармоқ учун ишлаб чиқаришдаги зарурат ҳисобланади. Чунки сўнгги йилларда Республикамизда қуёнларнинг паразитар касалликларидан Эймериоз илмий изланувчилар томонидан деярли ўрганилмаган. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ ВА МЕТОДОЛОГИЯ. Эймериоз-бир ҳужайрали содда паразитлар – эймериялар (кокцидиялар) чақирадиган инвазион касаллик ҳисобланади. Қуёнларда эймериоз турли хил клиник белгилар билан кечади. Эймериоз билан кўп ҳолатларда 3 ойликкача бўлган қуён болалалари оғир касалланади. Касаллик кучли хуруж қилган пайтда қуён болалари карахт бўлиб, харакатчанлиги кескин пасайиб кетади, озиқланиши сустлашади, ошқазон-ичак фаолияти бузилади (ич кетади), ич кетиши баъзан қон аралашган ҳолда кечади, натижада қуёнчалар ўсиш – ривожланишдан орқада қолади. Касалликни эртачи ташҳислаш, даволаш ва олдини олишда юқори самарали антиэймерий дори воситаларини қўллаш касалликни самарали даволашга ва иқтисодий зарарни камайишига имконият яратади. https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal January, 2023 57 SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 2 | 2023 Эймерияларнинг ривожланиши - эймериялар авлодига мансуб бир ҳужайрали паразитларнинг турлари кўп бўлиб, улар мураккаб ривожланиш жараёнига эга, кўпчилиги хусусиятлари жиҳатдан ўзаро ўхшашдир. Eymeria – авлоди вакилларининг ривожланиши асосан 3 босқичда кечади: merogoniya, gametogoniya ва sporogoniya. Merogoniya – жинссиз кўпайиш. Паразитлар ооциста босқичида организмга тушади. Ичак бўшлиғида ооцист пардаларидан озод бўлган спорозоитлар ичакнинг эпителиал ҳужайраларига кириб олади ва ҳажми катталашиб юмалоқ шаклдаги меронтларни ҳосил қилади. Сўнгра merontларнинг ядролари кўплаб бўлиниш йўли билан кўпайиб, янги ядрочалар ва улар атрофида протоплазма ҳосил бўлади. Янгидан ҳосил бўлган бу паразитлар эса merazoitлар деб номланади. Merazoitлар кириб олган эпителиал ҳужайраларнинг кўпчилиги нобуд бўлади, паразитлар эса улардан чиқиб бошқа соғлом хужайрага киради ва у ерда юқоридагидек ривожланиш босқичини бир неча марта такрорлагач, кейинги босқич гаметогония билан алмашади. Gametogoniya – жинсий кўпайиш босқичи ҳисобланиб, бунда merazoitлар ўрнига эркак ва урғочи жинсий ҳужайралари (gametaлар) ҳосил бўлади ва ўзаро қўшилади. Бунинг учун дастлаб таркибида оз миқдордаги цитоплазмаси бўлган митти паразитлар микрогаметалар ва таркибида кўп миқдорда цитоплазма сақловчи йирик паразитлар макрогаметалар ҳосил бўлади. Микрогаметоцидларнинг ядролари кўплаб бўлиниб ҳосил бўлган ядрочалар атрофида цитоплазма пайдо бўлиши натижасида ҳаракатчан митти ўроқсимон шаклдаги қўш хивчинли эркаклик жинсий ҳужайралар – микрогаметалар ҳосил бўлади. Жинсий ҳужайралар ўзаро ажримлашгандан кейин микрогаметалар макрогаметаларнинг ичига киради, яъни паразитларнинг қўшилиши жараёни содир бўлиб, зигота ҳосил бўлади. Қисқа вақт ичида зигота атрофида парда ҳосил қилган ооциста пайдо бўлади. Мазкур ооцисталар эпителиал ҳужайралардан ажралиб ичак бўшлиғига, у ердан эса тезак билан ташқи муҳитга тушади. Sporogoniya – spora ва sporozoitлар ҳосил бўлиб, ташқи муҳитда кечади. Ташқи муҳитга тушган оосистлар қулай шароитда ўз ривожланишини давом эттиради. Эймерияларнинг хусусийлиги – бу авлодга мансуб эймериялар бир бирига жуда ўхшаш бўлишсада, бироқ улар эволюцион тараққиёт жараёнида мослашган биргина ҳайвон турида паразитлик қилишади. Эймерияларнинг қатъий хусусийлиги нафақат хўжайинга нисбатан балки, организмнинг учраш жойига, орган ва тўқималарида паразитлик қилиш хусусияти ҳам айнан ўзига хос бўлади. Эймерияларнинг турларини ва ривожланишини ўрганиш, спонтан зарарланган қуёнларни тажриба ўтказиш мақсадидаги тадқиқотларимизда эймерияларнинг юқоридаги биологик хусусияти яна бир марта тасдиқланди. https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal