Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axloqiy tarbiyasini shakllantirishda mutafakkirlar merosidan foydalanish

Аннотация

Maqolada axloq, axloqiy tarbiya, mutafakkirlar merosi, ularning durdona asarlaridan boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axloqiy tarbiyasini shakllantirishda foydalanish masalalari, ulug‘ bobokalonlarimizning tarbiya, bola tarbiyasi va axloqiy tarbiya haqidagi qarashlari yoritilgan. Kalit so‘zlar: tarbiya, ta’lim, axloq, mutafakkir, boshlang‘ich sinf o‘quvchisi, insoniylik, vatanparvarlik. KIRISH ishlari bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Q.Abdullaeva, A.Jo‘raev, B.Jo‘raeva, A.Zunnunov, X.Iskandarov, O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim A.Munavvarov, D.Ubayxo‘jaev, K.Xoshimov, to‘g‘risida” gi Qonunida belgilangan vazifalarni, ya’ni O.Hasanboeva, A.Shojalilov, A.Ergashev, T.Qurbonov, ta’lim va tarbiyaning uzviyligi hamda uzluksizligini M.Quronov, M.Ochilov, R.Hasanov, Safo Ochil va ta’minlash zamirida o‘zbek xalqining boy ma’naviy, boshqalar shular jumlasidandir. Ayniqsa, “Xalq ta’limi”, ahloqiy merosi yotadi. Shu sababli xalqimizning ahloq, “Boshlang‘ich ta’lim” jurnallaridan ko‘plab maqolalar ta’lim-tarbiyaga oid qarashlarini o‘rganish asrlar osha o‘z ham shu mavzuga bag‘ishlangan. Tarbiyaning usul va dolzarbligini yo‘qotmay kelmoqda. vositalari muammosiga bag‘ishlangan tadqiqot ishlari Yosh avlodni barkamol shaxs sifatida voyaga ko‘plab uchrasada, ammo ular asosan katta yoshdagi yetkazishda, ularni har tomonlama komil inson etib o‘quvchi va talabalar o‘rtasida ma’naviy-axloqiy ishlarni shakllantirishda ajdodlarimiz merosi bo‘lgan boy milliy olib borishga qaratilgan. Lekin, kichik yoshdagi qadriyatlarimizdan, madaniy yodgorliklardan, o‘quvchilarni axloqiy tarbiyalashda qo‘llaniladigan usul tarbiyaning samarali usul va vositalaridan oqilona va vositalar haqida yaxlit bir tadqiqot ishining foydalanish ta’lim-tarbiya sohasining ustivor kamyobligi hammamizga ma’lum. yo‘nalashlaridan biridir. Farzandning taqdiri, kelgusidagi yutuqlari, Ta’limning barcha bosqichlarida o‘quvchilar baxtli yoki baxtsizligi, kelajakda tanlaydigan kasbi, tarbiyasi masalasiga katta e’tibor berilayotgan bo‘lsada, hattoki kayfiyati uning ahloqiy tarbiyasiga bevosita bu borada o‘z yechimini kutayotgan muammolar bog‘liqdir. Hammamizga ayonki, sharq mutafakkirlari hanuzgacha talaygina. Tadqiqot ishlari, ilmiy merosida ta’lim-tarbiya, xususan ahloq masalalariga izlanishlarda ko‘proq ta’limiy muammolar, yangicha alohida ahamiyat berilgan. Ular farzandlarni ahloqli qilib o‘qitish texnologiyalari mavzulari ustida baxs tarbiyalashni mamlakat taqdirini, millatning kelajagini yuritilmoqda. Aslida, tarbiyani, ahloqiy tarbiyani belgilab beruvchi asosiy mezon sifatida qaraganlar. Ular birinchi masala darajasiga olib chiqish, maqsadga tarbiyada vatanparlik, adolatlilik, hushmuomalalik, muvofiqdir. Chunki jamiyat ravnaqi uchun faqat nazariy mehr-shavqat masalalarini eng yuqori o‘ringa bilimlarga ega bo‘lgan, mexanik mashina singari ko‘taradilar. Ularning asarlaridan bugungi sharqona vazifalarini bajaruvchi kasb egalari emas, balki, eng farzand tarbiyasida dasturul amal sifatida foydalanish avvalo chuqur his-tuyg‘uli, yuksak ma’naviy- axloqiy jamiyatimizdagi har bir oilaning vazifasi sanaladi. fazilatlarga ega shaxslar zarurligini bugungi kunning o‘zi Birgina Abdurauf Fitratning “Oila” nomli buyuk asarida isbotlab turibdi. Ma’naviy ehtiyoj va dunyoqarash, [1] farzand tarbiyasida aqliy tarbiya, badan tarbiya va madaniyat va axloqiy fazilatlarni tarkib toptirish ahloqiy tarbiyaning o‘rni nihoyatda katta ekanligini orqaligina bunday shaxsni tarbiyalash mumkin. ta’kidlaydi. Mazkur uchala tarbiya ichida eng muhimi ahloqiy tarbiya hisoblanadi. Bundan ko‘rinadiki, ADABIYOTLAR TAHLILI VA farzandning aqliy va jismoniy tarbiyasi oqsoqlanib qolmasligi uchun ahloqiy tarbiyasiga jiddiy yondoshish METODOLOGIYASI zarur. Fitrat yana bir durdona “Najot yo‘li” asarida O‘zbek xalqi tarixan tarbiya sohasida o‘ziga xos inson yaralibdiki, bir-birlari bilan yonma-yon dorulfunun yaratgan. Bu borada xalq pedagogikasi boy yashashlari, birga mehnat qilishlari va muomala qilishlari tajribaga ega. Bugungi kunda tarbiya maqsad va hamda unda har kim o‘z manfaatini ustun qo‘yishi vazifalarini hal etishda uning o‘rni beqiyosdir. hisobiga oralarida turli xil nizolar kelib chiqishi, hattoki Keyingi yillarda milliy-axloqiy tarbiya buning ortidan insonlar bir-birlariga dushman bo‘lib an’analariga oid muammolar yuzasidan ko‘plab tadqiqot qolishlari, uning natijasida ikki dunyo saodatidan ishlari olib borilmoqda. Pedagog olimlarimiz tomonidan mahrum bo‘lishlarini, odamlarning bundan boshqa yaratilgan bir necha risola, qo‘llanma, ilmiy-tadqiqot vazifalari ham borligini eslatib, bularning hammasini tartibga soluvchi yagona qonuniyat ahloq ekanligini ma’noni bildiruvchi “namlulu” so’zi bundan 3-4 ming bayon etadi [2]. yillar avvalgi qadimgi Somir mix xatlarida uchraydi. O’zbek xalq pedagogikasining yana bir yetuk Insonparvarlik – umuminsoniy qadriyatlar darg’alaridan biri Abdulla Avloniydir. Uning birgina sirasiga kiradi. Har bir shaxs insoniy huquqlarini “Al-hosil tarbiya bizlar uchun yo hayot-yo