НЕОБХОДИМОСТЬ ОБРАЗОВАНИЯ СТУДЕНТОВ В ДУХЕ ГЕНДЕРНОГО РАВЕНСТВА

Аннотация

This article analyzes the introduction of the concept of gender into science, gender equality, gender issues in social life in the Republic of Uzbekistan, and the political and social situation of gender equality relations. Also, the specific aspects of the implementation of the gender approach to the higher education system, the creation of equal rights and opportunities for women and men in higher education are interpreted from a scientific point of view. The results of a survey conducted to study the provision of guarantees of equal rights and opportunities for women and men in higher education were analyzed. Key words: gender equality, gender approach, right, opportunity, guarantee, women, men, higher education, student, education, advisory council, effective mechanism. НЕОБХОДИМОСТЬ ОБРАЗОВАНИЯ СТУДЕНТОВ В ДУХЕ ГЕНДЕРНОГО РАВЕНСТВА Аннотaция. В данной статье анализируется внедрение понятия гендера в науку, гендерное равенство, гендерные проблемы в общественной жизни Республики Узбекистан, а также политическая и социальная ситуация в отношениях гендерного равенства. Также с научной точки зрения интерпретируются конкретные аспекты реализации гендерного подхода в системе высшего образования, создания равных прав и возможностей для женщин и мужчин в сфере высшего образования. Проанализированы результаты опроса, 571 проведенного с целью изучения обеспечения гарантий равных прав и возможностей для женщин и мужчин в сфере высшего образования. Ключевые слова: гендерное равенство, гендерный подход, право, возможность, гарантия, женщины, мужчины, высшее образование, студент, образование, консультативный совет, эффективный механизм. Kirish. Gender tenglik goyasi XX asrning oxirgi un yilliklarida to’liq shakllandi, u turli davr va ijtimoiy-madaniy sharoitda xar xil ma’naviy-axlokiy talablar asosida o’zgarib turgan ijtimoiy-madaniy jarayon ekanligi anglanildi. Gender madaniyatini shakllantirishda eng muxim pedagogik xulosalardan biri, yeshlarni gender tenglik ruhida tarbiyalash ishlarida oila, maktab, tengdoshlar, ommaviy axborot vositalari (radio, televideniye, internet)ning roli axamiyatlidir. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT)ning inson xuquqlari, erkinliklarini ta’minlashga karatilgan siyosati ana shu ijtimoiy farqlarni yumshatishga, iqtisodiyijtimoiy taraqqiyotning barcha soxalarida ularga teng imkoniyatlar yaratishga gender tenglik goyasini shakllantirishga qaratilgandir. Ta’lim tizimi jamiyatni yaxlit tarzda aks ettiruvchi ko‘zgu bo‘lib, unga o‘z ta’sirini o‘tkazadi va o‘z navbatida ta’limda kechayotgan yangilanishlar ham jamiyat taraqqiyotiga ta’sir o‘tkazmay qolmaydi. Shu bois, ta’lim tizimi jamiyatda gender tenglikni joriy etishdagi o‘zgarishlarning tashabbuskori bo‘lishlari kerak. Bu esa o‘z navbatida, oliy ta’lim tizimiga gender yondashuvni tatbiq etish va va boshqarishning nazariy-metodologik asoslari ishlab chiqilishini talab etadi. Chunki har bir davlatning barqaror taraqqiyoti hamda rivojlanishi – inson omili, xususan, yosh avlodning ilmiy, ijodiy va ma’naviy salohiyatiga bog‘liqdir. Ta’kidlanganidek, bugungi kunda gender tenglikka erishish nafaqat demokratik qadriyatlardan biri, balki ijtimoiy- iqtisodiy va ma’naviy taraqqiyotning muhim omili hisoblanadi. Jahon miqyosida orttirilgan tajriba shundan dalolat beradiki, aynan erkaklar va ayollar uchun teng imkoniyatlar mavjud davlatlarda aholi turmush farovonligi va ijtimoiy-siyosiy faolligi yuqori darajada bo‘lib, islohotlar muvaffaqiyati ta’minlanadi. “Gender” xotin-qizlar va erkaklar o‘rtasidagi munosabatlarning jamiyat hayoti va faoliyatining barcha sohalarida, shu jumladan siyosat, iqtisodiyot, huquq, mafkura va madaniyat, ta’lim hamda ilm-fan sohalarida namoyon bo‘ladigan ijtimoiy jihati [1]. Yoshlarni gender tenglik ruhida tarbiyalashning eng muhim ahamiyati ularni, birinchi galda, qiz bolalarni o’zligini anglashiga, ijtimoiy muxitni, ijtimoiy ruhiyatni, ichki uyushtiruvchi, xarakatga keltiruvchi va yetaklovchi, inson qadr-qimmatining jinsiga qarab belgilanmasligini isbotlovchi kuchga aylanishiga xizmat qilishidir. Bu xolda gender tenglik g‘oyasi (o‘g‘il va qiz 572 bolalarga teng huquq hamda teng imkoniyatlar yaratish) shaxsning xam, jamiyatning xam ma’naviy yuksalishiga ta’sir qiladi, insonlarni anglashga, ijtimoiy tafakkurning o‘zgarishiga olib keladi. Gender tenglik g‘oyasi jamiyatda yoshlarning siyosiy ongini shakllantirishga, mustaqil fikrlashga, ma’naviy-ruhiy jixatdan tenglik tamoyillarini o‘ziga singdirishga undovchi va uni xarakatga keltiruvchi bunyodkor g’oyadir. Xorijiy va MDH mamlakatlari olimlari E.Maer, K.Xiggins, I.Kon, A.Mudrik, L.Popova, I.I.Yukina, Yu.S.Tukacheva, L.I.Stolyarchuk va boshqalarning tadqiqotlarida gender va ta’limda gender yondashuv masalalari o‘g‘il va qiz bolalarga ta’limda bir xil imkoniyatlarni berish va tenglikni ta’minlash; o‘quv jarayonida o‘g‘il va qiz bolalarning psixofiziologik xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, ularning o‘z imkoniyatlarini to‘laqonli ro‘yobga chiqarishi uchun xizmat qiladigan o‘qi