Ingliz tili o‘quv materiallariga madaniyatlararo yondashuv

Аннотация

Hozirgi vaqtda tilshunoslikning oZiga xosligi tilni bilishning madaniyatlararo tomonlariga e'tibor qaratish kerak. Madaniyat - jamiyat va ijtimoiy guruhning oZiga xos moddiy ma’naviy xususiyatlari toplami sifatida bilishimiz mumkin, o ‘quvchilarning o Z madaniyati sharoitida o ‘rganiladi. Tayanch so ‘zlar: tilshunoslik, tillar, madaniyat, muloqot, millat. O‘quv materiallari orqali o‘quvchilar boshqa millat madaniyatlarini o‘rganishi mumkin. Tilshunoslikning o‘ziga xosligi bu tilni o‘zlashtirishning madaniyatlararo jihatlariga e’tibor berish kerak. Boshqa davlatning madaniyatini o‘zlashtirishga samarador usullarni ishlab chiqishi ko‘maklashadi. Madaniyat-jamiyat, inson ijodiy kuch va qobiliyatlari tarixiy taraqqiyotining muayyan darajasidir. O‘rta asr madaniyatining buyuk namoyandalari Abu Ali Ibn Sino, Beruniy va boshqa shahar turmush tarzini jamoaning yetuklik shakli sifatida talqin qilganlar. Farobiy fikricha, har bir inson o‘zining tabiatiga ko‘ra, “oliy darajadagi yetuklikka erishish uchun intiladi bunday yetuklikka faqat shahar jamoasi orqali erishiladi”. Uning ta’kidlashicha, “madaniy jamiyat va madaniy shahar shunday bo‘ladiki bu mamlakatda har bir odam kasb-hunarda ozod, hamma tengdir, kishilar o‘rtasida farq bo‘lmaydi” Biz madaniyatning (arabchamadinalik, ya'ni shaharlik ta’lim, tarbiya ko‘rganlik) ka’bi ma’nolarga duch kelishimiz mumkin. Madaniyat - ma'lum bir jamiyat a’zolarining xatti-harakatlari, tarixi, ijodi, odob- axloq, manaviy holati va yashash tarzi sifatida bilishimiz mumkin. Aslida til va madaniyat alohida tushunchaga ega, til madaniyatning asosiy shakllaridan biri bo‘lib, madaniyatning zarur tarkibiy qismi, uning bor ekanligi sifatida qaralsa, bir tomondan til madaniyat hosili sifatida qaraladi. Biz tilni madaniyat bilan chambarchas bog‘liq sifatida ko‘ramiz. Bu tilni o‘rganishda 269 “Media. Til va madaniyat. Tarjima” talabalar ilmiy-amaliy konferensiyasi - 2023 millatlararo madaniyat aloqalarini o‘rnatishda, ba’zi turizm qobilyatini oshirishda, ommaviy axborot vositalari orqali ma’lumot yetkazib berishda va ta’lim tizimida muhim hisoblanadi. Shu bilan bir qatorda o‘rganmoqchi bo‘lgan davlat til normalari, urf-odatlari va an’analari haqida o‘quvchilar bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi va ma’lumotlari boTishi kerak. Ta’lim tizimida, global miqyosda samarali, unumdor muloqot qilish istagi bo‘lgan o‘quvchilar, asosan, suhbatdoshining tili va madaniyatini yetarli darajada bilishi lozim. Madaniyatlararo yondashuvlarni qo‘llashda chet tillarni o‘qitishning ayrim uslublariga rioya qilishimiz mumkin. Asosan madaniyat boshqalar bilan muloqot qilish orqali o‘rganiladi. Misol tariqasida o‘quv materiallardan madaniyalarni bilishimiz ular haqida ma’lumot olishimiz kerak. Misol uchun, 8- sinf “Teens - English” fan kitobidan birinchi darsini oladigan boTsak, unda, “Mustaqillik kuni” ning turli millat va davlatlarda nishonlanishi va qanday nishonlanishi haqida ma’lumotlarga ega boTamiz. Misol uchun, Norvegiyaliklar ularning mustaqillik kunini juda maroqli o‘tkazadilar. Norvegiyada bolalar mustaqillik kunida maxsus o‘rin egallaydi. Ba'zi bolalar maktab reklamalari va bayroqlar bilan kun bo‘yi bayramni nishonlash uchun yuradi. Bu Norvegiya davlatining mustaqillik kunidagi madaniyati urf-odatlaridir. Meksikaliklar Ispaniyadan mustaqillikni oldi. Meksika prezidenti 15- sentyabrning tunida tarixiy ozodlik qo‘nqirog‘ini chaladi. Keyingi kun paradlar an’anaviy o‘yinlar va buqa jangi bilan toTdiradi. Sentabr oyida restarantlar shahar bo‘ylab an’anaviy Meksika taomlari bilan dasturxonga tortiladi. Yana bir davlatimiz Janubiy Koreyada mustaqillik kuni bayroqlar ilish orqali va ommaviy muzeylarda chiptalar bepul qilinish orqali va rasmiy musiqalar chalinish orqali nishonlanadi. Ganaliklar Afrikaning birinchi davlati boTgan Britaniyadan mustaqillikka ajralib chiqqandan keyin, hamda odamlar paradlar, mushak o‘zlik voqealari va ko‘cha ziyofatlari va marsh yurishlar orqali nishonlaydi. Misol tariqasida, Hindistonning mustaqillik kunini nishonlanishi turlichadir. Ular paradlar va mushaklar bilan varrak uchirish musobaqalari orqali nishonlaydi. 270 Bu ma’lumotlar 8-sinf ingliz tili kitobidan olingan ma’lumotlar va bunda 8- sinf o‘quvchilari boshqa davlat mustaqillik kuni haqida berilgan ma’lumotlar orqali ko‘pgina bilimga ega bo‘ladi. Undan tashqari, ularning madaniyati, an’anasi, urf- odatlari va milliy bayramlari haqida biladi va o‘z millatida mustaqillik kunining nishonlanishi bilan taqqoslaydi. O‘zbekistonda Mustaqillik bayrami tantanavor nishonlanadi, musiqalar kuylanadi va madhiyalar kuylanadi. O‘quvchilar o‘quv kitoblari orqali o‘zlarining barcha tillarida muvaffaqiyatli muloqot o‘rnatishi va ular bilan o‘zlarining madaniyatlar haqida suhbatlashishi mumkin. Foydalanilagan adabiyotlar ro‘yhati 1. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. 2. Тешабаева, Дилфуза Муминовна. "ҲАРБИЙЛАШГАН ТАЪЛИМ КУРСАНТЛАРИГА ХОРИЖИЙ ТИЛЛАРНИ ЎҚИТИШДА КОММУНИКАТИВ КОМПЕТЕНЦИЯНИ ШАКЛЛАНТИРИШДА АКТНИНГ ЎРНИ." Journal of Universal Science R