Navoiy asarlaridan til ta’limida foydalanish

Аннотация

maqolada Navoiy ijodidan ona tili darslarida foydalanish, shoir asarlarida sanab o‘tgan insoniy va ijobiy sifatlar asosida so‘z zanjiri tuzdirish, kichik suhbatlar tashkil qilish, tarqatmalardan foydalanish, yozma nazorat ishlari olish, ijodiy matnlar yaratish kabi masalalar yoritiladi. KIRISH Maqolada Navoiy ijodidan ona tili darslarida foydalanish, shoir asarlarida sanab o‘tgan insoniy va ijobiy sifatlar asosida so‘z zanjiri tuzdirish, Milliy tilni chuqur o‘zlashtirish ta’lim- kichik suhbatlar tashkil qilish, tarqatmalardan tarbiyaning asosiy jihatlaridan sanalar ekan, o‘quv foydalanish, yozma nazorat ishlari olish, ijodiy fanlarining asosi hisoblangan ona tilini o‘rgatish matnlar yaratish kabi masalalar yoritiladi. jarayonida dasturga kiritilgan, darcliklarda berilgan materiallar bilan cheklanmay, o‘rganiladigan nazariy TAHLILLAR VA NATIJALAR qoida-ta’riflarni asoslashda amaliy misollarning o‘rni bilan A.Navoiyga taalluqli bo‘lishiga erishish mumkin. Navoiy ijodi shunday boy manbaki, ulardan ona tili darslarida to‘g‘ri foydalanish o‘quvchilarning grammatik qoidani chuqur o‘zlashtirib olishlari bilan birga ularda yuksak insoniy fazilatlarni ham ADABIYOTLAR TAHLILI shakllantirishda samarali xizmat qiladi. Sog‘lom avlodni tarbiyalash vazifasi dolzarb «Umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim qilib qo‘yilayotgan hozirgi sharoitda ustoz bobomiz standartlari»[1] da ko‘rsatilgan fonetika, hikmatlaridan ta’lim va tarbiya jarayonida o‘rinli leksikologiya, so‘zning tarkibi, so‘z yasalishi, foydalanishni hayotning o‘zi taqozo qilmoqda. morfologiya, sintaksis, yozuv va imlo, tinish Masalan, Navoiy o‘z asarlarida sanab o‘tgan insoniy belgilari, bog‘lanishli nutq, nutq uslublari, va ijobiy sifatlar asosida so‘z zanjiri tuzdirish uslubiyatga oid tushunchalar, ularning muhim mumkin. Masalan: muruvvat-tavoze’-e’tiborli- belgilarini bilib olish, izohlay bilish va shu saxovatpesha-ahli ilm-ma’rifat va hokazo. tushunchalar bilan bog‘liq grammatik atamalarni Yangi avlod ona tili darsliklari o‘quvchilarning o‘zlashtirish jarayonida Navoiy bobomizning boy so‘z boyligini oshirishga, nutq uslubini ijodiy merosiga oid kichik-kichik suhbatlar tashkil shakllantirishga, mantiqiy tafakkurini qilish o‘quvchilarning ahloqiga ijobiy ta’sir qiladi. rivojlantirishga yo‘naltirilganligi dars jarayonida Yozuvchi O‘tkir Hoshimov asarlarida, ko‘plab amaliy ishlarga e’tiborni kuchaytirishni taqozo tadqiqotchilar, masalan, M. Sobirova izlanishlarida qiladi. o‘rni bilan bobomiz Navoiyga murojaat qilish til Navoiy bobomiz asarlar yozishda turkiy til ta’limida katta samara berishi ta’kidlanadi. imkoniyatlari bilan chegaralanib qolmay, boshqa tillardan ham unumli foydalanganlar. TADQIQOT METODOLOGIYASI Yozuvchi O‘tkir Hoshimovning qayd etishicha, Pushkin o‘z asarlarida 21 ming, Servantes 18 mingga yaqin, Shekspir salkam 20 mingta, a) shaxsi ma’lum gap b) shaxsi topilmas Alisher Navoiy esa 1 million 378 ming 660 ta so‘z gap ishlatgan. Bunda donishmand bobomiz faqat turkiy s) shaxsi umumlashgan gap d) atov gap emas, arabiy, forsiy, urdu, xitoy, mo‘g‘ul va y) so‘z gap. boshqa tillardagi so‘zlardan ham mahorat bilan foydalangan[2]. 3. Qaysi qatorda jarangsiz jufti bor jarangli Masalan, “Uyushiq bo‘laklar” mavzusini o‘tish undoshlardan iborat so‘z berilgan? jarayonida keltirilgan quyidagi misollardan uyushiq a) Navoiy; b) Boyqaro; s) Hirot; bo‘laklarni toptirish bilan birga o‘tkazilgan kichik- d) Muhrdor; y) Obod. kichik suhbatlar o‘quvchilar axloqiga ijobiy ta’sir 4. Qaysi qatordagi so‘zlarda sirg‘aluvchi «j» qiladi: tovushi berilgan? 1. Ustoz nafaqat davlat arbobi, tarjimon, shu a) Jomiy, mujda, g‘ijda; bilan birga, tilshunos olim sifatida ham tarixda katta b) Layli va Majnun, Majolisun-nafois; iz qoldirgan. s) ajdahosifat, ijtimoiy tabaqa; 2. Navoiyning maqsadi o‘z zamonasining barcha d) Tarixi muluki Ajam, Nazmul-javohir; olimu shoir, bastakoru rassom, me’moru y) Siroj ul-muslimiyn, Jamshid. duradgorlarini yurtni obod etishga jalb qilish edi. Undalmali, kirish so‘zli, birikmali, uyushiq 5. Bosh harflarning qo‘llanishida imloviy xatoga bo‘lakli gaplardan hamda ko‘chirma va yo‘l qo‘yilgan qatorni aniqlang? o‘zlashtirma gaplardan to‘g‘ri va o‘rinli a) «Badoe ul-vasat», «Devoni foniy»; foydalana olishga o‘rgatishda quyidagi misolardan b)«Navodirush-shabob», «Mezon ul-avzon»; foydalanish mumkin. s) «Favoyid ul-kibar»; «Xamsa»; Undalmali gapga: d) «Navodir ush-shabob», «Hayrat ul-abror»; Jondin seni ko‘p sevarman, ey umri aziz, y) barcha javoblarda bosh harflarning Sondin seni ko‘p sevarman, ey umri aziz. qo‘llanishida xatoga yo‘l qo‘yilmagan? Kirish so‘zliga: «Ma’lumki, siz (Navoiy ko‘zda tutilyapti) 6. Odami ersang, demagil odami, onikim yo‘q, Xurosonda turar ekansiz, har qanday iltimosingiz xalq g‘amidin g‘ami. bo‘lsa hurmat bilan qabul qilinadi»[3]. a) bog‘langan qo‘shma gap; Uyushiq bo‘lakliga: b) o‘rin ergash gapli qo‘shma gap; Ko‘nglim ichra sarv o‘qdur, g‘uncha paykon, gul s) ega ergash gap; d) shart ergash gap; tikon, y) kesim ergash gap. Dahr bog‘i