Понятие интегративного обучения в переводе на русский язык

Аннотация

The article considers the methodology of teaching interpreting as one of the areas of special translation pedagogy. The article presents the author’s concept, in which translation semantography is the integrative basis of the methodology. The author describes the mechanisms of vertical continuity, as well as horizontal, interdisciplinary and radial expansion mechanisms that can be implemented for the successful integration of translation semantics into the content of education. Keywords: translation pedagogy; interpreting training methodology; interpretation; interpreter’s semantography; integration. Og‘zaki tarjima faoliyatiga o‘rgatish o‘quvchilarga taklif qilingan tarjima mahsulotini lingvistik tuzatish uchun oddiy “manipulyatsiyalar” to‘plamiga tushirib bo‘lmaydigan murakkab birlashtirilgan jarayon sifatida qaralishi kerak. Og‘zaki tarjimonlikning har qanday turini o‘zlashtirish tillararo va 458 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman madaniyatlararo o‘zaro ta’sir holatiga sho‘ng‘ishni talab qiladi, unda nafaqat til ko‘nikmalari va qobiliyatlari yangilanadi, balki bo‘lajak tarjimonning shaxsiy psixologik fazilatlari va qobiliyatlari imkoniyatlari ham ochiladi. Tarjima faoliyatining retseptiv-reproduktiv xarakteri, dunyoning turli tasvirlari, madaniyatlari, an’analari, turli xil tafakkur turlari, kommunikativ va nutqiy xulq-atvor, ayniqsa og‘zaki shaklda, uni amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan asosiy ko‘nikmalar tarkibini o‘zgartiradi. Nutq faoliyatining retseptiv va mahsuldor turlaridan farqli o‘laroq, ikki tilli tarjima faoliyatida barcha psixologik mexanizmlar o‘zaro ta’sir qiladi: eshitish, vizual va semantik idrok, ehtimollik prognozi, tahlil va faol sintez, samarali tushunish, reproduktiv fikrlash, diqqatni jamlash, xotira va tasavvur. Shu munosabat bilan tarjimonning aqliy operatsiyalari, uning strategik harakatlari va texnik texnikasi asosini tashkil etuvchi tarjima mahorati elementar grammatik, leksiko-grammatik va boshqa malakalardan farqli o‘laroq, ko‘p qirrali komponent tarkibiga ega bo‘lib, o‘zlashtirish qiyin. Ularning shakllanishi maxsus didaktik tashkil etish va uzoqroq tayyorgarlikni talab qiladi. Tarjima "yaxshi rivojlangan semantik idrok, samarali tushunish va reproduktiv fikrlash majmuini" o‘z ichiga olgan retseptiv- reproduktiv faoliyat bo‘lganligi sababli og‘zaki tarjima faoliyatiga o‘rgatish jarayonini bitta universal yondashuv asosida qurish mumkin emas. Bir-birini to‘ldiruvchi bir nechta uslubiy yondashuvlarning integratsiyasi zarur. Ana shunday integral va ko‘p qirrali yondashuvni izlash va o‘qitish tamoyillarini tanlash faoliyatni talqin qilish bo‘yicha o‘qitish usullarini ishlab chiqishning eng muhim bosqichi sifatida tadqiqotimiz maqsadini belgilab berdi. Tarjimonlik faoliyati tarixi tarjimonning diniy, madaniy, harbiy, ijtimoiy vositachi sifatidagi roli yo hunarmandchilik mezonlari bilan yoki san’at darajasida baholangan bosqichlarni birlashtirdi. Tarjimonlarni tayyorlash sohasi ham qarama-qarshiliklar bilan ajralib turardi: bu esa tajribani yangi avlodlarga etkazishning empirik usullaridan tortib, maxsus ishlab chiqilgan uslubiy tushunchalarda namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, ta’lim tizimlari yo amaliy tilshunoslik va tarjimashunoslikka mos ravishda, yoki lingvodidaktika bo‘limi sifatida shakllangan bo‘lib, o‘qituvchilarni tarjimaga tayyorlash tizimi hozirgi kungacha mavjud emas. Boshqa har qanday kasb singari, tarjimonlik faoliyati ham ixtisosliklarning keng taksonomiyasiga ega. Tarjimaga o‘qitishni xorijiy tillarga o‘qitishdan farqli o‘laroq o‘rgatish kerakligi haqidagi tezisni rivojlantira turib, biz uni har xil tarjima turlarini maxsus usullardan foydalangan holda o‘rgatish shartini ilgari suramiz. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, ikkita yo‘nalish eng rivojlangan bo‘lib, bular umumiy tarjimani o‘qitish va yozma tarjimani o‘qitish metodikalaridir. Shu sababli aynan og‘zaki tarjima faoliyatiga o‘qitish bo‘yicha maxsus konsepsiyani yaratish dolzarb bo‘lib turibdi. Buning uchun nazariy shartlar mavjud, buni ilmiy tahlil natijalari ko‘rsatadi. Ushbu mavzu doirasida tarjimonlar tayyorlash muammolari bo‘yicha bir necha dissertatsiya himoya qilingan bo‘lib, ularda og‘zaki tarjimaga o‘qitish metodikasi bilan bevosita bog‘liqdir. 459 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman 30 yillik davr mobaynida dissertatsiya tadqiqoti va maqolalar jamlanmasini o‘rganib chiqib, biz shunday xulosaga keldikki, dastlab tarjimani o‘qitishga qaratilgan tushunchalarga, o‘zlari uchun dolzarb bo‘lgan tarjimaning lingvistik, psixolingvistik, kognitiv nazariyalari, shuningdek, chet tillarini o‘qitish metodikasi tamoyillari asoslanadi. Agar tadqiqot muammolariga murojaat qiladigan bo‘lsak, uning katta qismi tarjimani o‘qitish usullarini modellashtirish (masalan, kompetentsiyalarni, aniq qobiliyatlarni yoki ko‘nikmalarni shakllantirish, vosital