SHAMOL ELEKTR STANSIYALARIDA IKKI O‘QI BO‘YICHA QO‘ZGʻATILADIGAN SINXRON GENERATORLARNI ISHLATISH

Аннотация

Ushbu ishda shamol elektr stansiyalarida ikki o‘qi bo‘yicha qo‘zg‘atiladigan sinxron generatorlarni qo‘llash masalasi ko‘rilgan va bunday generatorlarning afzalliklari keltirilgan 1 INTRODUCTION - elektr stansiyalar tarmog‘idan yetkazib beriladigan elektr energiyasini almashtirish maqsadida. Buning sabablari: bug‘xona gazlari Ayni paytda O‘zbekistonda qayta tiklanadigan chiqindilarini kamaytirish, elektr ta’minoti quvvati barcha energiya manbalaridan daryolar energeti¬ka bo‘yicha mahalliy cheklovlar; salohiyati muvaffaqiyatli o‘zlashtirilmoqda. Bundan - elektr ta’minotidan olisda joylashgan tashqari so‘nggi yillarda shamol va quyosh energiyasi tumanlarda dizel generatorlari va quyosh fotoelektr garchi namunaviy xususiyatga ega bo‘lsada, ulardan tizimlari bilan birgalikda foydalanish mumkin. Elektr foydalanish bo‘yicha qator loyihalar amalga oshirildi. energiyasini ishlab chiqarish uchun dizel Shu bilan birga, respublikada hozir qayta generatorlari bunga muqobil bo‘lishi mumkin. tik¬lanadigan energetikaning quyidagi Buning sa¬bablari: energiya bilan qulay va ishonchli texnologiyalaridan yanada kengrok foydalanish ta’minlash darajasini oshirish. uchun imkoniyat hamda undaydigan sabablar bor: O‘zbekiston hududida shamol esish tartibi - suv isitishga mo‘ljallangan quyosh panellari; sha¬mol tezligining unchalik kuchli emasligi va - elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun o‘zgaruvchanligi bilan ifodalanadi [1]. Garchi ayrim quyosh fotoelektr tizimlari; hududlarda shamolning o‘rtacha tezligi minorasining - elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun balandligi 50 va undan ortiq zamonaviy shamol mikrogidroelektr stansiyalar; generatorlarining ishlashi uchun qo‘l keladi. - elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun Bu yerdagi shamol energiyasi imkoniyati shamol generatorlari; O‘zbekiston meteostansiyalari tomonidan unchalik - elektr energiyasi va issiqlik ishlab chiqarish baland bo‘lmagan joylarda (10 metr) shamol tezligini uchun biogaz qurilmalari. kuzatish ma’lumotlari asosida baholanadi [1]. Kelajakda boshqa texnologiyalardan Yuz vattdan bir necha o‘n kilovatt quvvatga ega foydala¬nish imkoniyatlari ham ko‘rib chiqilishi shamol qurilmalari tuzilishi jihatidan katta quvvatli lozim. qurilmalardan farq qilmaydi. Ulardan alohida Shamol energiyasidan quyidagi maqsadlarda iste’molchilar tomonidan turli maqsadlarda (suv elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun dam chiqarish, mustaqil energiya ta’minot manbai sifatida foydalanish mumkin: foydalanish), jumladan turli ob’yektlarni, masalan, meteorologik uskuna, aloqa uskunasi va doimiy shamol esadigan muayyan joylarni elektr energiyasi kuchlanish va tok parametrlarini tartibga solish va bilan ta’minlashda foydalanish mumkin. Ayni paytda tahlil qilish uchun generatorni boshqarish O‘zbekistan bunday shamol qurilmalaridan qurilmasiga elektr uskunalari va datchiklar to‘plamini foydalanish tajribasiga ega: masalan, o‘rnatish kerak. Qoraqalpog‘istondagi parranda fabrikasida Elektr qismi. Elektromexanik qismlar signalining o‘rnatilgan shamol qurilmasi, Toshkent viloyatidagi bu qismida (aylanuvchi moment, burchak tezlik, Chorvoq suv ombori yaqinidagi tele¬radio stansiyasi moment, tokning doimiylik vaqti va mashina uchun gibrid tajriba quyosh-shamol qurilmasi buning yakorining kuchlanishi va boshqalar) chiqish dalilidir. kuchlanishi va tok yarim o‘tkazgichli kurilmalardan Elektr energiyasi bilan muayyan bir joyni iborat tartibga solish va barqarorlashtirish uchun ta’minlash uchun bunday texnologiyani qo‘llash, signal hosil qilib, tranzistorli o‘zgartirgichlar va ayniksa, elektr uzatish liniyalarini barpo etish boshqarish tizimlaridan (SU) iborat iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo‘lmagan olis yarimo‘tkazgichli asboblar (SPP) tizimiga kiradi. va borish qiyin bo‘lgan tumanlar uchun juda Keyingi vaqtlarda shamol generatori sifatida muhimdir. asinxron generatorlar va doimiy magnitli generatorlar Bugungi kunda mahalliy korxonalar shamol qo‘llanilmoqda. qurilmalari uchun uskunalar yoki butlovchi qismlarni Bizlar ushbu ishda shamol generatori sifatida ikki ishlab chiqarmaydi. Shunday bo‘lsada, kelajakda o‘qi bo‘yicha qo‘zg‘atiladigan sinxron generatorlarni shamol qurilmalarining ayrim butlovchi qismlarini taklif etmoqdamiz. ishlab chiqarishni mahalliylashtirish va ularni Respublikamizda iqtisodiyotning muhim o‘rnatish bo‘yicha qurilish-montaj ishlarini amalga tarmoqlaridan biri hisoblangan energetika soxasidagi oshirish mumkin. ikki o‘qi bo‘yicha qo‘zg‘atiladigan sinxron Shamol energiyasini asosiy qismlari bilan generatorlarni boshqarish muammolari muhim energiyaning boshqa turlariga ahamiyatga ega. Ushbu muammoni hal qilishning aylantirish sikli 1-rasmda ko‘rsatilgan [2-6]. samarali usuli, ikki o‘qi bo‘yicha qo‘zg‘atiladigan sinxron generatorlardan foydalanishdir. Shu sababli, 1-rasm. Shamol elektr qurilmasi sxemasining so‘nggi yillarda muhandislar va tadqiqotchilarning strukturaviy tuzilishi ushbu generatorlarga bo‘lgan qiziqishlari ortib bormoqda. Ma’lumki, bitta qo‘zg‘atish chu