РОЛЬ ДУТОРА В УЗБЕКСКОМ ТРАДИЦИОННОМ МУЗЫКАЛЬНОМ ИСПОЛНЕНИИ.

Аннотация

The article describes the performance of Uzbek traditional music, the musical culture of the Uzbek people, classical folk music, dutor and its history, the process of creation, the ancient dutor, its strings, types of dutor, dutor created for men, created for women. dutors, important aspects of the dutor word, four main local styles, "Dutor" - the most favorite musical instrument of the peoples of Central Asia. Key words: classical music, traditional, folklore, musical heritage, composition, "master-disciple", performance, technique, tradition, monumental, "individual", performance interpretation, percussion, method, educational system, soft, homey, classic and modern. РОЛЬ ДУТОРА В УЗБЕКСКОМ ТРАДИЦИОННОМ МУЗЫКАЛЬНОМ ИСПОЛНЕНИИ. Аннотация. В статье исполнение узбекской традиционной музыки, музыкальная культура узбекского народа, народная классическая музыка, дутатор и его история, процесс создания, древний дутор, его струны, виды дутора, дутатор, изготовленный для мужчин, созданы женщины-дуторы, обсуждаются важные аспекты звучания дутора, четыре основных местных стиля, «Дутор» - самый любимый музыкальный инструмент народов Средней Азии. Ключевые слова: классическая музыка, традиционная, фольклор, музыкальное наследие, композиция, «мастер-ученик», исполнение, техника, традиция, монументальное, «индивидуальное», исполнительская интерпретация, ударные инструменты, метод, образовательная система, мягкий, домашний, классический и современный. O‘zbek xalqining musiqa madaniyati juda uzoq tarixga ega. Tarixiy taraqqiyot davomida xalq mumtoz musiqasi, an’anaviy kasbiy musiqa, xalq bastakorlik yo‘llari, shuningdek, folklor - havaskorlik musiqiy merosi singari shaklan va usluban bir-biriga yaqin 2 93 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ijrochilik ko‘rinishlari bir-birini to‘ldirib keldi. Ushbu musiqiy merosimiz bugungi kunimizda ham ma’naviy madaniyatimizning bir bo‘lagi sifatida namoyon bo‘lmoqda. An’anaviy musiqa va qo‘shiqlarimiz odamlarni hamisha iymonga, mehroqibatga, odamiylikka chorlab kelgan. Bugungi kunda ham shu dolzarbligini yo‘qotmagan holda mehnatkashlar ongini shakllantirish yo‘lida, barkamol avlod tarbiyasida vosita sifatida asosiy omillardan bo‘lib qolaveradi. Har bir xalq o‘z hayoti, ma’naviyati va an’anasi asosida o‘z milliy qadriyatlariga mos musiqiy cholg‘ular yaratgan. O‘zbek xalqining barcha udum va qadriyatlari, milliy an’analarini aks ettiruvchi dutor xalqimizning sevimli cholg‘usidir. Amaliyotda, dutorning behisob ijrochilik namunalari shakllanganligi har bir yoshdagilar, jamiyatning har bir tabaqasida o‘ziga xos o‘rin topgan, xalq orasida eng go‘zal ijro namunalari yuzaga kelgan. O'zbek musiqa merosini o'rganish va uni munosib darajada kelajak avlodga yetkazish azal-azaldan ijrochilik an'analarining “ustozdan-shogirdga” qabilida amalga oshirib kelinayotgan mezonidir. “Ustoz-shogird” an'anasi asosidagi an'anaviy musiqa sabog'ini ta'lim tizimida qaror topishi zamonaviy ta'limning eng ahamiyatli bosqichlaridan hisoblanadi. Buni uzluksiz ta’lim tizimi doirasida shakllantirish, hamda uni har bir bosqich talablari asosida tartiblash, avvalo, bilimli mutaxassis tayyorlashning zamini, qolaversa barkamol avlod tarbiyasida muhim ahamiyat kasb etadi. Odatda, ijrochilik masalalari uzoq muddat shug’ullanishni va shunga mos munosabatni talab etadi. Albatta, cholg’u ijrochiligida uning texnik o’zlashtirish darajalarini ta’limning boshlang’ich va o’rta bo’g’inlarida o’zlashtirish maqsadga muvofiqdir. Muhimi, ijrochi kasbni o’zlashtirish jarayonida asarni ham tarkiban ham ma’nan idrok etishi va tushungan holda talqin etish ko’nikmalarini hosil qilishi desak, mubolag’a bo’lmaydi. Shu bilan birga, ustoz-shogird an’anasini o’zlashtirish va fazilatlarini saboq jarayonida shakllantirish sozandalar uchun juda ahamiyatlidir. O’zbek mumtoz musiqa merosi ko’p ma’noli monumental asarlarni o’zida mujassam etgan. Ularning munosib va go’zal talqinlari mumtoz va zamonaviy ustoz sozandalar tomonidan ijro etilib kelinmoqda. Ustoz-shogird ta’lim uslubining muhim qirralaridan biri ana shu ijrochilikda yuzaga kelgan “induvidual”, ya’ni shaxsiy ijro talqinini tinglab o’zlashtirish ekanligini e’tirof etish joizdir. Lekin dutor ijrosida yangrayotgan asarni har bir sozanda o'zgacha jilo bilan, o’ziga xos ijro etishi bilan ajralib turadi. Ma’lumki, Oz’bekistonning birinchi Prezidenti Islom Karimov o’zining “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kush” asarida: - “...agar insonning qulog’i yengil-yelpi, tumataroq ohanglarga o’rganib qolsa, bora-bora uning badiiy didi, musiqa madaniyati pasayib ketishi, uning ma’naviy olamini sohta tushunchalar egallab olishi ham hech gap emas. Oxir – oqibatda bunday odam Shashmaqom singari milliy merosimizning noyob durdonalarini ham, Mosart, Betxoven, Bax va Chaykovskiy kabi dunyo tan olgan buyuk kompozitorlarning asarlarini ham qabul qilishi qiyin bo’ladi”1 , - deb yozganlar. Bundan xulosa shuki, mumtoz musiqami