ИЗУЧЕНИЕ УМСТВЕННО ОТСТАЛЫХ ДЕТЕЙ, ОБУЧЕНИЕ ИХ КАК ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ПРОЦЕСС

Аннотация

This article highlights the issues of teaching mentally retarded children and guiding them to social life in the process of inclusive education. Key words: Inclusive education, mentally retarded children, oligophrenia, education, development. ИЗУЧЕНИЕ УМСТВЕННО ОТСТАЛЫХ ДЕТЕЙ, ОБУЧЕНИЕ ИХ КАК ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ПРОЦЕСС Аннотация. В данной статье освещаются вопросы обучения умственно отсталых детей и ориентации их на социальную жизнь в процессе инклюзивного образования. Ключевые слова: Инклюзивное образование, умственно отсталые дети, олигофрения, образование, развитие. Zamonaviy oʻqituvchini shakllantirishi, har bir oʻqituvchi oʻz ustida muntazam ishlab, malakasini oshirib, oʻz tajribalarini oʻquvchilar ta’lim- tarbiyasiga qaratishi lozim. Inklyuziv ta’limning asosiy maqsadi ta’limni boshlash imkoniyatiga ega bo‘lgan barcha bolalar, shu jumladan alohida yordamga muhtoj bo‘lgan bolalarni umumta’lim jarayoniga qamrab olishdir. Inklyuziv ta’lim alohida yordamga muhtoj bolalarga ta’lim olishni taqdimetishi bilan katta ahamiyatga ega. Bu ana shunday bolalarni uzluksiz umumiy ta’lim tizimiga kiritishni bildiradi. Ushbu jarayon o‘zining quyidagi huquqiy, ijtimoiy asoslariga ega bo‘lmog‘i zarur. Ya’ni: - Har bir bola ta’lim olish uchun asosiy huquqga ega va kerakli darajada bilim olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. - Har bir bola o‘z xosliklariga, qiziqishlariga, qobiliyat va o‘quv ehtiyojga ega. 84 - Ta’lim yuzasidan alohida ehtiyojga ega bo‘lgan ommaviy maktablarda o‘qish imkoniyatiga ega bo‘lishlari, bu yerda ularning ehtiyojlarini qondirish maqsadga yo‘naltirilgan pedagogik metodlar asosida sharoit yaratish zarur. - Barcha yoshdagi bolalar atrofida yashayotgan va ishlayotgan bolalar bilan bir xil sharoitda o‘qishlari va kamol topishlari zarurInklyuziv sinflar o‘quvchilar va pedagoglarga jamiyatga va maktabga yangicha qarashni rivojlantirish orqali jamiyatning eng yaxshi a’zolari bo‘lishlari uchun yordam berishga yo‘naltirilishi zarur. - Inklyuziv ta’lim umumta’lim maktablari o‘quvchilari, direktorlari, ota-onalar va maxsus pedagoglarni bitta guruhda hamkorlik qilishlarini talab qiladi. Ko‘p hollarda alohida yordamga muhtoj bolalarning ota-onalari o‘z bolalarining ta’limga oid huquqlari va boshqa imkoniyatlari haqida noto‘g‘ri tushunchaga ega bo‘lganlari natijasida bu bolalarga to‘g‘ri ta’lim berishni talab qilmaydilar. Ota-onalar o‘z bolalaridagi nuqsonlar tufayli uyalish va o‘zini yo‘qotib qo‘yish kabi to‘siqlarni yengishlari haqida ma’lumotga ega bo‘lishlari kerak. Hamma ota-onalarga inklyuziv ta’limning mazmuni nimalardan iboratligi va bu bolalarga qanday imkoniyatlar berishi haqida batafsil ma’lumot berilishi zarur. Ota-onalarning o‘z bolalariga ta’limli yordam ko‘rsatishini cheklamaslik bilan bir jihatdan kengaytirish zarur. Shunday yo‘l bilan ota-onalar bolalarni o‘quv muassasalariga joylashtirish va o‘quv dasturlarini aniqlik, shuningdek o‘quv jarayonini uyda yoki boshqa joyda davom ettirishga oid muhokamalarga jalb qilishi zarur. Har qanday bola kamol topib sog‘lom o‘ssa, uning bilim faoliyati, sezgi qobiliyatlari mukammal rivojlanib borsa, bunday bolalar 6-7 yoshdan boshlab maktabga qabul qilinishga tayyor bo‘ladi. Lekin umumta’lim maktab o‘quvchilari orasida o‘quv dasturlarini o‘zlashtirishda qiyinchilikni boshdan kechirayotgan bolalar uchrab turadi. Bolaning hoh ona qornida, hoh tug‘ilgandan keyin rivojlanib borishi uchun zarur bo‘lgan ma’lum shartlarning bo‘lishi natijasida jismoniy va ruhiy, aqliy nuqsonlar kamchiliklarga olib kelishi mumkin. Bunday bolalarda eshitishda, ko‘rish qobiliyatida, nutqiy va aqliy faoliyatida nuqsonlar paydo bo‘ladi. Aqli zaif bolalarni o‘rganish va ularga yordam tashkil etish masalalari, aqli zaif bolalarni o‘qitish va milliy istiqlol ruhida tarbiyalashda ishtimoiy-pedagogik omillar haqida , aqli zaif bolalar tasnifi hamda uning aqli zaif bolalar uchun maxsus muassasalarni differensiyalashdagi ahamiyati hamda yordamchi maktab o'quvchilarining pedagogik tasnifi borasida ma’lumotlar berishni ko‘zda tutadi. Qator ijobiy xislatlariga qaramay, ma’lum darajada aqliy rivojlanmaganlik bu bolalarga ham xosdir. Bu bolalarning tafakkurlari ko‘rgazma-obraz mazmunini kasb etadi. Tushunchalaming shakllanishi juda qiyin amalga oshadi. Umumlashtirish, taqqoslash jarayonlari 85 juda zaif kechadi. 0 ‘qilgan muayyan mazmunni qiyinchilik bilan o‘zlashtiradilar. Fanlami to‘g‘ri idrok qila turib, ularning ichki bog’lanishlarini tushunmaydilar. Bunday xislatlar debil bolalar bilan mazmunli rasmlar, izchil voqealarni tasniflash tajribalari o‘tkazilganda yaqqol ko‘rinadi, hisoblash malakalari ham qiyin shakllanadi. Sonlar, suratli arifmetik belgilar mohiyatini yetarli tushunib yetmaydilar. Ular sodda masalalaming shartlarini dastlabki tushuntirishlarda bila olmaydilar. Uni yechishda oldingi ishlagan yo’llarni qo’llaydilar. To‘g ‘ri yozish malakalarini qiyinchilik bilan egallaydilar. Ularning nutqi sodda, grammatik tomoni buzilgan, tili chuchuk bo’lishi mumkin. So‘zli tushuntirishlar muayyan hola