DUAL TAʼLIMDA KOʻRIB TUSHUNISH MALAKASINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR

Аннотация

Taʼlim jarayonida qoʻllanilayotgan yangi pedagogik texnologiyalar hayot uchun zarur boʻlgan koʻnikma va malakalarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Dual taʼlim tizimining samaradorligi oʻz tasdigʻini topib bormoqda. Aslida taʼlim real hayotning uzviy bir qismi boʻlishi, oʻqitish jarayonlari taʼlim oluvchini har tomonlama hayotga, kasbiy faoliyatga tayyorlashi lozim. Har bir oʻquv fani bitta umumiy kompetensiyani hosil qilishga xizmat qiladi. Jumladan, til taʼlimida ham oʻrganuvchini oʻqib, tinglab tushunishga, gapirish va yozishga tayyorlash katta ijtimoiy zarurat oʻlaroq taʼlimning mazmuniga aylangan. Inson sezgi aʼzolari orqali borliqni oʻrganadi, oʻzlashtiradi, biroq idrok bilan bogʻliq boʻlgan koʻrib tushunish koʻnikma va malaka sifatida alohida oʻrganilmaydi, didaktikada barkamol insonni tayyorlash tizimida ham kompetensiya sifatida mavjud emas. Zero, inson tinglash qatorida oʻqib tushunishdan oldin koʻrib tushunish jarayonlarini bosib oʻtadi. Pedagogikada koʻrish orqali koʻproq maʼlumot oʻzlashtirish mumkinligi ilmiy asoslangan, ammo taʼlimda koʻrib tushunish masalasi koʻnikma yoki malaka darajasida tadqiq qilinmay kelinadi. Aslida insonlar borliqni, vaziyatni, predmetni, jarayonni bir xilda, yetarli darajada koʻrib tushuna olmaydi. Buning uchun maxsus tayyorgarlik jarayonini oʻtashi, taʼlim olishi zarur. Maqolada koʻrib tushunish – oddiy fiziologik hodisa emas, muhim pedagogik omil sifatida tadqiq etilgan hamda uning koʻnikma, malaka hamda kompetensiya darajasida tavsifi berilgan. Koʻrib tushunish idrok qilish, analitik tafakkurni shakllantiruvchi zarur instrument ekanligi asoslangan. Kalit soʻzlar: koʻrib tushunish, koʻnikma, malaka, kompetensiya, idrok qilish, analitik tafakkur, tinglab tushunish, soʻzlash, kuzatish, qarash, solishtirish, taxmin qilish, oʻquv topshiriqlari, savol, didaktika, metodika, umumiylik, xususiylik, mohiyat, hodisa, pragmatik yondashuv, baholash Kirish. Jahon tajribasida talabalarni kasbga mustaqillikka yerishish va kattalarga ogʻriqsiz moslashish uchun ajoyib imkoniyatdir. Dual tizimi tayyorlash boʻyicha turli yondashuvlar qoʻllaniladi. axborot yetishmasligi va kambagʻal amaliy taʼlim Ularning orasida dual yondashuv samaraliroq ekanligi oqibatida taʼlim boshqa shakllari uchun muqarrar stress tobora ommalashib bormoqda. Adam Smit oʻzining holda, ish ichiga silliq kirishini taʼminlaydi. Bu nafaqat taniqli asarida taʼkidlaganidek: “Dual taʼlimda – ish muayyan mehnat vazifalarini bajarishni oʻrganishga joyida ustoz shogirdga kasb-hunarning anʼanaviy imkon beradi, balki jamoada ishlash qobiliyatini usullarini oʻrgatish deb hisoblash kerak, chunki usta rivojlantiradi, kasbiy kompetensiya va masʼuliyatni bilan birga ish olib borish, yosh ishchilarni kasbga shakllantiradi. Dual training modeli oʻz martabangizni boʻlgan qiziqishlarini orttirib boradi”[1]. Olim dual boshqarish uchun ajoyib imkoniyatlarni taqdim yetadi. taʼlim tizimi, Yevropa taʼlim tizimining amaliyoti Uning doirasidagi tayyorgarlik darajasi doimiy shuni koʻrsatadiki, kelajakdagi mutaxassisning ravishda oshib bormoqda. Hech bir taʼlim tashkiloti muvaffaqiyatli kasbiy va ijtimoiy moslashuvi uchun ishlab chiqarish boʻyicha bunday bilimlarni ikki taʼlim tashkilotlari va ish beruvchilar oʻrtasidagi oʻzaro tomonlama oʻqitish kabi ichkaridan berishga qodir taʼsir mahsulidir. Talaba oʻquv jarayonining dastlabki yemas, bu uni muvaffaqiyatli martaba yoʻlida muhim bosqichlarida korxona xodimi sifatida ishlab chiqarish qadam qiladi[2] . jarayoniga jalb qilingan. Mashhur "xalqlar boyligining Dual taʼlim tizimi nazariyani amaliyotda koʻrish tabiati va sabablari boʻyicha tadqiqotlar" asarida Adam va tushunish, oʻzlashtirish faoliyatidir. Koʻrib Smit ikki tomonlama oʻqitishda shogirdlik va tushunish koʻnikma yoki malaka sifatida ajratilmaydi. murabbiylik tizimlarini ish joyida kasbiy Uning bir qismi til taʼlimidagi oʻqib tushunish tayyorgarlikning anʼanaviy usullari deb hisoblash koʻnikmasi tarkibida baholab ketiladi. Unda, asosan, kerakligini taʼkidladi, chunki usta yonida ishlash, yosh rasm, video hamda audiovizual materiallarni ishchilar taʼlim asoslarini oʻrgandilar. kasbikki tushunishga eʼtibor qaratiladi. Xalqaro pedagogikada tomonlama oʻqitish modeli korxonalarni kadrlar vizual tushunish (understanding vision) alohida tayyorlash jarayoniga jalb qilishni nazarda tutadi, bu kompetensiya siftida mavjud emas. Shu bilan birga, esa xodimlarni oʻqitish bilan bogʻliq juda katta maʼlumotni vizualizatsiya qilish, vizual maʼlumotlarni xarajatlarga olib keladi, chunki ular yuqori sifatli kasb- tahlil qilish va tushunish, axborotni uzatish uchun hunar taʼlimi xarajatlari kapitalning ishonchli hissasi vizual vositalar va usullardan foydalanish qoʻshimcha ekanligini yaxshi bilishadi. Shu bilan birga, ular mahorat yoki koʻnikma sifatida qaralishi mumkin. Bu nafaqat oʻqitish natijalari, balki oʻqitish mazmuni, uni dizayn, marketing, maʼlumotlar tahlili va taqdimot tashkil yetish bilan ham qiziqishadi, deb taʼkidlaydi[2]. tayyorlash kabi soh