Методы лечения и профилактики триходиноза рыб меры

Аннотация

В данной статье описаны эпизоотология, клиника, распространение и развитие триходиноза, одной из реснитчатых инфузорий, которая распространена среди молоди рыб в наших рыбных прудах и наносит им серьезный ущерб, а также современные меры лечения и профилактики этого заболевания. Kalit so‘zlar: Krustatseozlar, argulyoz, lerneoz, ergazilyoz, A.foliaceus, A.japonicus osh tuzi, natriy xlorid, formalin, malaxit ko„ki, xlorli ohak, metilen ko„ki, karp. Kirish. Respublikamizda baliqchilik sohasi ko„p tarmoqli bo„lib, baliq mahsulotini ishlab chiqarish hajmi so„ngi yillarda bir necha barobar oshdi. Aholining oqsil moddalari va vitaminlarga bo„lgan talabini qondirishda baliq mahsulotlari muhim ahamiyatga ega. Shuning uchun ham so„nggi yillarda mamlakatimiz hukumati tomonidan baliqchilikni rivojlantirishga katta e‟tibor qaratilmoqda. Xususan, O„zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2022-yil 13-yanvardagi PQ-83-sonli “Baliqchilik tarmog„ini yanada rivojlantirishning qo„shimcha chora- tadbirlari to„g„risida” gi qarori ham aynan shu sohaning yanada rivojlanishiga qaratilgan bo„lib, belgilangan vazifalarni amalga oshirish ko„zda tutilgan. Ammo, soha rivojiga jiddiy to„siq bo„ladigan omillar ko„p. Shulardan kelib chiqqan holda, baliqlar kasalliklarini aniqlash, davolash va oldini olish- baliqchilik sohasida eng muhim tadbirlardan biri hisoblanadi [1]. Mavzuning dolzarbligi. Baliqchilik xo„jaliklaridagi kiprikli infuzoriyalar chaqiradigan kasalliklar ixtiopatologiyada katta o„rinni egallab, Ciliata kiprikli infuzoriyalar keltirib chiqaradi. Ushbu guruh sodda hayvonlari birmuncha murakkab tuzilgan. Harakatlanish organlari bo„lib, ko„p sonli harakatchan kipriklar xizmat qiladi. Ular ikki yo„l bilan ko„payadi. Jinssiz ko„payishi ikkiga yoki ko„p bo„linish orqali sodir boiadi va konyugatsiya yo„li bilan ko„payadi. Kasalliklardan kelib chiqadigan iqtisodiy zarar, ayniqsa shu yilgi yosh baliqlarning o„sish va rivojlanishdan qolishi, baliqlarning tovarligiga ta‟siri hamda kasallikni davolash va veterinariya- sanitariya tadbirlariga ketgan xarajatlardan tashkil topadi. Shu sababli havzalarimizda bunday kasalliklarni tarqalishi hamda oldini olishimiz lozim. Hozirda baliq kasalliklarini ertachi aniqlash, davolash va oldini olish usullari ancha rivojlangan [3,7]. Trixodinoz kasalligi bilan barcha yoshdagi havza baliqlari kasallanadi, aksariyat hollarda, ya‟ni qishda karpning segoletkalari qishlov havzalarida zararlanadi, hamda tovar karp baliqlari va naslli erkak va ona baliqlar sadoklarda va asrash hovuzlarida zararlanadi. Bundan tashqari ulardan urug„ va ikra olish jarayonida ham zararlanish kuzatiladi. Volume: 02 Issue: 04|2023 21 INTERNATIONAL JOURNAL OF AGROBIOTECHNOLOGY AND VETERINARY MEDICINE Tadqiqot materiallari va uslublari. Bir hujayrali parazitlar (patogen organizmlar)ga mansub baliqlarning 500 dan ortiq kasalliklari mavjud. Bu kasallik qo„zg„atuvchilari chuchuk suv havzalarida urchitilayotgan baliqlar organizmida parazitlik qilishga moslashgan holda og„ir ko„rinishda kechadi va yosh baliqlarning ommaviy nobud bo„lishiga sabab bo„ladi. Baliqlarning protozoy kasalliklarini bir hujayrali sodda hayvonlar keltirib chiqaradi. Protozoy kasalligining qo„zg„atuvchilari-sarkodalilar, xivchinlilar, sporalilar, infuzoriyalar hisoblanadi. Baliqlarning protozoy kasalliklariga ixtioftirioz, xilodenilyoz, kriptobioz, kostioz, trixodinoz, koksidioz, miksosporadioz kabi kasalliklar kiradi. Trixodinoz kasalligining qo„zg„atuvchisi kiprikli duksimon infuzoriya hisoblanadi. Baliqlarda (karplarda) trixodina infuzoriyalarining 2 turi parazitlik qiladi. Yirik trixodina-Trichodina megamicronucleata, mayda trixodina-Trichodina carassii. Ular ipaksimon xivchinli a‟zosi bilan baliqning qorin terisiga yopishadi. Parazitning rivojlanishida mavsumiylik kuzatilmaydi. Infuzoriya baliqning tanasi va jabrasida butun yil davomida uchraydi. Asosan karp, o„simlikxur baliqlar, lasossimonlarni zararlaydi. Trixodnioz ko„payganda baliq terisida, jabrasida ko„kimtir sariq dog„lar paydo bo„ladi. Bu dog„lar shilimshiq modda va o„lgan epiteliy to„qimasining qoldiqlaridir. Baliqlar kuchli zararlanganda ommaviy nobud bo„ladi, bular asosan baliklarning tana yuzasida va jabralarida parazitlik kiladi [5]. Tarqalishi va iqtisodiy zarari. Trixodinozlar hamma joyda turli xil baliq xo„jaliklarida tarqalgan. Sog„lom xo„jaliklarda, asosan qish vaqtlarida baliqlarning ommaviy o„lishi iqtisodiy zararni sezilarli darajada keltirib chiqaradi. Qo‘zg‘atuvchisi. Trixodinoz qo„zg„atuvchilari bo„lib yumaloq kipriklilarning uchta avlodining vakillari Trichodina - Trichodina domerguei f.acuta.,T.pediculus, T. nigra, T. mutabilis, T. reticulata, Trichodinella avlodidan - Trichodinella epizootica va Tripartiella avlodidan - Tripartiella bulbosa hisoblanadi. Infuzoriyalarning tanasi disksimon, tarelkasimon shaklda, o„lchami 30-103 mkm bo„ladi. Tanasining yuqori tekisligida biriktiruvchi disk joylashgan (1-rasm). Trixodinlar asosan vegetativ yo„l bilan xujayralarning ko„ndalangiga bo„li