Inklyuziv ta’lim va inklyuziv ta’limga ehtiyoj sabablari

Аннотация

Ushbu maqolada inklyuziv ta’lim ta’riflari, inklyuziv ta’limda maxsus yordamga muhtoj bolalar bilan ishlash jarayonlari, inklyuziv ta’lim imkoniyatlari hamda inklyuziv ta’limga bo’lgan ehtiyoj sabablari masalalalari bayon qilinadi. Kalit so’zlar: Inklyuziv ta’lim, maxsus yordamga muhtoj bolalar, shaxsiy huquqlar, segregasion-maxsus, yopiq turdagi muassasalar, Inklyuziv ta’limga bo’lgan ehtiyoj. So’nggi yillarda “Inklyuziv ta’lim” degan yondashadigan ta’limni ishlab chiqishni amalga jumlaga tez-tez duch kelyapmiz. Xo’sh, ta’limning bu oshiradi. Agarda inklyuziv ta’limni tadbiq etishda dars turi qanday ta’lim hisoblanadi? Inklyuziv ta’limga berish, o’qitish bir muncha samarali va unumli bo’lsa bo’lgan ehtiyoj sabablari qanday namoyon bo’ldi? unda nafaqat imkoniyati cheklangan bolalar balki Inklyuziv ta’lim (ingliz tilidan olingan barcha bolalar yutadi. Inklyuziv ta’lim maktablari bo’lib, inclusive, inclusion–uyg’unlashmoq, bolalarning bilim olish uchun shaxsiy huquqlarini uyg’unlashtirish, qamrab olmoq, qamrab olish himoyalaydi. Bunday yondashuv diskriminasiyani ma’nolarini bildiradi). Nogiron va sog’lom bolalar bartaraf etadi, kamaytiradi chunki bolalar bir-birlari o’rtasidagi to’siqlarni (diskriminasiyani) bartaraf bilan muloqot qilish jarayonida o’zlarining o’qitilish etish, maxsus ta’limga muhtoj bolalar, (ayrim jarayonida turli ehtiyojlarga ega individum sabablarga ko’ra nogiron bo’lgan) o’smirlar ekanliklarini anglaydilar. rivojlanishida uchraydigan nuqsonlar yoki iqtisodiy O’zbekistonda ham inklyuziv ta’lim uchun qiyinchiliklardan qat’iy nazar ijtimoiy hayotga alohida farmonlar, qarorlar va qoidalar ishlab moslashtirishga yo’naltirilgan umumta’lim chiqilgan. Maxsus yordamga muhtoj bo’lgan bolalar jarayoniga qo’shishni ifodalovchi ta’lim tizimidir. tasniflangan, guruhlarga ajratilgan. Ularning ta’limi va Inklyuziv ta’limning siyosati turli xil ehtiyojli tarbiyasiga alohida e’tibor qaratilgan. bolalarni ta’lim olishini qo’llaydi va yutuqqa Maxsus yordamga muhtoj bo’lgan bolalar erishishiga yordam beradi hamda yaxshi hayot ta’lim-tarbiyasi ularni o’qish va yozishga o’rgatish qurishiga imkon yaratadi. Inklyuziv ta’lim - bu davlat muammolarini ijtimoiy hayotga moslashtirishga siyosati bo’lib nogironligi yoki boshqa sabablar tufayli ko’mak berish, bu ishlarni samarali amalga maxsus yordamga muxtoj, tarbiyasi og’ir, yetim oshirish, maxsus soha xodimlari hamda nogiron bolalar, og’ir kasalliklar bilan kasallangan bolalar va bolalar ota-onalariga amaliy yordam berish kabi yoshlar uchun moslashuvchan va individuallashgan mas’uliyatli ishlar jumlasiga kiradi. yordam tizimidir va barcha bolalarni teng ko’rishni Maxsus yordamga muhtoj bolalarning ko’zda tutadigan ta’lim. Ya’ni millati, irqi, tanasining asosiy muamolarini ular o’zlari yashab turan rangi, ijtimoiy kelib chiqishi, oilasining jamiyatda muhitdan, oiladan uzoqda ta’lim tarbiya berish bilan tutgan o’rni, manbai, moddiy va ma’naviy ahvoli, hal qilib bo’lmaydi. Jamiyat o’z a’zolariga jismoniy yoki ruhiy rivojlanishida kamchiligi javobgarlikni o’z bo’yniga olmas ekan, cheklab bo’lishidan qat’iy nazar barcha bolalarni teng ko’rish, qo’yilgan huquq va imkoniyatlar qaytarib berilmas ulardagi har qanday imkoniyatni qadrlash, ekan ijtimoiy integrasiyaga erishish qiyin. rivojlantirishni ko’zda tutadigan ta’limdir. Maxsus ehtiyojli bolalarnining ta’lim- Inklyuziv ta’lim - umumta’lim jarayonini tarbiyasida tenghuquqlilik muammosini hal etish rivojlantiradi va barcha bolalarga mos bo’lgan ta’limni bugungi kunning dolzarb muammolaridan biridir. joriy qiladi. Imkoniyati cheklangan bolalar ta’lim Ammo bugungi kunda ham juda ko’plab bolalar turli olishiga oid qo’shimcha moslamalarni tashkil qilib xildagi sabablarga ko’ra ta’limdan chetda qolib bolalarni ta’lim olishiga qulay sharoit yaratadi. ketmoqdalar. Inklyuziv ta’limga jalb qilishning Inklyuziv ta’lim - har xil ehtiyojli bolalarning ta’lim tashkiliy, ilmiy-uslubiy choralarini ko’rib chiqish, olishiga qaratilgan metodologiyani rivojlantirishga ya’ni mutaxassislarni tayyorlash, malakasini harakat qiladi. Inklyuziv ta’lim turli ehtiyojlarni oshirishga oid tadbirlarni ishlab chiqish lozim. qondirishga qaratilgan ixcham turdagi dars berishga Alohida yordamga muxtoj bolalarni umumta’lim Inklyuziv ta’limga bo’lgan ehtiyoj uning muassasalariga jalb qilishning ikki asosiy omili bor: jamiyatga va maxsus ehtiyojli bolalar uchun quyidagi Birinchidan, alohida ehtiyojga ega bo’lgan nafli jihatlari mavjudligidan kelib chiqadi: bolalar ham sog’lom bolalar bilan birgalikda o’zaro - inklyuziv ta’lim maxsus ehtiyojli bolalarga doimo faoliyat ko’rsatishlari mumkin. Inklyuziv ta’lim o’z oilasi mahallasi va qarindosh-urug’lari davrasida maqsadga muvofiq tarzda tashkil etilsa, maxsus bo’lishga imkon beradi; ehtiyojli bolalar ijtimoiy tomondan himoyalanadilar, - inklyuziv ta’lim barcha uchun, ta’lim sifatini sog’lom bolalar esa ijtimoiy adolat va tenglikning yaxshilashga olib keladigan katalizator bo’lib xizmat tan olinishi buyukligini, nog