Значение слова”Сахих – Аль-Бухари " в переводе в хадисах (рассвет, утренняя молитва)

Аннотация

В статье были научно исследованы лексико- семантические особенности слова ﺓﺍﺪﻐلﺍ – рассвет, утренняя молитва в хадисах, переданных имамом аль-Бухари. Лексико-сематические особенности этого слова при сравнительном анализе, основанном на грамматических показателях арабского и узбекского языков, были изучены на примерах. Ключевые слова: рассвет, маджрур, семантика, лексика, рафъ, насб, джар, маджрур, принадлежность, тамийз, наречие времени Abstarct. In the article, the lexical-semantic features of the word ﺓﺍﺪﻐلﺍ – morning prayer in the hadiths narrated by Imam al-Bukhari have been scientifically investigated. The fact that this word expresses different layers of meaning in different places in the hadiths, its lexical-semitic peculiarities when compared on the basis of Arabic and Uzbek language grammatical indicators are studied on the basis of examples. Key words: morning, majrur, semantics, lexicon, raf’, nasb, jar, majrur, mansub, tamyiyz, adverb of time. Dastlab shuni ta’kidlash joizki, buyuk bobokalonimiz Imom Buxoriy ilmiy merosini o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar asrlar mobaynida nafaqat o‘zbek tilshunosligida, balki jahon tilshunosligida ham hali yakun topmagan va hozirgi kunda ham davom etib kelmoqda. Ammo, ushbu ilmiy meros to‘laligicha arab, o‘zbek tillarida balki, boshqa dunyo tillarida haligacha to‘laligicha o‘rganilinmagan. Tadqiqotni o‘zbek va arab tillaridagi qiyosiy jihatdan o‘rganishga bo‘lgan ishlar hali yetarli darajada tadqiq etilgan emas deb o‘ylaymiz. Shu bois, Imom Buxoriy rivoyat qilgan hadislarda vaqt ko‘rsatkichlarini qiyosiy jihatdan o‘rganishni o‘z oldimizga maqsad qildik. 139 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman Bu borada o‘zbek olimlaridan, shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, Muftiy Usmonxon Alimov, Shayx Olovuddin Mansur fan doktori, professor, islomshunos olim U. Uvatov, va boshqalarning ishlarini keltirishimiz mumkin. ،وُﺪُﻐلْﺍ كَ لَِذ نْ ﻣِ .ﻥٍّ ﺎﻣَ ﺯَ ىَﻠعَ لُّ ُﺪَﻳ حٌ يﺤِ صَ ﻞٌ صْ َﺃ ﻞُّ َتعْ ﻤُ لْﺍ فُ ﺮْ ﺤَ لْﺍوَ لُ ﺍَّﺪلﺍوَ نُ يْ َﻐلْﺍ" ﺔﻐﻠلﺍ ﺲيﻳﺎقﻣ يف ءﺎج: ةادغلا [6:415]. ﺕٌ ﺍوَ َﺪغَ ِﺓﺍَﺪَﻐلْﺍ عُ ﻤْ جَ وَ ،ىًﺪغُ ِﺓوَ ﺪْ ُﻐلْﺍ عُ ﻤْ جَ وَ ،ُﺓﺍَﺪَﻐلْﺍوَ ُﺓوَ ﺪْ ُﻐلْﺍوَ .