AKADEMIK LITSEY O‘QUVCHILARINING FAZOVIY TASAVVURLARINI RIVOJLANTIRISHNI PROPEDEVTIKALASH IMKONIYATLARI

Аннотация

Ushbu maqolada akademik litsey o’quvchilarining fazoviy tasavvurlarini rivojlantirishni propedevtikalash imkoniyatlari haqida ma’lumotlar keltirilgan. Propedevtika so’zining lug’oviy ma’nosi, geometriya o’qitishni propedevtikalash, stereometriya propedevtikasi tushunchalari ustida ilmiy izlanishlar olib borgan olimlarning fikrlari, stereometriya propedevtikasi haqida o’quvchilarning fazoviy tasavvurlarini rivojlantirishda qanday imkoniyatlari mavjudligi asoslab berilgan. KIRISH. ularni qaysi darajada o’rganish, boshqa ichki Geometriya elementlarini o’qitish usullari haqida tushunchalar bilan o’zaro bog’liqligi kabilarni o’z gapirishdan oldin, propedevtika nima ekanligiga ichiga oladi. aniqlik kiritish maqsadga muvofiq. “Propedevtika” Demak, akademik litseylarda geometriya kursini yunoncha “Propaideuo” so’zidan olingan bo’lib, propedevtikalashning vazifalaridan biri nazariy o’zbek tilida “Oldindan o’qitish”, “Har qanday fanga materiallarni tizimlashtirish ҳисобланиб унда biz kirish”, “Kirish kursi”, “Tizimli ravishda qisqa va fanga oid bilimlar propedevtikasini amalga elementar shaklda taqdim etish” – degan ma’noni oshirishning mumkin bo‘lgan yo‘llari, ularga anglatadi. Propedevtika muammosi tushunchalarni qo‘yiladigan talablar va ular asosida topshiriqlarni shakllantirishda yoki muayyan mavzularni haddan tanlash mezonlari hamda ularni tasniflash kabi tashqari uyg’unlashtirishda jiddiy qiyinchiliklar muammolarni qarab chiqamiz. paydo bo’lganda yuzaga keladi[1]. METODOLOGIYA. Propedevtika (biror narsa toʻgʻrisidagi dastlabki Mavjud didaktik tamoyillarning barchasi ta’lim bilimlar majmui; kirish kursi). Propedevtika ( mazmunining o‘quvchilar yosh xususiyatlariga yunoncha " dastlabki ta'lim") didaktik atama bo'lib, mosligini hisobga olishadi. Bularga asosan ilmiylik har qanday fanga kirish, ixcham va elementar shaklda va tushunarlilik, ta’limda onglilik va faollik, tizimli ravishda taqdim etiladigan dastlabki kirish abstraktlilik va muayyanlik, bilimlarning puxta kursini anglatadi[1]. egallanishi va o‘quvchilar bilish faoliyatlarini har Akademik litseylarda o’rganiladigan mavzular tomonlama rivojlantirish kabilarni kiritish mumkin. turli fanlarning propedevtik kurslari yoki ularning Didaktikaning asosiy kategoriyalari orasida bo’limlari, nazariy materiallarning ma’lum bir ta’limning o‘quvchilar yosh xususiyatlariga mosligini qismlari hisoblanib, ular maktabda o’rganilib hisobga olishda propedevtika munosib o‘rin bo’linishi kerak. Shuning uchun ham akademik egallaydi. P.K.Odinsov va L.A.Odinsovalarning litseylarda ta’lim ikki bosqichdan iborat bo’lishi fikricha «Propedevtika - didaktikaning kategoriyasi kerak: 1. Propedevtik tanishish. 2. Tushunchalar, bo‘lib, o‘qitish qonuniyatlaridan foydalanish nazariylar materiallardan parchalar va ularning usullarini va avvalo ta’lim mazmunining o‘quvchilar ayrimlarini tizimli o’rganish. Bunda yosh xususiyatlariga moslik qonunini xarakterlaydi.» propedevtikaning asosiy vazifasi o’quvchilarni ba’zi [2]. muhim mavhum tushunchalar, nazariy Kengroq ma’noda propedevtika o‘quvchilarning materiallarning ma’lum qismlarini tizimli o’rganishga yosh xususiyatlariga mos holda ma’lum bilimlar tayyorlashdan iborat bo’lib, bunda murakkab sohasining maqbul variantini aniqlaydi. Akademik tushunchaning ta’rifi yoki tasdiqlarning qat’iy litseylar o‘quv predmetlarida biror tushuncha, bayoni, mazkur tushuncha bilan bog’liq atamalar va munosabat, u yoki bu faktning talqiniga, tiliga mos belgilar umuman kiritilmaydi yoki qisman kiritiladi. holda uning maqbul varianti qidiriladi. Tushunchani Propedevtika mazmuni: tushuncha yoki nazariy aniqlashning (ta’riflashning) maqbul varianti materiallarning ma’lum bir qismidan iborat bo’lib, deyilganda biz ushbu tushunchaning shunday modelini qabul qilamizki, u muayyan yoshdagi Akademik litseylarda aniq fanlar kursini shartli o‘quvchilarga tushunarli, ular tomonidan yuzaki ravishda ikkita pag‘onaga ajratish mumkin. Ulardan egallanmaydigan, ammo bu tushunchani egallash birinchisida maktabda aniq fanlar kursining asosiy jarayoni jiddiy aqliy urinishi kerak bo‘ladi. yo‘nalishlari takrorlanadi, umumlashtiriladi, Ta’kidlash lozimki, har qanday maktab, o‘rta maxsus chuqurlashtiriladi va kengaytiriladi. Ma’lumki, ta’lim o‘quv predmetlarini u yoki bu fanning muhim maktab aniq fanlar kursini shartli ravishda 5 ta propedevtik kursi deb qabul qilish mumkin. Bunday yo‘nalishga ajratish mumkin. Bular: birinchisi – kurs fanning tushunchalari, nazariyasi va metodlarini tushunchani o‘rganish, ikkinchisi –almashtirishlar, propedevtika etishni nazarda tutadi [2]. uchinchisi – tenglama va tengsizliklarni o‘rganish, Akademik litseylarda o‘rganiladigan o‘quv to‘rtinchisi – funksiya tushunchasini o‘rganish va predmetlari bizlar tomonimizdan u yoki bu fanning beshinchisi – asosiy geometrik figuralar va ularning propedevtik kursi sifatida qaralishiga qaramasdan xossalarini o‘rganishdan iborat. bunday kurslar ma’lum modelda tugallangan Akademik litseylar aniq fanlarining propedevtik