Методика изучения формирования и функциональных особенностей кардиологической терминологии на английском языке.

Аннотация

This article discusses methods for forming and studying the characteristics of cardiological terms. Here are examples of terms taken from English- language sources. The meaning of Latin and Greek elements in the formation of terms related to cardiology is also determined. Key words: Medical terms, cardiological terms, suffixes, affixes, methods of studying medical terminology, methods of forming terms. So‘nggi o‘n yilliklarda lingvistik tadqiqotlarning eng faol yo‘nalishlaridan biri ilmiy-texnik terminologik tizimlarni tavsiflash va tahlil qilish bo‘ldi. Ilmiy-texnik sohani soddalashtirish jarayoni bilimlarning kasbiy sohalarida lingvistik tarqoqlikni kamaytirish juda muhim. Shuning uchun ham zamonaviy tilshunoslikda kasbiy faoliyat sohalarida til to‘siqlarini bartaraf etishga qaratilgan tadqiqotlar hayotiy ahamiyatga ega. Shunga ko‘ra, mamlakatimizda tibbiyot terminologiyasi terminologik tadqiqotlarning muhim bo‘g‘ini hisoblanadi, chunki u o‘tgan yillar davomida rivojlandi va davom etmoqda. Tibbiyot terminologiyasiga olimlar tomonidan doimiy qiziqish uning turli jihatlari haqida ko‘plab kitoblar va maqolalar paydo bo‘lishiga olib keldi, masalan, M.N. Chernyavskiy (1984), L.A. Tatarinova (1984), G.G. Eremkina (1991), E.V. Bekisheva (1998), L.F.Eltsova (2000), S.L. Mishlanova (2002), L.N. Gushchina (2004). Biz tibbiyotning juda muhim sohasi bo‘lgan kardiologiya terminlarini ko‘rib chiqamiz. Kardiologiya tushunchalarini tanlash va tavsiflashga o‘tishdan oldin, biz 359 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman bu tibbiyot sohasi deganda nimani nazarda tutayotganimizni tushunishimiz kerak. Bu atama D.S.Lotte tomonidan qanday yozilganiga asoslanib, biz kardiologiya atamalarini og‘zaki (so‘zlar va iboralar) va belgili (belgilar, raqamlar) birliklari sifatida ko‘rib chiqamiz, ular tibbiyot sohasidagi maxsus g‘oyalarni tavsiflash uchun ishlatiladi va yagona terminologik tizim tushunchaning bir qismidir. Belgilangan atamalar doirasiga ham maxsus lug‘atlar, ma’lumotnomalar, tavsiya etilgan atamalar to‘plamlari va maxsus kontekst kiradi, degan xulosaga keldik. tibbiy atamalarni nafaqat lug‘atlardan, balki ushbu sohaga oid maxsus matnlardan ham tanlash. Kardiologiya terminlogiyasi uchun yuqoridagi talablarni hisobga olgan holda ingliz tilidagi maxsus adabiyotlardan tasodifiy namunalar olish yo‘li bilan tanlangan. Ingliz tilidagi kardiologik terminlar uchun quyidagi manbalarni ko‘rib chiqdik: "Heart Disease in Pregnancy" (2011), CardioSourse Magazine (2009-2011), "The Human Heart: A Basic Guide to Heart Disease" (2007), "Cardiovascular MR Imaging in Neonates and Infants with Congenital Heart Disease" (2007), "The Atlas of Heart Disease and Stroke" (2004), "Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine" (2001), "Advanced Cardiac (2001) Namunalar sig‘imi 3378 bet atrofida. Qancha qismdan iborat bo‘lishidan kelib chiqqan holda tanlangan atamalarni o‘rganish asosida ingliz tilidagi 1150 kardiologiya atamalarining 44% bir so‘zli birliklar, 56% esa bir nechta bo‘lakli iboralardir. Bitta komponentli terminlar – bir so‘zdan tuzilgan til birliklari. Ko‘p komponentli atamalar deganda biz bir nechta ma’noga ega bo‘lgan ikkitadan ortiq to‘liq qiymatli komponentlar bilan barqaror turdagi terminologik birikmalarni tushunamiz. Kardiologiya atamalarini nomlashning asosiy usullarini aniqlash uchun S.M. Burdinning tasnifi qoʻllanilgan boʻlib, u soʻzlarning nutqning maʼlum bir qismiga tegishli degan fikrga asoslanadi. Shunga ko‘ra, kardiologiya atamalari ot, sifat yoki fe’l bilan ifodalanishi mumkin. Ingliz tilining ko‘rib chiqilgan terminologik tizimi quyidagi atamalarni o‘z ichiga oladi (tasniflash bizning namunamizning bir komponentli atamalariga asoslanadi): 1) ot bilan ifodalangan atamalar (infarction, ischemia, myocardium, murmur va boshqalar); 2) sifatlar bilan ifodalangan atamalar (hypo plastic, interatrial, ischemic, myocardial va boshqalar); 3) fe’l bilan ifodalangan terminlar (to beat, to flutter, to contract va hokazo) (506 atamaning 2,8 foizi). Kardiologiya terminologiyasini tarkibiy-semantik tahlil qilish jarayonida tanlangan material asosida ma’lum bir tizimda atama shakllanishining asosiy usullari aniqlandi: 1) morfologik (affiksatsiya, qo‘shish, qisqartirish yoki qisqartirish); 2) sintaktik (termin uzunligi, termin yasalish modellari); 3) leksik – semantik (metaforizatsiya, eponimizatsiya, o‘zlashtirish va sinonimiya hodisalari) 360 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman Ushbu tadqiqotda qo‘llaniladigan so‘zning ta’rifiga asoslanib, biz strukturaviy turga ko‘ra kardiologiya atamalarining quyidagi toifalarini aniqladik: 1) og‘zaki atamalar: • so‘z terminlari (bir so‘zli so‘zlar) (chamber, cord; blow, mouth va boshqalar); • ibora-terminlar (ikki komponentli iboralar atrial fibrillation); uch komponentli iboralar (coronary artery bypass; coronary heart dis