AXBOROTLASHTIRISHDAN RAQAMLASHTIRISHGA O'TISHNING IQTISODIY TAHLILI

Аннотация

Harakatlar strategiyasida axborot sohasida shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarini muhofaza qilish, axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasini yanada takomillashtirish, elektron hukumat, raqamli iqtisodiyot, telekommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish, axborot tahdidlariga qarshi kurashish va “axborot xavfsizligini ta'minlashga alohida e'tibor qaratish” mamlakatni rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlari sifatida belgilangan. Ayniqsa, bu borada “Raqamli O'zbekiston - 2030” dasturini hayotga tatbiq etish zaruriyati dolzarb masalaga aylanmoqda. Darhaqiqat, raqamli texnologiyalar asta-sekin kundalik hayotning har bir sohasini ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Tayanch so’zlar: Elektron hukumat, raqamli iqtisodiyot, radio, televidenie, Internet, axborot xavfsizligi, raqamli texnologiyalar, kommunikatsiya, axborotlashgan jamiyat, raqamlashtirish. Bugungi kunda dunyoda hal qiluvchi mavjudligida bo'lsa, axborotlashgan jamiyatida esa omillardan biri - axborot va bilimga bo'lgan bilim va axborot jamiyat rivojlanishining asosiy axborotlashgan jamiyatning shakllanishi bilan manbai hisoblanadi. “Axborotlashgan jamiyat” tavsiflanadi. Mazkur jamiyatning rivojlanish tushunchasi 1960-yillarning ikkinchi yarmida paydo evolyutsiyasi bilim jamiyatidan tarmoqli jamiyatga, bo'lgan, uni Tokio texnologik universitetining undan raqamli jamiyatga transformatsiyalanishi bilan professori YU.Xayash birinchi bo'lib fanga kiritgan. ifodalanadi. Uning fikricha, axborotlashgan jamiyatda Xususan, 2006 yili BMT Bosh kompyuterlashtirish jarayoni odamlarga ishonchli Assambleyasida 17 mayning Butunjahon axborot axborot manbaidan foydalanish, ishlab chiqarish va jamiyati kuni deb e'lon qilinishi1, 2001 yilda ijtimoiy sohalarda axborotni qayta ishlashni YUNESKOning “Axborot hamma uchun” xalqaro avtomatlashtirishning yuqori darajasini ta'minlashga dasturining qabul qilinishi2, axborotlashgan jamiyat imkon beradi. Keyinchalik F.Maxlup, D.Bell, masalalariga bag'ishlangan Butundunyo sammiti3, I.Masuda, E.Toffler, P. Draker va M.Kastels va 2000 yil 22 iyulda “Katta sakkizlik” uchrashuvida boshqalar axborotlashgan jamiyatga oid qarashlarni “Global axborotlashgan jamiyat Xartiyasi”4ning qabul rivojlantirdi. qilinishi ham hozirgi kunda axborotlashgan jamiyat, Shu bilan birga rivojlangan davlatlarning raqamli jamiyat muammolarini tadqiq etishni kun axborotlashgan jamiyat konsepsiyalari qabul qilindi. tartibiga qo'ymoqda. Ma'lumki, axborotlashgan Jumladan, F.Maxlup “axborotlashgan jamiyat” jamiyat taraqqiyoti natijasida aholining ko'p qismi tushunchasini o'zining “AQShda bilimlarni ishlab axborotlarni o'zida qabul qilish, saqlash, qayta ishlash chiqarish va tarqatish”5 nomli asarida qo'llagan. va qo'llash bilan band bo'ladi. Shuningdek, mazkur “Axborotlashgan jamiyat” tushunchasining rivojida jamiyatning shakllanish bosqichlarini amerika jamiyatshunosi D.Bellning “Industrial axborotlashtirish va raqamlashtirish tashkil etadi. jamiyat davrining kelajagi: ijtimoiy bashorat qilish Xo'sh, axborotlashgan jamiyat qanday jamiyat? Uning tajribalari” nomli asari alohida ahamiyatga ega. Unda qanday o'ziga xos xususiyatlari bor? Kelajakda qanday muallif insoniyat jamiyatining tarixini uch asosiy jamiyat sari boramiz? Aytish kerakki, insoniyat jamiyati o'z rivojlanishida industrial jamiyatdan postindustrial jamiyatga o'tib bormoqda. Agar industrial jamiyatning asosiy rivojlanish manbai - energetik manbalar, energiyani ishlab chiqarish, uni tarqatish imkoniyatlari 1 Marey A. Tsifrovizatsiya kak izmenenie paradigmy 3 Всемирный Саммит по Информационному обществу [Elektronnyy resurs]. —Rezhim dostupa: (WSIS) – http://www.wisis.org/; https://www.bcg.com/ru- http://www.unesco.org/wsisdirectory ru/about/bcgreview/digitalization.aspx (хавола вақти: 4 Хартия глобального информационного общества/ 15.03.2020). http://www.ifap.ru/ofdocs/okinhar.htm 2 Программы ЮНЕСКО «Информация для всех» / 5 Махлуп Ф. Производство и распространение знаний в http://ww.unesco.org/webworld/ifap; www.ifar.ru США. – Москва, 1966. bosqichlar6 - agrar, industrial va industrial davrdan 1980-1990 yillarni axborotlashgan jamiyat so'nggi davrlarga bo'lib chiqadi. Olim industrial konsepsiyalarining rivojidagi yangi bosqich deb aytish davrdan so'nggi davrning tarixini industrial mumkin. Bu davrdagi konsepsiyalar asosan Piter bosqichining ta'rif-tavsiflariga suyangan holda chizib Draker va Manuel Kastels tadqiqotlari natijalari bilan berishga intilgan. Industrial davrdan so'nggi davrning chambarchas bog'liq. P.Draker o'zining farqlanuvchi belgisi bo'lib, olimning fikriga ko'ra, “Kapitalizmdan keyingi jamiyat” kitobida buyumlar chiqarishdan (voz kechishdan) ta'lim, axborotlashuv konsepsiyasini keltirib o'tgan. sog'liqni saqlash va boshqaruv sohalarida xizmatlarni Konsepsiyaning mohiyati an'anaviy kapitalizmni ishlab chiqarishni rivojlantirishga o'tish jarayoni yengib o'tish g'oyasidan iborat. Ushbu konsepsiyaga xizmat qiladi. Axborotlashgan jamiyatga oid qiziqarli asosan, yuz berayotgan siljishn