ОПИСАНИЕ РАЗЛИЧНЫХ МИКРОЦИКЛОВ В СПОРТЕ

Аннотация

This article highlights the fact that the issue of improving the training process attracts the attention of scientists and practicing coaches more and more, and the most important structural unit of the training process - the microcycle organization method - is highlighted in the search for hidden opportunities of highly qualified athletes. Key words: improvement of the training process, mental imaginations and practical experiences of trainers. ОПИСАНИЕ РАЗЛИЧНЫХ МИКРОЦИКЛОВ В СПОРТЕ Аннотация. В данной статье подчеркивается тот факт, что вопрос совершенствования тренировочного процесса все больше привлекает внимание ученых и тренеров-практиков, важнейшей структурной единицы тренировочного процесса в поисках скрытых возможностей подготовки спортсменов высокой квалификации - метода организация микроцикла. Ключевые слова: совершенствование тренировочного процесса, мысленные фантазии и практический опыт тренеров. Ta’kidlash joizki, mikrosikllarni tashkil etish ko‘pincha murabbiylarning aqliy tasavvurlari va amaliy tajribalariga asoslanadi. Har doim ham sportchilarning organizmida foydalaniladigan mashg‘ulotlarning ilmiy asosi bo‘lavermaydi. Tuzilishi, yuklama kattaligi va ularning yo‘nalishi bo‘yicha turlicha mikrosikllarning tashkil etilishini asoslashning eng istiqbolli yo‘llaridan biri, bizningcha, bu mashg‘ulot dasturlarining organizmdagi har xil organ 184 va tizimlarga, ish qobiliyatiga jismoniy sifatlar va eng muhimi, musoboqalarda ko‘rsatilgan natijaga ta’sirini o‘rganishdan iborat. Bir necha kun davomida o‘tkaziladigan hamda tayyorgarlikning ayni bosqichida turgan vazifalarnima’lum tarzda hal etishni ta’minlaydigan mashg‘ulotlar seriyasini mikrosikl deb atash qabul qilingan. Mikrosikllarning davomiligi 3-4 kundan 10-14 kungacha tebranishi mumkin. Yetti kunlik mikrosikllar eng ko‘p tarqalgan bo‘lib, ular davomiyligi jixatdan taqvimiy haftaga muvofiq keladi, shug‘ullanuvchilar hayotining umumiy jadvali bilan yaxshi moslashadi. Boshqa xildagi davomiylikka ega bo‘lgan mikrosikllarni odatda musobaqa davrida rejalashtiradilar, bu ko‘proq faoliyat rejimini almashtirish, oldinda turgan musobaqalarning muayyan sharoitiga ko‘ra ish qobiliyatining o‘ziga xos ritmini shakllantirish zaruriyati bilan bog‘liq bo‘ladi. Mashg‘ulot qo‘rilishi tizimidagi o‘rni va mazmuniga qarab, mikrosikllarning qo‘yidagi turlariga farqlanadi: jalb qiluvchi, zarbdor, hozirlovchi, musobaqa va tiklovchi . Jalb qiluvchi mikrosikllar sportchi organizimini qizg‘in mashq faoliyatiga moslashtiradi. Ular tayyorgarlik darvining birinchi bosqichida qo‘llaniladi. Bu mikrosikllardagi yuklama zarbdor mikrosikllar bilan solishtirganda u qadar katta emas. Keyinchalik, sportchilarning tayyorgarlik darajasi ortgan sayin, jalb qiluvchi mikrosikllarning birgalikdagi yuklamasi o‘sib borib, keyingi mikrosikl yuklamasining 70-75% iga yetishi mumkin. Shuni ta’kidlash zarurki, ularning mazmuni sportchilarning keyingi zarbdor mikrosikllar yuklamasiga tayyorgarligini ta’minlashi juda muhim. Zarbdor mikrosikllar katta hajimli faoliyat yig‘indisi, yuqori yuklamalar bilan tavsiflanadi. Mikrosiklning asosiy vazifasi sportchi organizmidagi moslashuv jarayonlarini ta’minlash hamda texnik-taktik, jismoniy, ruxiy va integral tayyorgarlakning asosiy vazifalarini hal etish hisoblanadi. Zarbdor mikrosikllar asosan musobaqa davrida qo‘llaniladi. Tiklovchi mikrosikllar, odatda zarbdor mikrosikllarning seriyasini yakunlaydi. Ularni shiddatli faoliyatidan keyin ham rejalashtiradilar. Bu mikrosikllarning asosiy roli sportchi organizmidagi tiklanish hamda moslashuv jarayonlarining kechishi uchun optimal sharoitlarini ta’minlashdan iborat. Umumiy ish hajmi zarbdor mikrosiklga taqqoslaganda taxminan 2 barobar kam. Katta va jiddiy hajmli mashg‘ulotlar rejalashtirilmaydi. Hozirlovchi mikrosikllar sportchini bevosita musobaqaga tayyorlashga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Bu mikrosikllar hozirlovchi musobaqalar rejimini takrorlashi, to‘liq tiklanish hamda ruxiy tayyorlanish masalalarini hal etish mumkin. Hozirlovchi mikrosikllar, odatda, bevosita asosiy musobaqalar oldidan 2-3 haftalaik mikrosikl mazmunini o‘z ichiga oladi. Dastlabki 2-3 ta hozirlovchi mikrosikl, odatda, 185 yuklamalarning nisbatan uncha yuqori bo‘lmagan yig‘indisi va umumiy ish hajmi sharoitida muayyan musobaqalariga tor ixtisosdagi tayyorgarlikni nazoratda tutadi. Lekin alohida mashg‘ulot dasturlarining yuqori darajali ixtisosloshuvi, ularning sportchilarni muayyan musobaqa faoliyatiga maxusu tayyorlashga yo‘naltirilganligi kuzatiladi. Hozirlovchi mikrosikllarning dasturlari ko‘p jihatdan individual xususiyatga ega. Tiklanish qobiliyati kuchli, moslashish imkoniyatlari keng bo‘lgan sportchilar bu jihatdan uncha ajralib turmaydigan sportchilarga nisbatan mikrosikllarda ancha jiddiy ish rejimiga bardosh berishlari mumkin. Musobaqa mikrosikllari musobaqalar dasturiga muvofiq ravishda tuziladi. Mazkur mikrosikllarning tuzilishi hamda davomiyligi har xil sport turlaridagi musobaqlarning o‘ziga xosligi bilan belgilanadi. Biroq