TA’LIM JARAYONIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKT

Аннотация

Maqolada bugungi kunda raqamli texnologiyalar o‘rni va ahamiyati, sun’iy intellekt tizimlarining paydo bo‘lishi, rivojlanishi va imkoniyatlariga ko‘ra turlari hamda ularni ta’lim jarayonida qo‘llash orqali ta’lim sifatini oshirish haqida fikrlar yuritilgan. KIRISH borayotgan bugungi sharoitda dunyoning rivojlangan mamlakatlarida davlat va Raqamli texnologiyalar hayotimizga jamiyat boshqaruvi, iqtisodiyot, sanoat, shunchalik singib ketdiki, bugungi kunda ijtimoiy himoya, ta’lim, tibbiyot, bandlik, nafaqat kundalik faoliyatimiz, balki qishloq ho‘jaligi, mudofaa, xavfsizlik, ijtimoiy-iqtisodiy sohalar rivojini ham turizm va boshqa sohalarda raqamli ularsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Tabiiyki, texnologiyalar va sun’iy intellekt boshqa sohalarda bo‘lgani singari kabi imkoniyatlaridan keng foydalanish asosiy raqamli texnologiyalar jahon ta’lim masalalardan bo‘lib qolmoqda. muassasalarida bo‘lajak mutaxassislarni Respublikamizda ta’lim tizimida, raqamli texnologiyalar muhitida mehnat raqamli texnologiyalar sun’iy intellekt bozoridagi o‘zgaruvchan tendensiyalarga texnologiyalari sohalarida katta islohotlar tezkor moslashish imkonini beruvchi amalga oshirilmoqda. «Raqamli raqamlikompetensiyalar (soft skills) O‘zbekiston — 2030» Strategiyasini tizimidan foydalanib tayyorlash amaliyotga amalga oshirish dasturi doirasida tadbiq etilgan. YuNESKO tomonidan qabul O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qilingan 2030 yilgacha xalqaro ta’lim 17.02.2021 yilda «Sun’iy intellekt konsepsiyasida “Butun hayot davomida texnologiyalarini jadal joriy etish uchun sifatli ta’lim olishga imkoniyat yaratish” [1] shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari dolzarb vazifa sifatida belgilangan. to‘g‘risida»gi qarori qabul qilindi. Ilm-fan va axborot-kommunikatsiya Prezident tomonidan bu qarorlarni qabul texnologiyalari jadal taraqqiy etib qilinishi albatta respublikamizda raqamli iqtisodiyotni jadal sur’atlar bilan salohiyatga ega va bundan foydalanmoqda rivojlantirish vazifalariga va ularni ham. Ikki yil ichida institut tomonidan amalga oshirishga qaratilganligi bilan Orolbo‘yi mintaqasining atrof-muhit va katta ahamiyatga egadir.[2] ekologik holatini monitoring qilish hamda Neyrotarmoqlar, ulkan ma’lumotlar nutq signallarini qayta ishlash asosida (Big Data), sun’iy intellekt imkoniyatlari shaxsni tanib olish bo‘yicha dasturiy davlat tizimlarida ham bosqichma-bosqich mahsulot ishlab chiqildi. joriy qilina boshlandi. Ular orasida ko‘lami jihatidan butun mamlakatni qamrab olgan MyID tizimini aytib o‘tish mumkin. ADABIYOTLAR TAHLILI VA Raqamli texnologiyalar vazirligi METODLAR ma’lumotlariga qaraganda, bugungi kunda 23 ta bank, 5 ta yirik davlat tashkiloti Sun’iy intellekt (ingl. Artificial ushbu tizimdan doimiy foydalanmoqda, intellegence) – kompyuter tizimlarining shu vaqtgacha insonlarga xos bo‘lgan ijodkorlik ro‘yxatdan o‘tganlar soni esa 2,5 millionga еtdi. va intellektual faoliyatni bajarish MyID birinchi navbatda shaxsni qobiliyatidir. [3]U neyron tarmoqlar, biometrik identifikatsiyalash imkonini mashinani o‘qitish (machine learning), beradi va natijada jarayonga ketadigan tabiiy tilni qayta ishlash, kognitiv (ongli) vaqtni 1 soniyaga tushiradi, hujjatlarni hisob-kitoblar, kompyuterning tasvirni tekshirish butkul avtomatlashadi. ko‘rishi singari fanning o‘ta murakkab yangi Yana bir o‘ziga xos loyiha – qishloq yo‘nalishlarini o‘zida birlashtiradi. xo‘jaligi еrlari va ekinlari Sun’iy intellekt atamasi birinchi bo‘lib, monitoringi loyihasi doirasida kosmosdan 1956 yilda Dortmund konferensiyasida Jon va dronlar bilan olingan suratlar, real vaqt Makkarti va uning hamkasblari Marvin Li rejimida to‘planadigan ma’lumotlar asosida Minskiy, Nataniel Rochester, Klod dalalar sun’iy intellekt yordamida Shennonlar tomonidan taklif etilgan. Jon monitoring qilinib, ularning geoaxborot Makkarti ushbu atamaning muallifi sifatida tizimi yaratildi. qabul qilinadi. [4] Biroq kadrlar muammosi hamon ushbu XX asrning 80-yillari sun'iy intellekt – yo‘nalishdagi eng muhim masaladir. kashfiyot deya e'tirof etila boshladi. Olimlar 2022/2023 o‘quv yilidan “Sun’iy intellekt” ushbu yo'nalishda darsliklar ishlab chiqa yo‘nalishida kadrlar tayyorlash bo‘yicha boshladilar. jami 6 ta oliy ta’lim muassasalarida 245 ta Shuningdek, 1997 yilda shaxmat bo'yicha Jahon chempioni Garri Kasparovni kvota ajratildi. Shuningdek, alohida mag'lubiyatga uchratgan mashhur shaxmat “Raqamli texnologiyalar va sun’iy dasturi – “Deep Blue” yaratildi. Shu yillarda intellekt” doktorantura yo‘nalishi ochilganini qayd etish lozim. Yaponiyada neyron tarmoqlari asosida 6- Prezident qarori asosida Raqamli avlod kompyuter loyihasi ishlab texnologiyalar vazirligi huzurida Raqamli chiqilayotgan edi. texnologiyalar va sun’iy intellektni Shundan so'ng sun'iy intellektga e'tibor rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti tashkil kuchaydi. Yirik kompaniyalardan tortib to etildi. Soha bo‘yicha fan doktorlari, turli harbiy muassasalargacha mazkur sohani yo‘nalishlardagi yеtuk mutahassislarni moliyalashtira bos