Yangi O‘zbekistonda barqaror milliy taraqqiyotni taʼminlashda maʼrifat: ijtimoiy-falsafiy konsepuallashuv

Аннотация

Barcha taraqqiy etgan mamlakatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, ularning bugun kundagi taraqqiyotga erishishida taʼlim omili muhim rol o‘ynaganligi hech kimga sir emas. Taraqqiyot sari intilayotgan Yangi O‘zbekistonda taʼlim tizimi masalasidagi islohotlar davlat ijtimoiy siyosatining ajralmas qismi sifatida qaralib, o‘tgan davr mobaynida sezilarli chora-tadbirlar rejasi ishlab chiqildi va amaliyotga tatbiq etilib, ularning institutsional asoslar takomillashtirildi. Va bu jarayon uzluksiz davom ettirilib, tegishli xulosalar chiqarilmoqda. Mazkur maqolada aynan amalga oshirilayotgan islohotlarning samaradorlik masalasiga eʼtibor qaratilib, bunda taʼlim tizimidagi akademik mobillikni taʼminlash maqsadida malakali professor-o‘qituvchilarni jalb etish masalalari, buyurtmachilar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish va buyurtmachining talabi bo‘yicha klassifikatorlarni ishlab chiqish masalasi, taʼlim muassasasining moddiy bazasini zamonaviy tarzda barpo etishga doir masalalar, taʼlim muassasasini axborot-resurslari bilan taʼminlanganligini o‘rganish masalasi, taʼlim muassasasida talabalikka qabul qilish tizimini optimallashtirish va taʼlim muassasasi imijini shakllantirishga doir turli nazariy yondashuvlar tadqiq etilgan. Kalit so‘zlar: taraqqiyot, taʼlim, konseptual, strukturaviy-funksional, ijtimoiy institut, barqarorlik, model, kognitiv, individual, guruhiy. 1 KIRISH bo‘yicha) masalasi namoyon bo‘lishi natijasida: a) malakali professor-o‘qituvchilarni jalb etish, yaʼni akademik mobillikni taʼminlash; Maʼrifat – ijtimoiy institut sifatida jamiyat b) buyurtmachilar bilan hamkorlikni yo‘lga ravnaqini saqlovchi muhim omil hisoblanib, jamiyat qo‘yib, buyurtmachining talabi bo‘yicha klassifikatorlar rivojlanishni taʼminlash va islohotlarni amalga oshirishda ishlab chiqish; sohaviyligi, tarixiyligi va boshqa jihatlari bilan v) taʼlim muassasasining moddiy bazasini institutsionallashadi. Maʼrifat, vazifadorligi jihatidan zamonaviy tarzda barpo etish (laboratoriyalar yaratish); jamiyatning har bir sohasini tizim tarzida amal qilishi va g) taʼlim muassasasini axborot-resurslari bilan rivojlanish dinamikasini taʼminlash uchun xizmat qilib, (yangi o‘quv adabiyotlari, kompyuter texnologiyalari va b.) yangi texnologiyalarni yaratish va tatbiq etish, taʼminlash; takomillashtirish, ularni diagnostikasini amalga oshirish, d) taʼlim muassasasida talabalikka qabul qilish prognoz qilish, sohaviy muammolarni o‘z vaqtida aniqlash, tizimini optimallashtirib, taʼlim muassasasi imijini ularni bartaraf etish usul va vositalarini qo‘llash yo‘llarini shakllantirish lozim bo‘ladi. belgilab beradi. Bu holat, o‘z navbatida ijtimoiy buyurtma Mazkur konseptual masalalar o‘z navbatida bilim, sifatida taʼlim oldida bir qator yangi vazifalarni qo‘yishni taʼlimiy axborot, tarbiya berish masalasiga ijtimoiy, taqozo etadi. Vazifalar milliy manfaatlar va ehtiyojlarni madaniy va maʼrifiy sohalarda namoyon bo‘layotgan qondirishni inobatga olgan holda belgilanishi lozimki, tahdidlarning xarakterini inobatga olgan holda yondashishni Toshkent amaliy fanlar universitetida bu masala kadrlar taqozo etadiki, jahon va mintaqa mehnat bozori monitoringi tayyorlashda muhim kasbiy sifatlarni shakllantirish, ilmiy asosida uzluksiz takomillashtirishni talab etadi. 1-chizmada tadqiqotlar sohsida real muammolarni ilmiy o‘rganish taraqqiyotning asosini taʼlim tashkil etishi yaqqol kabilarda ifodalanmoqqda. Negaki, taʼlimning shu ifodalanganligi ko‘rsatilgan bo‘lib, jamiyatning ijtimoiy, jumladan xususiy taʼlimning o‘tmishdagi (yuz yillikda) iqtisodiy, siyosiy va madaniniy sohalarini rivojlanishi muammosi – taʼlimni hammabopligini (barcha uchun) taʼlim, aniqrog‘i uning sifatiga bog‘liq ekanligi ko‘rsatilgan taʼminlashdan iborat bo‘lsa, bugungi kun taʼlimining muammosi – taʼlim sifatini barcha uchun taʼminlab, Taraqqiyot jarayoni kasbiy bilim, ko‘nikma va malakalarni amaliyotning talab va ehtiyojlari asosida shakllantirishdan iborat. 2 METODLAR VA MAʼLUMOTLAR Inson kamolotini taʼminlash Mazkur maqolani yoritishda kontent tahlil, Taʼlim–tarbiya kontekstli tahlil, strukturaviy-funksional tahlillardan muassasalari foydalanildi. Shuningdek, mazkur jarayonga taʼsir etuvchi Milliy institutsional asoslari tadqiq etildi. manfaat va Shu bois, istiqbolda xususiy taʼlim tizimi oldida ehtiyojlar vujudga keladigan muammo, bu har bir taʼlim oluvchi uchun (individual) taʼlim sifatini taʼminlash (turi va sohasi Milliy taʼlim– tarbiya tizim sifatida konstitutsiyaviy huquq va erkinliklarini davlat tomonidan kafolatlanishini taʼminlash, davlat hokimiyat organlari 1- chizma. vakolatlarining bir qismini fuqarolarning o‘zini o‘zi Taraqqiyotni taʼminlashda boshqarish organlariga berish, mintaqaviy, etnik, taʼlim (strukturaviy-funksional tuzilish). konfessiyaviy hamda umumdavlat manfaatlar muvozanatini Ijtimoiy institut sifatida taʼlimga turli xil taʼminlovchi meʼyorlarni barpo etish, ijtimoiy, iqtisodiy va taʼlimotlar asosida munosabat bildirilmoqda, “Barqaror siyosiy institutlar faoliyati samarad