РАЗЛИЧИЯ МЕЖДУ МЕНЕДЖМЕНТОМ И ЛИДЕРСТВОМ В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ И ИХ СХОДСТВА

Аннотация

This article tries to highlight the main differences between managers and leaders and the similarities, which might be observed in their activities. Key words: management, leadership, creativity, desire, rewarding, working principles, the sector of management, critical thinking, orator, eloquence, contradictions, interdisciplinary. РАЗЛИЧИЯ МЕЖДУ МЕНЕДЖМЕНТОМ И ЛИДЕРСТВОМ В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ И ИХ СХОДСТВА Аннотация. В данной статье предпринята попытка осветить основные различия между менеджерами и лидерами и сходства, которые можно наблюдать в их деятельности. Ключевые слова: менеджмент, лидерство, творчество, желание, вознаграждение, принципы работы, сфера управления, критическое мышление, оратор, красноречие, противоречия, междисциплинарность. Har qanday jamiyatda menejer va liderlar odatda ikki turdagi insonlar hisoblanishadi. Misol uchun, menejerning asosiy maqsadlari xohish-istaklardan ko’ra zaruriyatlarni birinchi o’ringa qo’yishdan iborat bo’lib, ular asosan shaxslar va tashkilot bo’limlari o’rtasida kelib chiqishi mumkin bo’lgan ziddiyatlarni bartaraf etishda, ma’lum bir tashkilotning kundalik ishlarini bajarilishini ta’minlash uchun barcha tomonlarni o’rinli joylashtirib chiqishda muhim rol o’ynaydi. Liderlar esa erishilishi kerak bo’lgan maqsadlarga shaxsiy va faol nuqtai nazar bilan qarashadi; ular atrofdagilarni rag’batlantirish va ularga ixtiyoriy imkoniyatlarni yaratib berish uchun yo’llar izlashadi hamda ularning ishga bo’lgan ishtiyoqini jo’shqinlantirib, vazifaga yanada ijodkorlik bilan yondashishlari uchun harakat qilishadi. Qo’shimchasiga, ularning xodimlari yoki ishdagi sheriklari bilan munosabatlari shiddatli ko’rinadi va ularning ishlash muhiti biroz tartibsizroq bo’ladi. Hozirgi asrda (21-asrning birinchi choragi) boshqaruv va yetakchilikning ishlash prinsiplarida jadallashish kuzatilmoqda, ya’ni aniq bir mezonlar yoki sohani rivojlantirish uchun ishlab chiqilgan strategiyalar ko’p vaqt o’tmasdan o’zining samarali jihatlarini yo’qotmoqda. 1 09 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bunga asosiy sabab esa barchamizga ma’lum: insoniyat kundan kunga taraqqiy etib bormoqda va bu boshqaruvdagi o’zgarishlarni yanada tezlashtirmoqda. Shunday bo'lsa-da, ba’zi kitoblar borki ularda menejment va liderlikning asosiy prinsiplari hamda farqlari hali ham o’z kuchini yo’qotmagan ma’lumotlarni uchratish mumkin. Ulardan biriga yaqinda qiziqib o’qigan bir maqolani misol keltira olaman. Mazkur maqola ilk bor 1977-yilda Abraham Zaleznik tomonidan ommaga taqdim etilgan bo’lib, u “Managers and Leaders: Are they different?” (Menejerlar va liderlar: ular har xilmi?) deya nomlangan. Ushbu maqolada menejerlar hamda liderlarning rivojlanib borayotgan jamiyatda qanday qilib muvaffaqiyatga erishishi va sohalararo omon qolishi haqida ham bahs boradi. Boshqaruv sohasidagi rahbarlar va yetakchilar o’rtasidagi farqga Abraham Zaleznikning kitobida quyidagicha izoh berilgan: “bu ikki toifa o’rtasidagi farq ularning ruhiyatida, ishlarni tartibga solishi va uni rejalashtirishidadir. Menejerlar odatda bo’lib o’tayotgan voqeilikni shundayligicha qabul qiladilar, bu jarayondagi umumiy barqarorlikni ushlashga harakat qilishadi, nazorat qilish yo’llarini topib muammoni tezda hal qilish yo’llarini ko’rib chiqishadi. Liderlar esa, boshqa tomonlama qaraganda, ishdagi muammolar, kamchiliklar va tartibsizliklarga kerakli vaqt toqat qila olishadi va sodir bo’layotgan asosiy muammoni to’liqroq tushunish uchun ma’lum bir vaqt kutishga tayyor bo’lishadi, ya’ni topshiriqni kelajakdagi natijasini qat’iy nazar zudlik bilan bajarishga shoshmaydilar. Menejer va liderlarning shaxsiy xususiyatlarida ham yetarlicha farqlarni topish mumkin. Menejerning shaxs harakteriga keladigan bo’lsak, uning boshqaruv madaniyati ratsionallik va nazoratga ko’proq urg’u beradi. Uning kuchi aniq maqsadlarga, resurslarga, tashkilot tuzilmalari va ishchilarga qaratilgan bo’lib, qisqa qilib ta’kidlaganda, menejer muammoni hal qiluvchi subyekt hisoblanadi. Menejerlar o’zlaridan quyidagi savollarga javob topishga harakat qilishadi: “Qanday muammolarni tanlab hal qilish kerak va xodimlar shu tashkilotga o’z hissasini faol qo’shishda davom etishlari uchun natijaga erishishning eng yaxshi usulllari qanday?”. Shu nuqtai nazardan qaraganda, menejerlik ishlarni boshqarish uchun amaliy harakatdir; u o’z vazifasini bajarish maqsadida tashkilot xodimlardan ishxonadagi turli darajadagi maqomlarda (lavozimlarda) o’rinli va mas’uliyat bilan samarali ishlashlarini talab qiladi. Menejer bo’lish uchun qahramonlik yoki o’zgacha daholik shart emas, aksincha, zamonaviy menejer uchun tirishqoqlik, qattiqqo’llik, mehnatsevarlik, aql-zakovat, vaziyatlarni tahlil qila olish va eng muhimi bag’rikenglik hamda ishga nisbatan xayrixohlik kerakdir. Liderlarning shaxs harakteri o’zgacha prinsiplarni talab qiladi, masalan, yolg’iz holda o’z ustidan nazoratni qo’lga olish, boshqalarni oldinga yetaklash