RAQAMLI ENERGETIKANI RIVOJLANTIRISH VA RАQOBАTBАRDOSH BOZOR MEXАNIZMLARIGA OʼTISH

Аннотация

Ushbu maqolada, ulkan energetika infratuzilmasini ishchan holatda saqlab turish, elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmlarini oshirish va samarali taqsimlashda, bosqichma-bosqich elektr energiyasining raqobatbardosh ulgurji va chakana bozorlarini яратишни ta’minlash. Elektr energiyasi bozorida raqobatni qo’llab-quvvatlash, bozorning jozibadorligini hamda talab va taklif mutanosibligini ta’minlash. Taqsimlash tarmog’ini raqamli transformatsiya qilish va barqarorligini oshirish masalalari yoritilgan. KIRISH rivojlanishiga salbiy taʼsir koʼrsatadigan omillarning taʼsirini bartaraf etish yoki minimallashtirishga Bugungi kunda energetika sanoati qaratilgan mexanizmni ishlab chiqish dolzarb vazifa korxonalarining barqaror rivojlanishi zamonaviy hisoblanadi. raqamli iqtisodiyotning samarali tashkil etish asosi Mamlakatdagi yoqilgʼi-energetika majmuasi boʼlib kelmoqda. Аholining turmush darajasi, tarkibida alohida oʼrin tutadigan elektr energetikasi iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari faoliyati va hozirgi paytda qayta rivojlanish jarayonini boshdan mamlakatning jahondagi oʼrni koʼp jihatdan kechirmoqda, buning asosiy sabablaridan biri energetika sohasidagi korxonalarning samarali sanoatning bir qismi boʼlgan sanoat korxonalarining faoliyat yuritishiga bogʼliq boʼlmoqda. Energetika tashqi va ichki muhitidagi oʼzgarishlarni tezkor sohasi istalgan mamlakat taraqqiyotining baholash jarayonining yetishmasligidir. Xususan, tagzaminidir. Iqtisodiyotni rivojlantirish, aholining ushbu oʼzgarishlar elektr energetikasi korxonalari qulay hayot kechirishi, taʼlim, tibbiy xizmat, ijtimoiy tomonidan taqdim etiladigan elektr energiyasini taʼminot, kommunal xo’jalikning moʻtadil faoliyati ishlab chiqarishga, uzatishga va isteʼmolchilar uchun imkoniyatlar aynan shu sohada yaratiladi. talabini oʼsishi bilan bogʼliq. Ammo bugun sohani bozor iqtisodiyoti yo’liga Yillar davomida energetika tizimidagi issiqlik o’tkazmay turib, ulkan energetika infratuzilmasini va gidroelektr stansiyalari asosan bitta joydan, ya'ni ishchan holatda saqlab turish, boz ustiga, elektr Milliy dispetcherlik markazidan telefon aloqasi orqali energiyasi ishlab chiqarish hajmlarini oshirish — mutaxassislarning o’zaro muloqoti yordamida mushkul. Faqatgina elektr stansiyalar, elektr boshqarib kelinar edi. Endilikda energetika tizimida tarmoqlari va energetika infratuzilmasining o’zga zamonaviy, yuqori samardorlikka ega bo’lgan bug’- muqobillarini qurish va ishlatish borasida eng gaz qurilmali uskunalar hamda shamol va quyosh zamonaviy yutuqlarni qo’llabgina qo’yilgan energiyasidan foydalanuvchi yirik quvvatli qayta maqsadlarga erishish mumkin. tiklanuvchi elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi Bozor qonunlari asosida energetikani stansiyalarini operativ boshqarish jarayonini rivojlantirish raqobat uchun shart-sharoit yaratadi, bu amaliyotga tadbiq etish bosqichma-bosqich esa nafaqat vositalar, balki zamonaviy tajriba va takomillashtirib borilmoqda. texnologiyalar sohibi bo’lmish eng malakali Shu o’rinda bir narsani alohida ta'kidlash muhandislarni loyihalarni amalga oshirishga jalb lozimki, SCADA/EMS tizimining tadbiq etilishi etishga imkon beradi. Shu asnoda yana o’n yillarcha Milliy dispetcherlik markazi operatorining ish dolzarb ahamiyat kasb etuvchi uskuna va faoliyatini birmuncha yengillashtirish bilan birga uslubiyatlarni O’zbekiston energetikasiga olib kirish samaradorlik ko’rsatkichini keskin oshiradi. mumkin. Shuningdek, zamonaviy texnologiya axborot uzatish METODOLOGIYA sifatini oshiradi va yuqorida sanab o’tilgan stansiyalar, Umuman jahon iqtisodiyotiga ham, energetika tizimiga kiritilishi mo’ljallangan raqamli mamlakatimiz iqtisodiyotiga ham, shu jumladan podstansiyalarni masofadan turib elektron dastur uning eng muhim tarmogʼi – elektr energetikasiga orqali boshqarish imkonini beradi. taʼsir koʼrsatayogan iqtisodiy oʼzgarishlar va TARMOQNING RAQAMLASH- siljishlar sharoitida koʼplab energetika sanoati korxonalari moliyaviy-iqtisodiy faoliyatini yuqori TIRISH JARAYONI TARIXI raqobat muhitida olib bormoqdalar, tashqi va ichki O’zbekiston Respublikasining energetika omillarga nisbatan tobora zaiflashib borishlarini ham sohasida, xususan elektr energetika tarmog’ida kuzatish mumkin. Bu ularning barqaror holati va raqamlashtirish 1992-yilda birinchi rivojlanishiga bevosita taʼsir qilmay qolmaydi. Shu mikroprotsessorga asoslangan RHA qurilmalari sababli, energetika sanoati korxonalarining barqaror o’rnatilishi bilan boshlangan edi. Elektr energetika tarmog’iga raqamli ish 21», «Retom-VCh», «Retom-61» va «Omicron-SMS- dasturiga ega elektr uskunalari kirib kelish 356» rusumli mikroprotsessorli qurilmalarni xarid bosqichining xronologiyasi quyidagicha: qilinib, rele himoyasi va avtomatika tizimida samarali ❖ 1992-yili 500/220/10 kVli «Toshkent» foydalanmoqda. podstansiyasiga «EKRA» rusumli favqulodda Bu, avvalo, xavfsizlik choralari, sovngra vaziyatlarni qayd etuvchi registratorlarga «FPM-1M» foydali ish unumdorligi va bugungi kun — zamon tipidagi ShJAQ — shikastlan