КОРОЛЕВЫ БАБУРИЙЦЕВ

Аннотация

The article reflects the latest scientific, artistic and historical works about the Baburi princesses. Princess Qutlugh Nigor is the mother of Khanim Babur. Babur's queens were: Beg Khanzoda, Beg Gulbadan, Beg Nurjahan, Beg Arjumand, Beg Mumtaz Mahal (the queen of the palace). Jahan Oro Beg, Anjuman Oro Beg, Dahr Oro Beg and Kiti Oro Beg. Princess Dilras is the daughter of Bonu Shahnavaz Khan, and is married to Babur's daughter Gulbadan Beg. Bey Zebiniso. Key words: Princesses of the Baburis,: social "Event" ("Boburnoma"), courtiers. КОРОЛЕВЫ БАБУРИЙЦЕВ Аннотация. В статье отражены новейшие научные, художественные и исторические работы о принцессах Бабури. Принцесса Кутлуг Нигор — мать Ханым Бабура. Царицами Бабура были: Бег Ханзода, Бег Гульбадан, Бег Нурджахан, Бег Арджуманд, Бег Мумтаз Махал (царица дворца). Джахан Оро Бег, Анджуман Оро Бег, Дар Оро Бег и Кити Оро Бег. Принцесса Дилрас - дочь Бону Шахнаваз-хана, замужем за дочерью Бабура Гульбадан-бегом. Бей Зебинисо. Ключевые слова: Принцессы Бабуриса: социальное «Событие» («Бобурнома»), придворные. Фарғона улусининг ҳокими Умар Шайх Мирзо асли Чингизийлар авлодидан бўлган, Малика Қутлуғ Нигор Хоним оиласида дунёга келди. Бобурнинг отаси эса Умаршайх Мирзо Соҳибқирон Амир Темур авлодидан бўлиб, унинг учинчи ўғли Мироншоҳ Мирзонинг эвараси бўлган. Бобурнинг онаси Малика Қутлуғ Нигор Хоним муғул хонларидан бири Юнусхоннинг қизидир. Хонзода бегим Умар Шайх Мирзонинг (1456-1494) тўнғуч фарзанди, Заҳириддин Муҳаммад Бобур Мирзонинг опаси эди. У 1478-йилда Андижонда тўғилди. Унинг онаси-Қутлуғ хоним Тошкент хони Юнусхоннинг қизи эди. Хонзода бегим дид фаросатли, ўткир зеҳнли ва ақл заковат соҳибаси бўлган. 1 96 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Хонзода бегим айни балоғат ёшида отаси Умар Шайх Мирзо тасодифан жардан йиқилиб, 1494 йили фавқулотда ҳалок бўлади. Ота тахтига ўтирган 12-ёшли Заҳириддин Муҳаммад Бобур Мирзонинг дарбадарлик даври бошланади. Темурий шаҳзодалар ўртасида тожу тахт учун аёвсиз кураш авж пайтларида ёш Бобур Мирзо Андижон тахти учун амакиси Султон Аҳмад Мирзо ва укаси Жаҳонгир Мирзо эди. Укасига Фарғона улусини ярмини топширади. Заҳириддин Бобур Мирзо отасининг ҳалокатга учраши, ўзининг бобо мерос давлатини қайтариб олиш учун эронийлар билан иттифоқ бўлиб, Шайбонийларга қарши Самарқанд учун курашга киришади. Бу жангларда бир қанча ўзбек султонлари ҳалок бўладилар. Руҳи тушиб кетган Шайбонийлар Туркистон шаҳрига чекинадилар. Ўн бир йил темурийлар бўлган шиддатли кўрашда қўлга киритилган Мовароуннаҳр ва Хуросон уларнинг қўлидан чиқиб кетади. Қисқа муддатда ғалабани қўлга киритган Заҳириддин Бобур 1501-йили тўғри Самарқандни ҳам қўлга киритади ва олти ойлар унга ҳукмронлик қилади. Аммо кўп ўтмай Шайбонийхон қўшин тортиб келиб, Самарқандни қамал қилади. Бу ҳолат ўзоққа чўзилиб,даҳшатли очарчилик ва ўлим авжига чиқади. Заҳириддин Муҳаммад Бобур Мирзо ниҳоят даражада кучсизланиб, ҳатто қамални ёриб чиқиб кетиш имкониятига эга бўлмай қолади. Унинг кўпгина одамлари шаҳарни ташлаб қочадилар. Бор эмиш ажаб шум толеъ менга, Эсиз умрким. Бўлди зоеъ менга. Бобур Мирзонинг мураккаб аччиқ қисматидан эзилиш руҳияти акс этган “Кўнгул изҳори”да ўз мақсадларидан қониқмаган ҳолатини биз билан баҳам кўради. Мирзо Бобурнинг ҳаётий жасорати, ҳарбий маҳорати, ўлкан салтанатга асос солган Ҳиндистон архитектура меъморчилик санъатига етти хазинанинг бири сифатида “Тож маҳал”ни яратиши, сиёсий фаолияти, бебаҳо назмий меъроси, Муфассал “Аруз” рисоласи беқиёс “Бобурнома” асари тарих саҳифаларидан мангу ўрин олгандир. Бизнинг ватандошимиз аждодларимининг шон шуҳрати бизнинг ижодий ва маънавий сабоқ олишимизга маърифий хизмат қилади. Айирғил мени жумла ҳамроҳдин, Юзумни эвурм мосиваллоҳдин1. Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг тасаввуфона “Шоҳликни дарвишликка алмаштирган кўнгул изҳори байтида ифодалаган муножоти эса Оллоҳ таолонинг буюк марҳамат ва инояти тараннуми, унинг устига сочилган ҳидоят нурдир... Ана шундай оғир вазиятта қолганида Шайбонихон Бобур Мирзога сулҳ таклиф қилганлиги ҳақида “Воқеанома”(“Бобурнома”) қўйидагича тасвирлайди: “Бу маҳалда Шайбонихон сулҳ сўзини арога солди. Агар бир тарафдин умидворлик бўлса эди, ё заҳира бўлса, сулҳ сўзига ким қулоқ солар эди. Зарурат бўлди, сулҳгина қилиб, кечадин икки паҳр бўла алломалар/ Заҳириддин Бобур Мирзо 1483-1530 ёвушиб эдиким, Шахзода дарвозасидан чиқилди. Волидам хонимни олиб чиқдим. Яна икки хотин киши чиқди: бири 1 В.Раҳмонов варианти. 1 97 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Бичка халифа эди, бири Минглик Кўколтош эди. Менинг эгачим Хонзода бегим ушбу чиққанда Шайбонихоннинг илкига тушди. Лекин бу воқеа аслида Шайбонихон Хонзода бегимни ўзига хотинликка сўраган. Агар Бобур Мирзо шунга розилик берса, у ҳолда ўз ҳарамини Самарқанддан саломат олиб чиқиб кетишига имконият яратиб беражагина айтган. Бу воқеани Бобур Мирзонинг қи