Muloqot va uning pragmatik tahlili

Аннотация

Ushbu maqola nutqiy muloqot va uning pragmatik xususiyatlari haqida fikr yuritilgan. Lingvopragmatika tilning faol nutqiy muloqotdagi qat’iy belgilangan shakli va belgilangan ijtimoiy-pragmatik tamoyillaridir Nutqiy etiket birliklarining lingvopragmatik jihatdan tadqiqi ikki yoki undan ortiq xalqning o‘zaro bir- birlarining madaniyati, mentaliteti, e’tiqodi, an’analari, qadriyatlarini kengroq anglash, muloqotda pragmatik xatolarga yo‘l qo‘yilmaslik, madaniyat tushunchalari haqidagi bilimlarni oshirish imkoniyatini kengaytiradi. Bu esa o‘z navbatida millat, millat tili, jins, yosh, mavqe, etnik kelib chiqish, iqtisodiy hayot, din kabi omillarning nutqqa ta’siri masalasini yanada oydinlashtiradi. Shu jihatdan, nutqiy muloqot va unga ta’sir qiluvchi omillar va uning xususiyatlari haqida xulosalar kiritilgan. 1 KIRISH O‘zbek va ingliz tillarining izohli lug‘atida esa bu atamaga quyidagicha tarif beriladi. Aniq atama yoki tushunchaning “Muloqot” — uchrashish, ko‘rishish; qabul semantik ma’no maydonini o‘rganish unga qilish esk. kt. ayn. uchrashuv; musohaba 2. So‘zga aloqador masalaning ham o‘ziga xos bo‘lgan chiqqanlar bunday ijodiy muloqotlarni tez-tez xususiyatlarini yuzaga chiqarishga asos o‘tkazib turish zarurligini gapirdilar. Gazetadan. bo‘ladi. Nutqiy etiket masalasini tadqiq etish [Pirnazar] Bolalik oshnasi polvon Qulmuhammad esa muloqot va unga oid lingvistik hamda bilan bo‘lgan shirin muloqotda yana.. xon zulmi ekstralingvistik jihatlarni ham o‘rganishni oshib ketayotganidan shikoyat qildi. Mirmuxsin, taqazo qiladi. Cho‘ri. Yosh qalam sohiblari bilan hamma joy-da: “Muloqot” knijn. встреча, Andijonda, Qo‘qonda, Namanganda doi-miy свидание; muloqot qilmoq встречаться[1].” ravishda muloqot olib borish lozim. Gazetadan. Holbuki, muloqot so‘zi aloqa so‘zi bilan Muloqot qilmoq Uchrashmoq. Xurosonning ham semantik bog‘lanib, “turli vositalar barcha ulug‘ zotlari bilan muloqot qilmoqqa.. fursat yordamida axborotlarni uzatish va qabul kelgan. (Oybek, “Navoiy”)[3]. qilish” ma’nosiga ham ega. Shu sababli u Ushbu ta’rifdan ko‘rib turganimizdek, ruscha общение so‘zi ma’nosiga ham mos o‘zbek tilining izohli lug‘atida muloqot atama keladigan semantik xususiyatlarga ega. sifatida ko‘proq uchrashish, uchrashganda Terminologik nuqtayi nazardan leksema rus gaplashish ma’nosini ifodalaydi, ammo nutqiy tilidagi общение (nutqiy muloqot – речевое muloqot deyilganda, ko‘proq kommunikatsiya общение) so‘zi bilan muqobillik nazarda tutiladi, hamda bugungi kunda muloqotni munosabatida bo‘ladi. tashkil qilish uchun har doim ham uchrashish talab “Muloqot” bahamjihat suhbat etilmaydi. Ijtimoiy tarmoqlarda tashkil etiladigan quriladigan bino[2]. Bu so‘z suhbat, suhbat axborot almashinuv jarayoni ham muloqot sanaladi qurmoq, muloqot odobi tarzida keltirilib va bu jarayonda ham nutqiy etiket o‘ziga xos tarzda izohlangan. namoyon bo‘ladi. Ingliz tilida kommunikatsiyaga ekanligini va bugungi kunda ham mohiyatan quyidagicha ta’rif beriladi. mutlaqo o‘zgarmay kelayotganligini Communication – the imparting or ta’kidlaydilar. Ba’zi tadqiqotchilar ushbu exchanging of information by speaking, writing, hodisani ov qilish jarayoniga qiyoslaydilar[6]. or using some other medium. “television is an Demak, ibtidoiy odamning borliq bilan muloqoti effective means of communication[4]” algoritmi “ovchi – ov kechimi – o‘lja” shaklida Ingliz tilidagi kommunikatsiya termini bugun bo‘lib, u turli sohalarga turli shakllarda yoyilgan. bir qator dunyo tillari uchun qabul qilingan bo‘lib, Ammo ushbu uch hadli algortm o‘zgarmasdan ikki tomonlama axborot almashinuv jarayonini kelmoqda. Muloqot tizimida ovchi maqomida ifodalash uchun xizmat qiladi. O‘zbek tilida ham so‘zlovchi, ov kechimi sifatida nutq akti va o‘lja kommunikatsiya muloqot atamasi bilan o‘rindosh maqomida muloqot (bosh va natijaviy) intensiyasi sifatida qo‘llanadi va ilmiy va rasmiy diskursiv yotishini ko‘rish mumkin. o‘rinlarda kommunikatsiya terminining Muloqot tizimidagi nutqiy aktning foydalanilishi kengroq kuzatiladi. maqsadi va natijasi muloqotning “mag‘zi”ni Muloqot so‘zining lingvistik qiymati tashkil qiladi va shunga ko‘ra pragmalingvistlar ana shu keng ma’noda – “axborot almashish”, muloqot tizimi tahlilida asosiy e’tiborni maqsad “kishilarning kommunikativ munosabati” va natija muvofiqligi masalasi tahliliga ma’noviy mohiyati asosida idrok qilinadi. qaratadilar. Biz bunda maqsad va ko‘zlangan “Ruscha-o‘zbekcha lug‘at”da natijani dialektik yaxlitlikda olish tarafdorimiz. kommunikatsiya so‘zining quyidagi ma’no turlari Zero, har qanday muloqot maqsadi kelasi berilgan: 1, Kommunikatsiya, aloqa yo‘li, yo‘l; suv zamondagi natija bo‘lsa, muloqot natijasi aslida yo‘llari; aloqa temir yo‘llari; aloqa (aloqa yo‘llari, o‘tgan zamondagi muloqot maqsadidir. Shu kommunikatsiya)ni yo‘lga qo‘ymoq; dushman aloqa boisdan ayrim pragmalingvistlar muloqot yo‘llarini kesib qo‘ymoq; 2. lingv, kommunikatsiya, maqsadini “boshlang‘ich intensiya (maqsad)”, aloqa, fikr almashish (almashuv) 1. Biz o‘z muloqot natij