Некоторые каменные изделия на арабском языке, хранящиеся в литературном музее.

Аннотация

Источники на арабском языке хранятся в рукописном фонде Государственного литературного музея Республики Узбекистан имени Алишера Навои. В статье дано научное описание некоторых арабских литографий, хранящихся в этом фонде. Они состоят из работ по арабской лексикографии, грамматике и использованию, а также комментариев к ним. Ключевые слова: Произведение, литография, арабский язык, грамматика, научное описание, Ибн Хаджиб, «Кофия». Abstarct. Many sources in Arabic are stored in the manuscript collection of the State Literary Museum of the Republic of Uzbekistan named after Alisher Navoi. The article provides a scientific description of some Arabic lithographs stored in this collection. They consist of works on Arabic lexicography, grammar and usage, as well as commentaries on them. Key words: Work, lithography, Arabic, grammer, scientific description, Ibn Hajib, “Kofia”. يﺑدلأﺍ فﺤتﻤلﺍ يف ﺕﺎطﻮﻄﺨﻤلﺍ ﺔعﻮﻤﺠﻣ يف ﺔيﺑﺮعلﺍ ﺔﻐﻠلﺎﺑ ردﺎصﻤلﺍ نﻣ ﺪﻳﺪعلﺍ نﻳزﺨﺗ ﻢتﻳ .ةصلاخ ﺕﺎعﻮبﻄﻤلﺍ ضعبل ﺎًيﻤﻠع ﺎًفصو لﺎقﻤلﺍ مﺪقﻳ .يﻳﺍﻮن ﺮيﺷ يﻠع ﻢﺳﺍ ﻞﻤﺤﻳ يذلﺍ ﻥﺎتسكﺑﺯوﺃ ﺔﻳرﻮﻬﻤﺠل يﻣﻮكﺤلﺍ ،مﺍﺪﺨتﺳلاﺍو ﻮﺤﻨلﺍو يﺑﺮعلﺍ ﻢﺠعﻤلﺍ يف ﺕﺎفلؤﻣ نﻣ فلأتﺗ يﻫو .ﺔعﻮﻤﺠﻤلﺍ ﻩذﻫ يف ﺔنزﺨﻤلﺍ ﺔيﺑﺮعلﺍ ﺔﻳﺮﺠﺤلﺍ .ﺎﻬيﻠع ﺕﺎقيﻠعتلﺍ ىلﺇ ﺔفﺎضلإﺎﺑ ،ﺐجﺎﺤلﺍ نﺑﺍ ،يﻤﻠعلﺍ فصﻮلﺍ ،ﻮﺤﻨلﺍ ،ﺔيﺑﺮعلﺍ ﺔﻐﻠلﺍ ،ﺔﻳﺮﺠﺤلﺍ ﺔعﺎبﻄلﺍ ،فﻨصﻤلﺍ :ةيحاتفملا تاملكلا .”ﺔيفﺎكلﺍ“ Dunyo xazinalarini to‘ldirib turgan ming-minglab qadimgi yozma yodgorliklar har bir xalqning o‘tmish madaniyatini o‘zida aks ettiradi. Ularda xalqning boy ma’naviy va madaniy merosi, qadim urf-odati, e’tiqodi bilan bog‘liq ko‘plab ma’lumotlar jamlangan. Ota-bobolarimiz qoldirgan boy madaniy merosni o‘rganish, uni kelajak avlodlarga etkazish nafaqat yurtimizda, balki dunyo olimlari oldidagi muhim masala bo‘lib qolmoqda. 103 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman O‘zR FA Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyi qo‘lyozmalar fondida ham ko‘plab qadimiy manbalar va toshbosma (litografik) asarlar saqlanadi. Muzey fondida umumiy hisobda 1500 ga yaqin toshbosma asarlar saqlanadi. Ular turkey tildagi, fors tilidagi hamda arab tilidagi asarlardir. Arab tilidagi litografik asarlardan tafsir va hadis ilmi, mantiq va kalom ilmi, aqoid, fiqh, nahv va sarf ilmlariga oid asarlar nusxalari ko‘p. Quyida ulardan ayrimlarining ilmiy tavsifini keltiramiz: 1. Muxtor us-sihoh حاحصلا راتخم Arab lug‘atshunosligiga oid asar. Muallifi –یزارلا رداقلا دبع نب رکب یبأ نبا دمحم