DARSDAN TASHQARI MASHG‘ULOTLARDA O‘QUVCHILAR BILIMIDAGI BO‘SHLIQLARNI BARTARAF ETISH METODIKASI

Аннотация

Ushbu maqolada matematikadan darsdan tashqari mashg’ulotlarda o‘quvchilar bilimidagi bo‘shliqlarni dars va darsdan tashqari mashg‘ulotlar uzviyligi orqali bartaraf etish imkoniyatlari haqida fikr yuritilgan. 1. KIRISH pedagogning oldida turgan dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019- yil 29- apreldagi PF-5712-sonli Farmoni asosida 2. ADABIYOTLAR TAHLILI VA qabul qilingan ―O‘zbekiston Respublikasi Xalq METODOLOGIYA ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi, 2020-yil 7-maydagi “Matematika sohasidagi ta’lim sifatini oshirish va ilmiy- O‘quvchilar bilimidagi bo‘shliqlarni bartaraf tadqiqotlarni rivojlantirish” chora-tadbirlari etish muammosi bo‘yicha yurtimizda juda ko‘p to‘gʻrisidagi PQ 4708-sonli Qarori, 2020- yil 24- olimlar ilmiy izlanishlar olib borishgan. Jumladan, yanvardagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida Z.Normatov hamda B.To‘rayevalar [1] ilmiy matematika fani va ta’limini har tomonlama ishlarida boshlang‘ich sinf oquvchilarining takomillashtirish va rivojlantirish yuzasidan qator matematika fanini o‘zlashtirishga doir bo‘lgan salmoqli vazifalar belgilangan. Bu vazifalarning bilimlaridagi bo‘shliqlarni bartaraf etishda, turli xil ijrosini ta’minlashda matematikadan darsdan rasmli test savollaridan hamda misol va tashqari mashg‘ulotlarni tashkil etish va bu masalalarning bir necha xil yechilish usullardan mashg‘ulotlar orqali muntazam ravishda o‘quvchilar foydalanish metodikasi ko‘rsatib o‘tilgan. Bu kabi bilimidagi bo‘shliqlarni to‘ldirib borish ham muhim izlanishlarni boshqa fan sohalarida ham ko‘rishimiz ahamiyat kasb etadi. mumkin. Masalan, D.Karayeva [2] o‘z ilmiy O‘quvchilar bilimidagi boshliqlarning paydo izlanishlarida o‘quvchilarning fizik xodisalar, bo‘lishiga juda kop omillar jumladan, sinfdagi tushunchalar va qonuniyatlarni o‘rganishga doir o‘quvchilar sonining ko‘pligi, berilgan mavzuni bo‘lgan bilimlaridagi bo‘shliqlarni to‘ldirishda o‘rgatish uchun dars mashg‘ulotlarining etarli ekskursiyalar o‘tkazish orqali, ishtimoiy emasligi, har bir o‘quvchining matematika fanini hayotimizdagi, tevarak atrofimizdagi fizik o‘zlashtirishga bo‘lgan qobilyatining turli xilligi xodisalarning mohiyatini elementar tarzda ham bu kabi muammolarning kelib chiqishiga sabab o‘quvchilarga tushuntirish masalasini ko‘rib bo‘lmoqda. Ayni shu maqsadda darsdan tashqari chiqqan. D.Nurmuhammedova [3] ishlarida esa, mashg‘ulotlarni tashkil etish va bu mashg‘ulotlar o‘quvchilarga badiiy asarlar va dostonlarni orqali o‘quvchilar bilimidagi bo‘shliqlarni o‘rgatishda, lug‘atlar bilan ishlash, asarlarning muntazam to‘ldirib borish bugungi kunda har bir nasriy bayoni bilan ishlash orqali ular bilimidagi bo‘shliqlarni bartaraf etish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Bu esa o‘z navbatida o‘quvchilar bilimidagi bo‘shliqlarni to‘ldirish muammosi nafaqat 2.4 15% li 300 g eritmaga 100 g suv matematika fanining balki boshqa fanlarning ham qo‘shildi. Tuzning eritmadagi foiz miqdori oldida turgan dolzarb muammolardan biri ekanligini qancha bo‘ldi [4]? ko‘rsatadi. Quyida 6-sinf o‘quvchilarning “Nisbat va Yozma nazorat ishi o‘quvchilarning "Nisbat va proporsiya” mavzusini o‘rganishga doir bo‘lgan proporsiya" mavzusiga doir bo‘lgan bilim, ko‘nikma bilimlaridagi bo‘shliqlarni dars va darsdan tashqari va malakalaridagi bo‘shliqlarni aniqlashga mashg‘ulotlar uzviyligi orqali bartaraf etish mo‘ljallangan bo‘lib, uni o‘quvchilarga 40 daqiqa imkoniyatlari haqida fikr yuritamiz vaqt davomida yakka tartibda ishlashlari uchun berildi. 3. NATIJALAR VA MUHOKAMA Yozma ish variantlarini tuzishda o‘quvchilarning ikkita sonning o‘zaro nisbatini topishga doir bo‘lgan 6-sinfda “Nisbat va proporsiya” mavzusiga bilim, ko‘nikma va malakalaridagi bo‘shliqlarni doir darslar tashkil qilib bo‘lingandan so‘ng aniqlash va bartaraf qilish maqsadida 2-jadvalda o‘quvchilarning bu mavzu yuzasidan bilim ko‘nikma berilgan ikkala variantdagi 1-ko‘rinishdagi va malakalaridagi bo‘shliqlarini aniqlash va ularni masalalardan foydalanildi. O‘quvchilarning to‘ldirish maqsadida nazorat darsi tashkil qilindi. proporsiyaning asosiy xossalarini qo‘llashga doir Nazorat darsida o‘quvchilar tomonidan uyga bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalarida vazifalar va mustaqil ishlar bajarish jarayonida eng bo‘shliqlarni aniqlash va ularni bartaraf qilish ko‘p yo‘l qo‘yilgan xato va kamchiliklarni bartaraf maqsadida 2-jadvalda berilgan ikkala variantdagi 2- qilish maqsadida yozma ish variantlaridan ko‘rinishdagi masalalardan foydalanildi. foydalanildi. Yozma ish topshiriqlari quyidagicha O‘quvchilarning proporsiya tuzishga doir bo‘lgan ikki xil variantda tuzilgan bo‘lib, har bir variant 4 ta bilim, ko‘nikma va malakalaridagi bo‘shliqlarni savoldan iborat. (2-jadval). aniqlash va ularni bartaraf qilish maqsadida 2- 2-jadval. jadvalda berilgan ikkala variantdagi 3-ko‘rinishdagi O‘quvchilarning “Nisbat va proporsiya” masalalardan foydalanildi. O‘quvchilarning mavzusiga doir bo‘lgan bilimlaridagi proporsiyalar tuzish orqali foizlarga doir mas