O‘zbek tilida abstrakt so‘zlar sinonimiyasi

Аннотация

Mazkur maqolada o‘zbek tilida ot va sifat turkumiga oid bo‘lgan abstrakt so‘zlarning sinonimik munosabatlari o‘rganilgan. Abstrakt sinonim so‘zlardagi farq ma’noning hajmida, ma’no darajalarida, uslub, qo‘llanish vaqti va doirasi bilan bog‘liqligi aniqlangan. Mazkur semantikali so‘zlar sinonimiyasining denotatav va konnotativ jihatlari tahlil qilingan. Nutqiy sinonimiyaning abstrakt so‘zlar orqali yuzaga chiqishi yoritilgan. KIRISH. Sinonimiya munosabati xususida farqlanadilar. Mazkur holatda sinonimlar aynan bir jahon va o‘zbek tilshunosligida ko‘plab tadqiqotlar hodisani nomlaydi, lekin ularda ushbu hodisaga bajarilgan. Ko‘pincha, sinonimiyani izohlashda bo‘lgan munosabat farqli bo‘ladi: novcha, norg‘ul, ma’nodagi to‘liq yoki qisman aynanlik, biri o‘rnida naynov, daroz. Bunday sinonimik qatorlarda atash ikkinchisini qo‘llana olish imkoniyatining mavjudligi semalari aynan, ifoda semalari har xil bo‘ladi. kabilar hisobga olinadi. Demak, bu kabi sinonimik qatorlarda denotativ Sinonimiya munosabatidagi leksik birliklar ma’no va denotativ ma’no asosida hosil bo‘ladigan muayyan voqelikni turli nuqtayi nazardan signifikativ ma’no ham umumiy, aynan bo‘ladi. nomlaydilar. Masalan, bir denotatni, voqelikdagi Farqlilik esa konnotativ (emotiv) ma’noda yuz aynan bir narsani, ya’ni inson boshining old qismini beradi. yuz, bet, aft, bashara, chehra, jamol, diydor, oraz, Tadqiqot metodologiyasi. Tadqiqotda ruxsor leksemalari nomlaydi. Ushbu sinonim dialektikaning bilish nazariyasi, tilshunoslikning leksemalar mazkur denotatni subyektiv munosabat qiyosiy, tavsifiy, sistem, komponent tahlil nuqtayi nazaridan, uslub nuqtayi nazaridan turlicha metodlaridan, konseptual-kognitiv tahlil usullaridan ataydi. foydalanildi. Sinonimik munosabat ma’nodoshlik Mavzuga oid adabiyotlar tahlili. Abstrakt munosabati deb ham yuritiladi. Sinonimiya so‘zlarda sinonimiya munosabati ko‘p uchraydi. munosabati tilda ko‘p uchraydigan, universal hodisa Abstrakt so‘zlarning leksik-semantik tahlili shuni bo‘lishi bilan birga, u butun lug‘at tarkibini ko‘rsatadiki, ularda sinonimiya munosabati o‘ziga qoplaydigan kategoriya emas. Ya’ni lug‘at xosdir. Abstrakt so‘zlarda, asosan, ma’no hajmi va tarkibidagi barcha leksemalar o‘z sinonimlariga ega ma’no darajalari bilan, uslubiy jihatdan, qo‘llanish bo‘lmaydi. Sinonim leksemalarda ma’no aynanligi, vaqti hamda doirasi bilan farqlanuvchi sinonimik umumiyligi bo‘lishi bilan birga, semantik farqlilik qatorlar uchraydi. ham mavjud bo‘ladi. Albatta, sinonimlarda semantik Ideografik sinonimlar bir-biri bilan leksik umumiylik semantik farqlilikdan ustun bo‘ladi va ma’nolari ifodasi hajmiga ko‘ra o‘zaro farqlanadi. sinonimiya ma’no umumiyligi asosida voqe bo‘ladi. M.Mirtojiyev o‘zbek tiliga arab tilidan o‘zlashgan Semantik farqlilik absolyut sinonimlarda (leksik ishq va muhabbat so‘zlarini tahlil qilar ekan, shunday dubletlarda) kuzatilmaydi: affiks – qo‘shimcha, fikr bildiradi: «bu so‘zlar shaxsga dildan berilgan chapak – qarsak. Bunday sinonimlar ko‘proq boshqa ishtiyoq» leksik ma’nosi bo‘yicha ma’nodoshdir. tillardan kirgan so‘zlar hisobiga voqe bo‘ladi. Lekin bu ikki so‘z leksik ma’nolari ifodasi hajmiga Sinonimik qatordagi leksemalar bir qancha ko‘ra farq qiladi. Ishq so‘zining leksik ma’nosida umumiy semalarga ega bo‘lishi bilan birga, semantik ifodalangan kechinma yor va Olloh uchun, muhabbat jihatdan quyidagicha farqlanishlarga ham ega so‘zining leksik ma’nosida ifodalangan kechinma bo‘ladilar: konnotativ ma’nodagi farqlilik; denotativ yor, Olloh, ota-ona, farzand va yaqinlariga nisbatan ma’nodagi farqlilik; uslubiy farq. hamdir [2. 209]. Abstrakt so‘zlarda ideografik Bir denotatni, ya’ni voqelikdagi aynan bir sinonimiya hodisasi ko‘p kuzatildi. Bunga yana narsani nomlovchi leksemalar konnotativ ma’no sog‘inch va hijron so‘zlarini misol qilish mumkin. (emotsional-ekspressivlik) nuqtayi nazaridan Sog‘inch leksemasning ma’no hajmi hijron leksemasidan katta bo‘lib, hijron odatda yor, sinonim deb belgilashga imkon bermaydi. Ular mahbubaga nisbatan ishlatilsa, sog‘inch esa barcha alohida-alohida voqelikni nomlamoqda. Qahr va jonli va jonsiz narsalarga nisbatan ham qo‘llanadi. zarda leksemalarini qiyoslar ekanmiz, qahr nojo‘ya Lekin badiiy matnlarda hijron so‘zi vatanga xatti-harakatga yoki voqea-hodisaga qarshi kuchli nisbatan ham qo‘llanishini kuzatish mumkin: darajada qo‘zg‘algan hissiyot va ruhiy holatni Bilaman, ne azob yuki hijronning, ifodalaydi. Mazkur ruhiy holat da inson muayyan Ne darddur, oy-yillar bo‘lmoq intizor. vaqt davomida bo‘lishi mumkin (Bu voqeani eshitib, Bilaman, sog‘inchi O‘zbekistonning uning qahri keldi). Qahr leksemasi yana insonga xos Ko‘zingiz tubida hamisha bedor (Erkin barqaror xususiyatni ham bildirishi mumkin. Vohidov). Masalan, Asadbek qahri qattiq odam kabi Abstrakt sifatlardan iborat sinonimik bog‘lanishlarda insonning xususiyatini aks qatorlarda ma’nolarning farqi mazkur tushuncha ettirmoqda. Zarda, achchiq leksemalari esa kuchli hajmi bilan farqlanadi. Masalan, nomdor, dongdor