ПРОБЛЕМА КОНЦЕПТА И ГИПЕРКОНЦЕПТА В АНГЛИЙСКОЙ ЛИНГВИСТИКЕ.

Аннотация

In this article history of English linguistics, consepts of characteristics and definition of the issue of "concept and hyperconcept", "cognitive" linguistics, problems and solutions English linguistics. Keywords: The issue, concept, hyperconcept, English linguistics. In the context of English linguistics, the terms "concept" and "hyperconcept" are not commonly used in the same way they might be in some other languages or specific fields of study. However, let's define these terms to provide a general understanding. ПРОБЛЕМА КОНЦЕПТА И ГИПЕРКОНЦЕПТА В АНГЛИЙСКОЙ ЛИНГВИСТИКЕ. Аннотация. В данной статье рассмотрены история английского языкознания, «концепт и гиперконцепт», характеристика и определение вопросов «когнитивного» языкознания, проблемы и пути решения английской лингвистики. Ключевые слова: Проблема, концепт, гиперконцепт, английское языкознание. В контексте английской лингвистики термины «концепция» и «гиперконцепция» обычно не используются так, как в других языках или конкретных областях исследования. Однако давайте определим эти термины, чтобы дать общее понимание. Ayni paytda tilga antroposentrik yondashuv tilshunoslik sohasining eng so’ngi yutuqlarini o’zida mujassam etib, mustaqil paradigm sifatidagi maqomini tobora mustahkamlab bormoqda. Ko’plab tadqiqotchilarning e’tirof etishicha, kognitiv tilshunoslik va lingvokulturologiya antroposentrik paradigmaning yetakchi yo’nalishlari hisoblanadi. O’tgan asrning so’ngi choragida o’zining ilk qadamlarini qo’ygan kognitiv tilshunoslik XXI asr boshodayoq lingvistikaning peshqadam sohalaridan biriga aylanib ulgurdi. Zamonaviy kognitiv tilshunoslikning vujudga kelishi amerikalik olimlar J.Miller, J.Bruner, J.Lakoff, R.Langaker, R.Jakendoff va boshqalarning ilmiy ishlari bilan bog’lanadi. Kognitiv tilshunoslik tilni falsafadagi bilish nazariyasi bilan bog’lab, uning hosil bo’lishidagi psixologik, biologik va eyrofiziologik jihatlarning ijtimoiy, madaniy va lisoniy hodisalar bilan uzviy aloqasini ilmiy tadqiq etuvchi soha hisoblanadi. 1 07 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kognitiv so’zi inglizcha “cognize-bilmoq, anglamoq, tushumoq” demakdir. Kognitiv tilshunoslik “chegaradosh fan” bo’lib, kognitologiya, kognitiv psixologiya, psixolongvistika, lingvistika kabi sohalar to’qnashuvida vujudga keldi. 1975-yilda J.Lakoff va S.Tompsonning maqolasida “kognitiv grammatika” termini paydo bo”ldida 80-yillarda yevropaning an’anaviy tilshunosligida kognitiv tilshunoslik qaror topdi. Rus tilshunosligiga esa kognitiv lingvistika V.I.Gerasimovning (“Новое в зарубежной лингвистике”, 1988) ilmiy maqolasi bilan kirib keldi. Rus tilshunosligining yana bir atoqli vakili E.S.Kubryakova quyidagicha fikr bidiradi: “Kognitologiya ko’p qirrali fan sohalaridandir. Uning doirasida shakllangan tilshunoslik, o’z navbatida, murakkab vazifa ijrosini ko’zlaydi, lisoniy va bilim stukturalari o’rtasidagi munosabatlar hamda doimiy muqobilliklar tahlili, izohi rejalashtiriladi”. O’zbek tilshunosi Sh.S.Safarovning fikriga ko’ra, “Kognitiv tilashunoslikning vazifasi til yordamida bilim olish va saqlash, tilni amalda qo’llash, hamda uzatish, umuman til tizimi va tarkibini inson miyasidagi in’ikosi sifatida tafakkur bilan bog’lab, chuqur ilmiy tadqiq etishdir. Professor A.Mamatov til tizimini kognitiv jihatdan tahlil qilish borasida fikr yuritar ekan, shunday deb yozadi: “Kognitiv fan kognisiya bilan shug’ullansa, kognitiv tilshunoslik kognisiyaning, ya’ni bilishning tilda aks etishini, verballashuvini tadqiq qiladi. Tilga bo’lgan kognitiv yondashuv – bu til shaklining oxir-oqibat inson ongi, fikri, bilish strukturalarining aks ettirilishidir. Kognitivlik o’z tuzilishiga ko’ra insonning bilish faoliyatiga tayangan barcha tipdagi bilimlarning tizimlashishini ifodalaydi. XXasrning oxirlariga kelib, til va madaniyat muammosi masalasini o’rganishni maqsad qilgan – tilshunoslikning yangi sohasi lingvokulturologiya jadal rivojlandi. Lingvokulturologiya – madaniyatshunoslik va tilshunoslik fanlari o’rtasida umumlashma fan bo’lib, til va madaniyatning o’zaro ta’siri va bog’liqligi, bu bo’liqlikning shakllanishi hamda yaxlit bir sistema sifatida til va tildan tashqarida aks etishi kabi hodisalarni o’rganish bilan shug’ullanadi. Lingvokulturologiya o’rganish obyektiga ko’ra madaniyatshunoslik va tilshunoslik fanlariga birmuncha yaqin, biroq mazmun-mohiyati, o’rganish obyektiga bo’lgan yondashuviga ko’ra farqli deb aytish mumkin. Uning chegaralanuvchi maqomi shundan iboratki, u xalq madaniyatining tilda namoyon bo’lishi hamda ifodalanishi, til mentaliteti, milliyligi, til ruhiyati bilan bog’liq arvishda nutqiy muloqotni tashkil etishdagi milliy-madaniy spesifik qoidalarni o’rganadi hamda millatning tilda aks etgan o’ziga xos milliy til xususiyatlarini aniqlash hodisalarini tadqiq etish bilan shug’ullanadi. Lingvokulturologiyaning vazifasi shundan iboratki, u til birliklarining madaniy mazmunini o’zga til el