Проблемы и особенности перевода научного текста

Аннотация

Актуальность данной статьи объясняется возрастающей значимостью перевода научной литературы как способа обмена и распространения информации в мировом научном сообществе. В частности, перевод статистических исследований не менее важен для современного человека, поскольку статистика как наука никогда не теряет своей актуальности и отражает последние тенденции в жизни общества. Ключевые слова: научное, стилевое, переводческое, лексико- семантическое, текстовое, техническое. Annotation. The relevance of this article is determined by the fact that the importance of translation of scientific literature as a way of exchanging and disseminating information in the global scientific community is increasing more and more. In particular, the translation of statistical research is no less important for modern people, since statistics as a science never loses its relevance and reflects the latest trends in the life of society. Key words: scientific, stylistic, translation, lexical-semantic, textual, technical. Axborot portlashiga olib kelgan ilmiy-texnik inqilob, ayniqsa olimlar va tadqiqotchilar orasida axborotni jamiyatdagi o‘rni sezilarli darajada oshishiga olib keldi. Ilmiy kashfiyotlar soni ko‘paydi, yangi atamalar va nomlar doimiy ravishda paydo bo‘lmoqda. Bundan xulosa qilishimiz mumkinki, ilmiy ixtisoslashuv zamonaviy dunyoning o‘ziga xos belgisidir. Ushbu tendentsiya bilan bog‘liq holda, funktsional uslublarni, ya’ni ilmiy uslubni o‘rganishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ushbu maqola mavzusining dolzarbligi, ilmiy adabiyotlarni jahon ilmiy hamjamiyatida ma’lumot almashish va tarqatish usuli sifatida tarjima qilishning ahamiyati tobora ortib borayotganligi bilan izohlanadi. Xususan, 445 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman statistik tadqiqotlarning tarjimasi zamonaviy inson uchun bir xil darajada muhimdir, chunki statistika fan sifatida hech qachon o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi va jamiyat hayotidagi so‘nggi tendentsiyalarni aks ettiradi. Nazariy asos sifatidI. S. Alekseyev, V.N. Komissarov, A.D. Shvaytser, V.V. Vinogradov va boshqa bir qator mualliflarning asarlari xizmat qilgan. Tilning leksik-semantik va stilistik xususiyatlari masalasini ko‘rib chiqishda Y.I. Retsker, L.I. Borisova, E.G. Chalkova va boshqa tilshunoslar tomonidan eng muhim bo‘lgan qoidalar shakllantirilgan. Bizning ishimizning maqsadi sotsiologik mavzudagi ilmiy maqolalar tarjimasining leksik-semantik va stilistik xususiyatlarini o‘rganishdir. Ushbu tadqiqotning ob’ekti sotsiologik mavzudagi ilmiy maqolalarni tarjima qilishdir. Mavzu-sotsiologik mavzudagi ilmiy maqolalarni tarjima qilishning leksiko- semantik va stilistik xususiyatlari. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalarni hal qilish kerak: – ilmiy matnlarni tilshunoslik muammosi sifatida o‘rganish; – ilmiy matnlarni tarjima qilishning leksik va grammatik xususiyatlarini ko‘rib chiqish; – ilmiy matnlarni tarjima qilishning stilistik xususiyatlarini ko‘rib chiqish; – ilmiy matnning asosiy muammosi sifatida terminologiya tarjimasining xususiyatlarini o‘rganish. Ilmiy maqolalar tarjimasining o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganishning dolzarbligi va zarurati ushbu ishda o‘tkazilgan tadqiqotning nazariy ahamiyatini tushuntiradi. Ushbu maqolani amaliy ahamiyati tadqiqot natijalaridan, sotsiologik mavzudagi ilmiy maqolalarni tarjima qilish bilan shug‘ullanadigan tarjimonlar ishida foydalanish imkoniyati bilan belgilanadi. Tadqiqot jarayonida introspektsiya usuli va tarkibiy tahlil kabi lingvistik tadqiqot usullari qo‘llanilgan. I.S. Alekseyeva ta’rifiga muvofiq tarjima faoliyati-bu bir tilda (asl nusxada) yaratilgan matnni boshqa tilda bir xil ma’noga ega bo‘lgan matnda (natija) qayta ifodalash yoki transkodlash [Alekseyeva, 2004, 31-bet]. Ushbu faoliyat mutaxassis tarjimon tomonidan amalga oshiriladi. Uning vazifasi tilning mavjud o‘zgaruvchan resurslari va imkoniyatlariga, tarjima vazifalari va turiga, tarjima qilingan matn turiga qarab eng yaxshi tarjima variantini ijodiy tanlashdir. Albatta, har qanday tarjima tarjimonning professionalligi, uning aql-zakovati va tajribasi, shuningdek mavzu haqidagi bilimlari tufayli individual “rang” ga ega. V.N. Komissarov tarjima nafaqat tilni almashtirish, balki murakkab va ko‘p qirrali faoliyat ekanligini ta’kidlaydi [Komissarov, 2001, 25 – bet]. U tarjimani butunlay chet tilidagi asl nusxaga yo‘naltirilgan til vositachiligining bir turi sifatida belgilaydi. Bunday nuqtai nazardan professional tarjimani, xabarning chet tilidagi shakli, to‘liq tillararo aloqa – aniq va ob’ektiv deb hisoblash mumkin. Tarjimada turli madaniyatlar, fikrlash uslublari, rivojlanish darajalari, urf-odatlar va shaxslar o‘zaro hamkorlik qiladi. Tarjima faoliyatining insoniyat uchun ahamiyatini ortiqcha baholash qiyin: tarjima texnologlar va madaniyatshunoslar, muhandislar va psixologlar, harbiylar va tarixchilar uchun zarurdir; tarjima faoliyati amaliy va ijtimoiy faoliyatning deyarli barch