Muhammad ibn Abu Bakr ibn Abdulqodir ar-Roziy. Mashhur lug‘atnavis olim Ismoil al-Javhariy (X asr)ning shu nomli asarining muxtasari. Matn fasl nomi bilan 20 qatorni, matn oxiri 6 qator tashkil qiladi. Har bir sahifa raqamlangan. Boshlanishi (basmaladan so‘ng): مملاا ريخ یلا ثوعبملا دمحم هقلخ ريخ یلع ملاسلا و ةلاصلا و معنلا عيمج یلع دماحلا عيمجب لله دمحلا یبا نب دمحم هترفغم و هبر ةمحر یلا رقتفملا دبعلا )لاق( ملظلا حيباصم و مکحلا حيتافم هبحص و هلآ یلع و ...یلاعت الله ةمحر یزارلا رداقلا دبع نب رکب Oxiri: رطقلا کئاع رجب لاهنم لاز لا و * لابلا یلع یّ مراد اي یملسا اي لاأ Titul va oxirgi varaqda “Qo‘lyozmalar instituti – Bosma kitoblar 60”, “Navoiy adabiyot muzeyi qo‘lyozma fondi inv. № 60” va “Biblioteka Yubileyn. Komiteta Navoi № 156” yozuvli muhrlar mavjud. Kolofonda yozilishicha, دمحم الله دبع Abdulloh Muhammad matbaasida 1329 hijriy yilda Qohira shahrida bosilgan. Kolofon ostida noshir muhrining shakli berilgan. Kitob oxirida bosmaxona haqida ma’lumot beruvchi ilova keltirilgan. Qizil rangli sun’iy charm qoplangan oddiy karton muqova. Nuqsoni: Muqovaning orqa qismi kitobdan ajragan. 657-658 bet (1 varaq) kitobdan ajralgan. 1-12 sahifalar (6 varaq) uringan holda. 662 sahifa. O‘lchami: 13x16 sm. 2. Tuhfat ul-aziziyya ةيزيزعلا ةفحت Muallifi: [یرابيوجلا یراخبلا ميحرلا دبع یضاقلا نبا] – Ibn al-Qozi Abdurrahim al- Buxoriy al-Jo‘yboriy tomonidan یبرغملا دامح نبا دعسلا نبا دمحم ابا Abo Muhammad ibn as-Sa’d ibn Hammod al-Mag‘ribiyning “Qasidai burda”siga yozilgan sharh. “Qasidai burda”ning muallifi Misrda hijriy 608 yil shavvol oyining avvalida tug‘ilib, 690 yilda vafot etgan. Kitob asarning yozilish sabablarini ko‘rsatuvchi debocha bilan boshlangan. Kitobda qasidaning asl arabcha matni tagidan forsiy va turkiy tillardagi she’riy tarjimasi berilgan. Asl arab tilidagi matn orasida shorih tomonidan turkiy tilda izohlar berilgan. Kitobning boshlanishi (basmaladan keyin 2 b.): ئدتها ینسلاا کدمحب و ئدتبا لاعلاا کمساب مهللا Oxiri (103 b.): 104 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman رادمان ئلع نامثع و رکب وب ینعي رلريد هک ندننکر ترد نيد هبعک رايراچ Matn jadval ichiga ikki ustun qilib ko‘chirilgan. Arabiy matn yonida “arabiy”, forsiy matn yonida “forsiy”, turkiy matn yonida “turkiy” degan yozuvlar qayd etilgan. Varaqlar raqamlangan, poygirlari ham bor. Kolofon (103 b.): دبع یضاقلا نبا مصتعملا مودخم فيرش ميظنتب ةدربلاب ةامّ سملا ةکرابملا ةديصقلا هذه حرش مظن مت دق و 1293 امهبونذ الله رفغ یراخبلا ميحرلا Kitob یدنفا یقوش – Shavqiy Afandi matba