وُﺪﻐْ َﻳ ﺍَﺪغَ لﺎقُﻳ “Maqoyis al-lug‘at” kitobida kelishicha غ va د va asli sahih bo‘lgan va zamonga dalolat qiladigan illat harfidan iborat. Bundan وُﺪُﻐلْﺍ so‘zi kelib chiqadi. ﺍَﺪغَ - وُﺪﻐْ َﻳ tongda jo‘namoq fe’li, ُ ﺓوَ ﺪْ ُﻐلْﺍ ko‘pligi ىًﺪغُ erta tong va ُ ﺓﺍَﺪَﻐلْﺍ ko‘pligi ﺕٌ ﺍوَ َﺪغَ erta tong so‘zlari kelib chiqadi. نمِ امو ءٍ ش ي نم مه ِ ب ِ اسحِ نمِ كيلع ام ههجو نودير ِ َ ي ش ي ِ ع َّ لاو َ ةِاد َ غلا ُ ب ِ َ م َ ه ْ بر ُ ن َ ُ وع ْ َ د َ ي ن ْ يذ َ ِ لا د ِ ِّ رطت ْ لا َ و َ ( َ َ [ 52 مﺎعنلأﺍ ﺓرﻮﺳ .]) ي مِ لِاظلا نمِ نوكتف مهدرطتف ءٍش ي نم مه يلع كب اسحِ Ertay-u kech Robbilariga Uning yuzini iroda qilib duo etayotganlarni haydama! Ularning hisobidan sening zimmangda hech narsa yo‘q. Sening hisobingdan ularning zimmasida hech narsa yo‘q. Ularni haydab, zolimlardan bo‘lib qolma. [1:197] [ 28 فﻬكلﺍ ﺓرﻮﺳ .] ش ي ِ علاو ةِادغلاب ِ مه بر نوعدي نيذِ لا عم كسفن بِِ صاو O‘zingni ertayu kech Robbilariga duo qilib, Uning yuzini iroda qiluvchilar ila sabr etib tut. [2:482] Sahih ul-Buxoriyda 20 ga yaqin o‘rinda mansub va majrur bo‘lib kelgan hamda Bomdod namozi yoki tong vaqti kabi ma’nolarni ifodalagan hamda o‘zining lingvistik ma’nosidan chetga chiqmagan. Birinchi marta nasb tushum kelishigida kelish holati.:ةبوصنم :لاوأ “لﺍ” Aniqlik artikli bilan aniq holatda nasb bo‘lib keladi. To‘ldiruvchi va ravish sifatida keladi. ،ﺐَ كِ رَ ﻢَّ ُث ،تْ َﻠحِ ﺮُ َف هِ ِتَﻠحِ ﺍﺮَ ِﺑ ﺮَ ﻣَ َﺃ ﺔِ َفيْ َﻠﺤُ لﺍ يذِ ِﺑ ِﺓﺍَﺪَﻐلْﺎِﺑ ىَّﻠصَ ﺍَذِﺇ ،ﺎﻤﻬﻨْ عَ ُاللََّّ ي ضِ رَ ﺮَ ﻤَ عُ نُ ﺑْ ﺍ ﻥَ ﺎكَ :لﺎﻗ عفﺎن نع ،حَ ِبصْ ُﻳ ىَّتحَ هِ ِﺑ ﺕَ ﺎَﺑ ىﻮً طُ ﺍَ ذ ءَ ﺎجَ ﺍَذِﺇ ىَّتحَ كُ سِ ﻤْ ُﻳ ﻢَّ ُث ،م ﺮَ ﺤَ ﻤَ لﺍ غَ ُﻠبَْﻳ ىَّتحَ يِّبَﻠُﻳ ﻢَّ ُث ،ﺎﻤً ِئﺎَﻗ َﺔَﻠبْ قِ لﺍ ﻞَ َبقَْتﺳْ ﺍ هِ ِﺑ ﺕْ ﻮَ َتﺳْ ﺍ ﺍَذِإَف [7:314]." ﻞَ سَ َتغْ ﺍ َﺓﺍَﺪَﻐلﺍ ىَّﻠصَ ﺍَذِإَف Nofe’dan rivoyat qilinadi: Ibni Umar roziyallohu anhumo Zulhulayfada bomdodni o‘qiganda buyurar, ulovi hozirlanib, so‘ng minar edi. (Ulov) u kishini ko‘tarib, tiklanganida qiblaga yuzlanar, keyin haramga yetguncha talbiya aytar, keyin (talbiyani) to‘xtatar edi. Nihoyat Zotuvoga kelib, tong otguncha shu yerda tunar, bomdodni o‘qigach, g‘usl qilar edi. U Rosululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday qilganlarini aytardi. [3:425] Ushbu hadisi sharifda ﺓﺍﺪﻐلﺍ kalimasi ikki marotaba zikr qilinib har ikkala o‘rinda ham bomdod namozi ma’nosini ifodalamoqda va ﺔفﺮعﻣ aniq bo‘lib kelmoqda. Semantik jihatdan esa ِﺓﺍَﺪَﻐلْﺎِﺑ kalimasi ـ ِﺑ harfiga majrur bo‘lib kelmoqda. Ikkinchi o‘rinda esa َ ﺓﺍَﺪَﻐلﺍ kalimasi esa هﺑ لﻮعفﻣ to‘ldiruvchi vazifasida kelgan shu sababdan nasb holatda turibdi. ،ظَ قِ يَْتسْ َﻳ ىَّتحَ هِ ﻣِ ﺎَﻨﻣَ نْ ﻣِ ﷺ ِﷲ لُ ﻮﺳُ رَ ظُ َﻗﻮُﻳ لا ﻥَ ﺎكَ وَ ﺮٍّ كْ َﺑ ﻮﺑﺃ هِ ﻣِ ﺎَﻨﻣَ نﻣِ ظَ َقيَْتﺳْ ﺍ نﻣَ لوّ ﺃ ﻥَ ﺎكَ َف ثﻳﺪﺤلﺍ يفو .َ ﺓﺍَﺪَﻐلﺍ ﺎَﻨﺑ ىَّﻠصَ وَ لَ زَ َﻨَف ﷺ يُّ ِبَّﻨلﺍ ظَ َقيَْتﺳْ ﺍ