ЧТЕНИЕ КНИГ

Аннотация

Ushbu maqolada ona tilida nutq madaniyatini shakllantirishda zamonaviy raqamli texnologiyalarning ta’lim jarayonidagi o‘rni, imkoniyatlari va yuzaga kelayotgan pedagogik muammolar tahlil qilinadi. Raqamli vositalarning nutq madaniyati rivojiga ta’siri, o‘qituvchilarning raqamli savodxonlik darajasi, texnik infratuzilma muammolari hamda ijtimoiy-psixologik jihatlar ko‘rib chiqiladi. Maqola raqamli va an’anaviy ta’lim usullarining uyg‘unligini ta’kidlab, pedagogik yondashuvlarni takomillashtirish zaruratini ko‘rsatadi. Kalit so’zlar: Ona tili, nutq madaniyati, raqamli texnologiyalar, pedagogik muammolar, raqamli ta’lim, sun’iy intellekt, interaktiv ta’lim, pedagogik yondashuv. Ona tili har bir millatning o‘zligini, madaniyatini, tarixini aks ettiruvchi eng muhim omil hisoblanadi. Ona tilida nutq madaniyatini shakllantirish nafaqat ta’lim jarayonining asosiy vazifalaridan biri, balki milliy merosni saqlash va rivojlantirishning ham negizidir. So‘nggi yillarda texnologik taraqqiyot natijasida raqamli texnologiyalar ta’limning barcha sohalariga chuqur kirib bormoqda, xususan ona tilini o‘rgatish va nutq madaniyatini shakllantirish jarayonida. Biroq, bu jarayon bir qator pedagogik va ijtimoiy muammolarni ham keltirib chiqarmoqda. Mazkur maqolada ona tilida nutq madaniyatini rivojlantirishda zamonaviy raqamli texnologiyalarning imkoniyatlari, ularning ta’lim jarayoniga ta’siri va pedagogik muammolar batafsil tahlil qilinadi. Zamonaviy raqamli texnologiyalar, xususan, interaktiv ta’lim platformalari, sun’iy intellekt asosidagi nutqni aniqlash va tahlil qilish dasturlari, onlayn lug‘at va grammatik yordamchilar, o‘quvchilarga til ko‘nikmalarini mustahkamlashda yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Masalan, «Duolingo», «Rosetta Stone», «Grammarly» kabi platformalar o‘quvchilarga grammatika va talaffuzni mustaqil ravishda o‘rganish, xatolarni tezda tuzatish imkonini beradi. Shuningdek, ChatGPT kabi sun’iy intellekt tizimlari nutqni tahlil qilib, individual xatolarni aniqlash va takomillashtirish bo‘yicha real vaqt rejimida yordam berishi mumkin. UNESCOning 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, raqamli texnologiyalar yordamida amalga oshiriladigan ta’lim samaradorligi an’anaviy metodlarga nisbatan o‘rtacha 20% yuqori ko‘rsatkichga ega ekanligi tasdiqlangan. Biroq, barcha imkoniyatlarga qaramay, pedagoglarning raqamli savodxonligi pastligi zamonaviy texnologiyalarni to‘liq qo‘llashda asosiy muammolardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim vazirligi tomonidan 2023-yilda o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, 1000 dan ortiq maktab o‘qituvchilarining atigi 35% i raqamli pedagogik vositalarni samarali qo‘llay olishini ta’kidladi. Bunday holat o‘qituvchilarning yangi texnologiyalarni o‘zlashtirish uchun yetarli metodik va texnik qo‘llab-quvvatlanmaganligi, malaka oshirish uchun zarur imkoniyatlarning cheklanganligi bilan bog‘liq. Shu bois, davlat va nodavlat tashkilotlar o‘qituvchilarning raqamli savodxonligini oshirishga qaratilgan muntazam treninglar va kurslar tashkil qilishi zarur. 4 02 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ O‘zbekistondagi maktablarning texnik jihozlanishi masalasi ham muhim muammo hisoblanadi. Ko‘plab maktablarda internet tezligi pastligi, yetarli kompyuter va interaktiv doskalar mavjud emasligi ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalarni samarali qo‘llash imkoniyatlarini cheklaydi.Statistikaga ko‘ra, 2024-yilda mamlakat bo‘ylab maktablarning atigi 25% i yuqori tezlikdagi internetga ulanish imkoniyatiga ega bo‘lib, qishloq hududlarida bu ko‘rsatkich 15% ga yetmoqda. Bunday holat o‘quvchilarning raqamli platformalardan foydalanishini cheklaydi, shu bilan birga, ta’limda tengsizlikni kuchaytiradi. Bu esa milliy ta’lim siyosatida raqamli infratuzilmani yaxshilashni birinchi o‘ringa qo‘yishni talab qiladi. Raqamli ta’limning o‘quvchilarga ta’sirini o‘rganish natijalari ham turlicha. Ba’zi tadqiqotlar o‘quvchilarning interaktiv platformalarda faol ishtirok etishi, til o‘rganishda qiziqishining oshishi haqida ma’lumot beradi. Biroq, boshqa tadqiqotlar esa ko‘p vaqt davomida ekranga qarash ko‘zi charchashi, diqqatni jamlay olmaslik kabi muammolarni ko‘rsatadi.2023-yilda o‘tkazilgan psixologik tadqiqotda, o‘quvchilarning 40% i raqamli ta’limning uzoq davom etishi natijasida stress va charchoqni his qilishlarini bildirgan. Shu sababli, pedagoglar raqamli va an’anaviy metodlarni uyg‘unlashtirishga katta e’tibor berishi lozim. Raqamli texnologiyalar ta’lim jarayoniga kirib kelishi bilan birga, o‘quv dasturlari va metodik materiallarning zamon talablariga javob berishi ham muhim ahamiyat kasb etadi. An’anaviy darslik va qo‘llanmalar ko‘pincha raqamli muhitda to‘liq samarali bo‘lolmaydi, shuning uchun ularni interaktiv, multimediya va o‘quvchining individual ehtiyojlariga moslashtirilgan shaklga keltirish zarur. Masalan, O‘zbek tilini o‘rgatishda fonetika va intonatsiyani o‘rgatish uchun interaktiv audio- video materiallar, talaffuzni