НАИМ КАРИМОВ. РЕЗУЛЬТАТ ИССЛЕДОВАНИЙ В ОБЛАСТИ ЛИТЕРАТУРНОЙ КРИТИКИ

Аннотация

In this article, the critic Naim Karimov's literary and critical activities and researches were highlighted. The scholarly and critical views of the literary scholar were described in detail within the pamphlet "The Poet Who Awakened Independence" dedicated to Cholpon and the article "Who Killed Hamza or the Black Spring of Shahimardan" about Hamza Hakimzada Niazi. It was also emphasized that Naim Karimov has a special place and important importance in the development of Uzbek literary criticism. Keywords: Azod Sharafidinov, Naim Karimov, literary criticism, literary studies, Cholpon, Hamza Hakimzada Niyazi, Oybek, critic, Vadud Mahmud, analysis. НАИМ КАРИМОВ. РЕЗУЛЬТАТ ИССЛЕДОВАНИЙ В ОБЛАСТИ ЛИТЕРАТУРНОЙ КРИТИКИ Аннотация. В данной статье освещена литературно-критическая деятельность и исследования критика Наима Каримова. Научные и критические взгляды литературоведа подробно изложены в брошюре «Поэт, пробудивший независимость», посвященной Чолпону, и статье «Кто убил Хамзу, или Черный источник Шахимардана» о Хамзе Хакимзаде Ниязи. Также было подчеркнуто, что Наим Каримов занимает особое место и важное значение в развитии узбекского литературоведения. Ключевые слова: Азод Шарафидинов, Наим Каримов, литературоведение, литературоведение, Чолпон, Хамза Хакимзада Ниязи, Ойбек, критик, Вадуд Махмуд, анализ. O’zbekiston Qahramoni, sermahsul ijodkor, qalami o’tkir munaqqidlarimizdan biri Ozod Sharafiddinov adabiy tanqidga shunday ta’rif bergan edi: “Tanqid nima, degan savolga javob yo’q. Ba’zilar tanqid yozuvchiga yo’l ko’rsatadi, kamchiliklarini ochib beradi, deyishadi. Yozuvchilar esa tanqidchilar asardan xato qidirib o’qimasligi kerak, degan fikrni bildiradilar. Mening nazarimda, tanqidchi asarning nuqsonini topishdan ko’ra ko’proq undagi 1 05 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ mavjud – yashiringan go’zallikni topib ko’rsata bilishi lozim. Agar ta’rif kerak bo’lsa, tanqid – bu badiiy adabiyotdagi, she’riyatdagi, nasrdagi yashirin go’zallikni kashf qilish san’ati, derdim” (“Tanqidchilik kasbi haqida”). O’ylaymanki, yuqoridagi so’zlar tanqidga berilgan go’zal hamda tushunarli ta’rifdir. Ozod Sharafiddinov tanqidchi bo’lish uchun ijodkor “Himolay ham ip esholmay qoladi” gan bilimlar sohibi bo’lishi zarurligini, yosh tanqidchilar bu sohani oson deb o’ylab, mas’uliyatsizlik bilan yondashayotgani, tanqid “umrbod mashaqqatli, tinimsiz, orom bilmaydigan mehnat” ekanligini ta’kidlaydi. Yoxud “ko’zni yumib, og’izni ochib” (Abdurauf Fitrat) yengil mushohada qiladigan, har qanday mafkuraga ergashib ketaveradigan tanqidchilarning peshonasiga adabiyotning o’zi qora tamg’a bosganiga barchamiz guvohmiz. Ammo o’z yo’lida, o’z maqsadida sobit turgan, haq so’zni aytishdan hayiqmagan zabardast tanqidchilarimiz ham bor (Abdurauf Fitrat, Vadud Mahmud, Cho’lponlarni eslang!), shu o’rinda ularning yo’lini davom ettirgan, ustozlarining nomini oqlagan, ular haqida qimmatli ma’lumotlarni adabiyotshunoslikka olib kirgan adabiy tanqidimiz vakillari ham bir talay. Ulardan biri o’zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligida mustahkam o’rniga ega bo’lgan filologiya fanlari nomzodi, professor Naim Karimovdir. Naim Karimov ijodiy faoliyati jamiyatda, shuningdek, adabiy muhitda holat yaxshilasha boshlagan davrga to’g’ri keladi. Tanqidchi 1932-yilda Toshkentda dunyoga kelgan. O’rta ma’lumotni olgach, SAGU ning o’zbek filologiyasi fakultetida, so’ng ushbu universitet aspiranturasida tahsilni davom ettrigan. “Hamid Olimjonning badiiy mahorati” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan olimning doktorlik ishi “XX asr o’zbek adabiyoti taraqqiyotining o’ziga xos xususiyatlari va milliy istiqlol mafkurasi” mavzusida edi (1994). O’z FA Til va adabiyot institutida qariyb yetmish yillar samarali mehnat qilgan. Naim Karimov izlanuvchan va o’ziga xos ilmiy-estetik qarashlarga ega munaqqid va adabiyotshunosdir. Uning bu xususiyatlari Hamza, Cho’lpon, Oybek, Usmon Nosir, Hamid Olimjon, Maqsud Shayxzoda ijodi va faoliyatiga oid tadqiqotlarida yorqin ko’rinadi. Uning “Oybek”, “Oybek gulshanida qolgan g’unchalar”, “Oybek va Zarifa”, “Ilhom chashmasining ajib mavjlari”, “Oybek. Mashhur o’zbek adibining hayoti va ijodidan lavhalar” kabi asarlari, “Tarix so’qmoqlari izimdan cho’tir…”, “Oybek: Tosh ekan bu boshim…”, “Ikki darg’a” (Oybek va Otajon Hoshim xususida), “Yozilmagan durdona”, “Oybek o’gitlari”, “Oybekning so’nggi qo’shig’i” singari o’nlab maqolalari oybekshunoslikda, umuman, adabiyotimizda katta ahamiyatga ega bo’lsa, “Istiqlolni uyg’otgan shoir” risolasi, “Cho’lpon” ma’rifiy romani Cho’lpon haiqda, “Hamza Hakimzoda Niyoziy”, “ “Boy ila xizmatchi” pyesasining ijodiy taqdiri”, “Hamza grajdanin”, “Qorasoch va Oltoyxon” (Hamzaning “Qorasoch” operasi haqida), “Hamzani kim o’ldirgan yoxud Shohimardonning qora bahori” kabi maqolalari esa Hamza haqida o’qilmagan, biz bilmagan hikoyalarni so’zlaydi. XX asrdagi buyuk shoir, yozuvchilar hayoti, faoliyatini asarlarin