ПРЕСТУПЛЕНИЯ, СВЯЗАННЫЕ С ПЕРЕДАЧЕЙ МАТЕРИАЛОВ, ПРОДВИГАЮЩИХ ЭКСТРЕМИЗМ, СЕПАРАТИЗМ, И ИДЕОЛОГИЮ ЧЕРЕЗ ТАМОЖЕННУЮ ГРАНИЦУ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

Аннотация

The article describes the legal struggle and organizational mechanisms against the transfer of materials promoting extremism, separatism and fanaticism across the customs border of the Republic of Uzbekistan. Based on the conducted research, general conclusions are given, practical recommendations are given to fight against the illegal trade of materials promoting religious extremusm, separatism and fanaticism. Key words: customs authoritties, smuggling crime, extremism, separatism, fanaticism, illegal circulation, crime, investigative actions, pretrial investigation, responsibility, punishment. 2 01 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ K I R I SH “Hammamizga maʼlumki, hozirgi vaqtda yon atrofimizda diniy ekstremizm, terrorizm, giyohvandlik, odam savdosi, noqonuniy migratsiya, «ommaviy madaniyat» degan turli balo-qazolarning xavfi tobora kuchayib bormoqda”1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyev Hozirgi zamon xalqaro munosabatlari o‘zining ko‘lami, tabiati va mazmuni jihatidan boyiganligi bilan ajralib turadi. Ularning negizini esa xavfsiz hamkorlik tashkil etadi. XXI asrning boshida xalqaro hamjamiyat o‘z taraqqiyotining murakkab davrini boshidan kechirmoqda. Bu davr fundamental muammolar va xalqaro xavfsizlikka real tahdidlarning ko‘payishi bilan tavsiflanadi. Bugungi davrda davlat boshqaruvi organlarining “Davlat — inson uchun” tamoyili asosida hududiy masalalarni hal qilishdagi masʼuliyati va javobgarligini kuchaytirish hamda ularning strategik yoʻnalishlarni rejalashtirishga qaratilgan yangi tizim yaratish maqsadida, qabul qilinayotgan qonunlarning amalga oshirilayotgan ijtimoiy-siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va sud- huquq islohotlari jarayoniga taʼsirini kuchaytirishga yoʻnaltirgan holda qonun ijodkorligi faoliyati sifatini tubdan oshirish masalalariga muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadigan tadqiqot yoʻnalishi sifatida alohida eʼtibor qaratilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvar kunidagi“2022-2026-yillarga moʻljallangan yangi Oʻzbekistonning Taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-60-son Farmonning 16-maqsadiga muvofiq, Jamoat xavfsizligini taʼminlash, huquqbuzarliklarning sodir etilishiga sabab boʻlgan shart-sharoitlarni oʻz vaqtida aniqlash va bartaraf etishning samarali tizimini yaratish lozimligi alohida belgilab qoʻyilgan. Asosiy qism. XXI asrga kelib texnikaning keng rivojlanishi ular ustidan bojxona nazoratini taʼminlashning yangi shakllarini ishlab chiqishni taqozo etadi. Аvvallari, konstitutsiyaviy tuzumga qarshi qaratilgan, ekstremistik, separatistik, aqidaparastlik, terroristik, pornografik va shunga o‘xshash mazmundagi materiallar bosma nashrlar (kitob, varaqa) ko‘rinishida olib o‘tilib, ko‘paytirilib, tarqatilgan bo‘lsa, hozirda bunday materiallar elektron maʼlumot tashuvchi tashqi xotiralarda olib o‘tilmoqda. Yaʼni, bu kabi materiallarni noutbuk, smartfon, uyali telefon, xard disk, USB fleshka va boshqa shunga o‘xshash qurilmalar xotirasiga yozgan holda bojxona chegarasi orqali olib o‘tilishi kuzatilmoqda. Shu sababli, bojxona chegarasi orqali harakatlanayotgan fuqarolarning axborot tashuvchi qurilmalarini nazoratdan o‘tkazish mamlakatimiz hududiga olib kirilishi taʼqiqlangan materiallarni bojxona nazoratidan yashirincha olib kirilishini oldini olishda alohida ahamiyat kasb etmoqda. Ekstremizm, separatizm va aqidaparastlikni targ‘ib qiluvchi materiallar kontrabandasiga qarshi kurashish Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. 1 Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning “Milliy taraqqiyot yoʻlimizni qatʼiyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga koʻtaramiz” asari T: “Oʻzbekiston”-2017-y., 206-bet. 2 02 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Mazkur faoliyatni amalga oshirishda O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (146- modda), “Davlat bojxona xizmati toʻgʻrisida”gi (7-modda), "Terrorizmga qarshi kurash to‘g‘risida"gi (8-modda), “Tezkor qidiruv faoliyati to‘g‘risida”gi (10-modda), “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash to‘g‘risida”gi (2004-y), “Ekstremizmga qarshi kurash to‘g‘risida”gi (2018-y), “Sud ekspertizasi to‘g‘risida”gi (2010-y), “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi (2021-y) Qonunlar, JPK va boshqa qonunchilik hujjatlariga asosan jinoyatlarni aniqlash, oldini olish va fosh etish orqali mazkur jinoyatga qarshi kurash olib boradilar. Dunyoda terrorizm, odam savdosi, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish, axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlar soni izchil oshib borayotgan (2016-yilda ko‘plab mamlakatlarda turli hajmdagi 1787 ta terakt sodir etilgan. Dunyoda terrorizm qurbonlari statistikasi 13759 nafar kishi halok bo‘lgan, 16683 nafar kish