НЕИЗВЕДАННЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ МУЗЫКАЛЬНОГО ФОЛЬКЛОРА

Аннотация

In the article from the side of author, uzbek unexplored areas of musical folklore about mentioned, uzbek musical folklore songs like lapar, yalla and song details are given. In the article about about song and it istypes and each of them it is said about the arrival of halip. Key words and concepts: lapar, yalla, ashula, folklore, lyrics, dialog, emphasis, executor, syncope, pace. НЕИЗВЕДАННЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ МУЗЫКАЛЬНОГО ФОЛЬКЛОРА Аннотация. В этой статье автором изложены неизученные направления узбекского музыкального фольклора, даны сведения о песнях узбекского музыкального фольклора, таких как лапар, ялла и пение. В этой статье рассказывается о песне, ее разновидностях и их разновидностях. Ключевые слова и понятия: лапар, ялла, пение, фольклор, лирика, диалог, жанр, исполнитель, синкопа, ритм. Òzbek muzikaliq folklori xaliq tàrepinen dòretilgen awiz eki tùrde àwladtan-àwladqa òtip kiyatirģan qosiq hàm saz-ásbap namalarin òz ishine aladi. Folklor – termin sòz bolip, mànisi “xaliq danaliģi” degen di añlatadi. Folklordi dòretiwshide, atqariwshida xaliq bolip tabiladi. Òzbek muzikaliq folklordi xaliqtiñ kùndelikli òmiri, tariyxi hàr tùrli tàbiyat hàm òmir waqiyalar sùwretlengen. Òzbek muzikasiniñ folklorinda qosiq orayliq orindi iyeleydi. Ol tematikasi jaģinan jùda keñ janr bolip, onda lirika àhmiyetli orin iyeleydi. Qosiq kupletli dùziliske iye. 345 Namalariniñ diapozoni Qosiq kupletli dùziliske iye. Namalariniñ diapozoni onsha ùlken bolmaģani sebepli 4 qatarli barmaq taqmaq tùrine jùda jaqin ( barmaq bul 7,8 yamasa 11 buwinli taqmaq sistemasi). Olar aniq ritm hàm òlshem menen ajiralip turadi. Geypara waqitlari qosiqlar da naqirattiñ sòzleri hàr bir taqmaqtiñ qatarinda ushirasadi. Talqilaw hàm nàtiyjeler. Lapar ( 2 adamniñ sòylesiwi) – bul hàzil, dàlkek satiraliq, lirikaliq, muxabbat mazmunindaģi qosiq – dialog. Qosiqlar soraw-juwap formasinda atqariladi. Lapar ushin 3/8, 4/8, 2/4 òlshemleri xarakterli. Lapar ayaq-oyin, oyinshil, tùrde bolģani menen de atqarıwshılar ayaq-oyinģa tùspeydi. Òzbekistanniñ geybir rayonlarinda lapar toy-qosiqlarinda qollaniladi. Olar erler hàm hayallar tàrepinen unisonliq xor bolip atqariladi. Xorezm de lapardi bir atqariwshi atqaradi hàm ol hàzil ayaq-oyinniñ tùrli hàzil xarakterlerin òz ishine aladi. “Yalla” (dem aliw, waqit xoshliq) – òzbek muzikasi folkloriniñ qosiq ayaq-oyin janri. Lapardan ayirmashiliģi qosiq atqariwshilar ayaq-oyinģa tùsedi. Yallaniñ 2 tùri bar: 1. Kuplet hàm naqiratli yalla – oni hayal-qizlar ayaq oyin hàreketi menen atqaradi. Atqariwshini yallashi dep ataydi. Qosiqtiñ diapazoni jùdà kishkene boladi. Qosiqtiñ naqirati unisonli zor menen atqariladi. Misali: “Yallama yorim”, “Olmacha anor”, “Qizgina” hàm taģi basqa. 2. Keñ diapazonli namasi rawajlanģan yalla tùri – kòbirek er adamlar tàrepinen atqariladi. Qosiq ayaq-oyin jàrdeminde, biraq ayaq-oyinshi tàrepinen atqariladi. Yallaniñ ekinshi tùrine “Qalam qoshligim”, “Jonon bòlaman deb” hàm taģi basqa qosiqlar kiredi. Yallaniñ qosiqlariniñ mazmuni tiykarinan muhabbat haqqinda bolģanliģi sebepli oniñ qosiq qatarlari, shiģis xalqiniñ qosiqlarina tiyisli bolģan Ashula keñ diapazonli sozimtalli jeke atqariwshi tàrepinen atqarilatuģin qosiq tùri. Ol sinkopaliq ritmi hàm òzgeriwsheñ ladlari menen atqarilip turadi. Ashula janri ushin lirikaliq mazmun ushin xarakteri bolsa da, geypara waqitlari saģinish, qayģi tùrindegi filosofiyaliq elementler paydalanilģan.