INNOVATSIYALAR – RAQAMLI IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHNING MUHIM OMILIDIR

Аннотация

Maqolada innovatsiya, innovatsion jarayon tushunchalari va ularning mohiyati xususida xorijiy va mahalliy olimlarning fikrlari keltirilib, innovatsion jarayonlarni tashkil etish shakllari va innovatsion jarayonlarning asosiy bosqichlarining batafsil nazariy taxlili keltirib o'tilgan. Shu bilan birga, bugungi kunda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishda innovatsiyalarning ta’siri va uning muhim omil ekanligi tavsiflab o’tilgan. Tayanch so'zlar: Innovatsiya, innovatsion jarayon, innovatsion jarayonlarni tashkil etish shakllari, innovatsion jarayonlarning asosiy bosqichlari, innovatsion strategiya. Bugun dunyo iqtisodiyotiga nazar solsak, bo'lib, ularni bir butun tizimga birlashtirishdan olingan shiddat bilan rivojlanayotganligiga guvoh bo’lamiz. natija iqtisodiy o'sishga sabab bo'ladi. Buning zamirida bir tomondan mehnat va tajriba Jahonda “innovatsiya” va “innovatsion yotsa, ikkinchi tomondan esa shak-shubhasiz jarayon” tushunchalariga ko'plab olimlar o'z ta'riflarini innovatsiyalar va ularni iqtisodiyotga qo’llash natajasi keltirishgan. Bu ishlab chiqarish omillarining yotadi. Bundan ko’rinib turibdi-ki, bugungi kunda noan'anaviy kombinatsiyasi bo'lib, Y.Shumpeter iqtisodiyotni rivojlantirishda innovatsiyalarning o’rni tomonidan uning innovatsion o'sish nazariyasining beqiyosdir. asosi sifatida foydalanilgan. U ishlab chiqarish Dunyoning iqtisodiy sahnasiga chiqishda har omillarining yangi kombinatsiyasining mavjudligi va qanday iqtisodiy tizim (korxona, hudud va zarurligini birinchilardan bo'lib asoslagan. mamlakat)ni samarali rivojlantirish uning Shuningdek texnologik "innovatsiyalar" tushunchasini innovatsiyalarni qabul qila olishiga bog'liq. Ya'ni "yangi kombinatsiyalarning kiritilishi"2 - deya tashqi va ichki muhitning o'zgarishiga mos ravishda ta'riflagan. P.F.Drukerning fikricha, innovatsiya - bu faoliyat shaklining yangilanishida uzluksizlik tadbirkorlar tomonidan qo'llangan o'ziga xos vosita ta'minlanishi zarur. Zamonaviy dunyoda bo'lib, undan turli xil xizmat va biznesdagi imkoniyat innovatsiyalarning turli sohalardagi faoliyatga joriy sifatida foydalanish mumkin3. qilinishi iqtisodiy o'sishga olib kelib, bir tomondan S.D.Ilenkovaning ta'kidlashicha, davlatning rivojlanishida bosh omil bo'lsa, ikkinchi innovatsiyalarning tarkibi o'zgarishlardan iborat tomondan ilmiy-texnik rivojlanishning natijasi sifatida bo'lib, innovatsion jarayonning asosiy vazifasi ham namoyon bo'ladi. o'zgarishlardir. Innovatsiyalarda dinamik va statik O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat jihatlar mavjud. Oxirgi holatda esa ilmiy-ishlab Mirziyoev ta'kidlaganlaridek, “Xalqimiz chiqarish tsiklining natijasi sifatida namoyon bo'lib, bu dunyoqarashida innovatsiya muhitini yaratish eng natijalar o'zining muammolariga ega bo'ladi4. Shu muhim vazifamizdir. Innovatsiya bo'lmas ekan, hech sababli innovatsion jarayonga yangiliklarni asta- bir sohada raqobat, rivojlanish bo'lmaydi. Bu sohadagi sekinlik bilan joriy etish talab etiladi. R.I.Gimush, o'zgarishlarni xalqimizga keng targ'ib qilmasak, F.M.Matmurodovlarning fikricha, innovatsiya - odamlarda ko'nikma paydo qilmasak, bugungi davr yangilik va yangilik kiritish degan ma'noni bildiradi. shiddati, fan-texnikaning mislsiz yutuqlari bilan Bu yangilik zamirida yangi tartibni, yangi odatni, hamqadam bo'lolmaymiz”1. Iqtisodiy tizimning yangi uslubni, kashfiyotni tushunish lozim5. rivojlanishi innovatsiyalarning ta'siri ostida amalga Z.T.Gaibnazarovaning ta'kidlashicha innovatsiya - bu oshirilib yakunda yangi bilimlar hisobiga iqtisodiy kasbiy faoliyatning tubdan tartibga solinadigan, yangi o'sishga erishishda innovatsion dastaklardan natijalarni yaratish va uni tubdan yangi sifat darajasiga foydalanish dolzarbligini ko'rsatadi. Innovatsion ko'tarish. Mukammal holdagi har qanday yangilik ishlanmalar turli xil elementlardan tashkil topgan odatdagi faoliyatdan tashqariga chiqadi va har doim ushbu sohada yutuqlarga intiladi6. Unga ko'ra inson 1 O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev nutqidan 5 Gimush R. I., Matmurodov F. M. Innovatsion menejment: 2.12.2017 yil. http://uza.uz/uz/politics/shavkat-mirziyoyev- Iqtisodiyot oliy o'quv yurtlari uchun o'quv qo'llanma - Toshkent: xalqimizdunyoqarashida-innovatsiya-muhit-02-12-2017 O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2008. 2 Шаймиева Э.Ш. Инновации для реализации технологической 6 Гаибназарова З.Т. Модернизация: управление инновациями и модернизации регионов. – Казань: Познание Института управленческие инновации // XIX Международная экономики, управления и права, 2011. конференция “История управленческой мысли и бизнеса. 3 Друкер Питер Ф. Бизнес и инновации: Пер. с англ. – Москва: Управленческий труд и роли менеджеров: прошлое, настоящее, ООО «И.Д. «Вильямс», 2009. будущее”. – Россия, Москва: МГУ имени М.В.Ломоносова, 21- 4 Инновационный менеджмент: учеб. [Текст] / под ред. С.Д. 22 сентября 2018. Ильенковой. – Москва: ЮНИТИ, Банки и биржи, 2001. kapitalini rivojlantirishda innovatsion jarayonlarni Bugungi tobora