Qozoqboy Yo‘ldosh adabiy-estetik qarashlarining o‘ziga xosligi

Аннотация

Ushbu maqolada hozirgi o‘zbek adabiyoti namunalaridagi o‘zgarishlar professor Qozoqboy Yo‘ldosh adabiy-estetik qarashlari misolida tahlil etilgan. Adabiyotshunoslik va tanqidchilik munosabati yoritilgan. KIRISH o‘zbek, rus, ingliz, fransuz, nemis va boshqa tillar adabiyotshunoslari tomonidan o‘rganiladi va o‘rgatiladi. Bu, adabiyot fanlarini o‘qituvchilar, Adabiy tafakkur, adabiyot sohasidagi bir konsept talabalar, o‘zbek adabiyotshunoslari, adabiy bo‘lib, adabiy asarlarini o‘rganish, tahlil qilish va tanqidchilar va adabiyotni sevgan har qanday tushunchalarni o‘z ichiga olgan fikrlash va tadqiqot insonlar uchun o‘ziga xos tarbiyalovchi va o‘zini jarayonidir. Bu adabiyotning o‘ziga xos tahlil uslubi yaxshilashga yo‘l ochadigan amaliy fan bo‘lib va tarzi bilan bog‘liqdir. Yozuvchi yoki hisoblanadi. adabiyotshunosning o‘z tushunchalarini, Adabiy tafakkur shakllanishi uchun o‘z hissasini tasavvurlarini va tafakkurini ifodalashga yordam qo‘shuvchi insonlar qatoriga nafaqat yozuvchi va beradi. Adabiy tafakkur adabiyotshunoslikning eng shoirlarni, balki adabiyotshunos va tanqidchilarni yuqori darajasi deb hisoblanadi. Ushbu tafakkur kiritishimiz maqsadga muvofiqdir. Aynan shunday o‘zining atrof-muhitni, zamonaviy, ijtimoiy va olimlarizdan biri adabiyotshunos, pedagogika fanlari falsafiyligi, shuningdek, shaxsiy tajribalarni doktori, professor Qozoqboy Yo‘ldoshni alohida yaxshilashga qaratilgan. Adabiy tafakkurda ta’kidlash zarur. Qozoqboy Yo‘ldosh ustoz mahoratli muallifning adabiy asari, uning o‘zaro munosabatlari, adabiyotshunos, benazir adabiy tanqidchi, mohir ijodiy jarayoni va yaratish tarzining o‘ziga xosligi pedagog va adabiyot sohasida yangi yo‘nalish muhim ahamiyatga ega. Adabiy tafakkur odatda turli yaratgan olim. Hozirgi adabiy jarayonga befarq adabiy janrlar, shular o‘rtasida hikoya, roman, she’r, bo‘lmagan, o‘z munosabatlarini faol ravishda e’lon drama, maqola va boshqa uslubiy janrlar orqali qilib boruvchi tanqidchi,adabiyotshunos olim shu ifodalangan bo‘lishi mumkin. Bu tafakkur asar yoki bilan bir qatorda “Adabiyot o‘qitishning ilmiy- shaxsiy maktublar orqali ham bo‘lishi mumkin. nazariy asoslari” [1] kitobida adabiy ta’lim tizimini Adabiy tafakkur yozilgan yoki keltirilgan adabiy tubdan yangilashning ilmiy-nazariy va tashkiliy asarlardan o‘rganiladi. Shunga ko‘ra, tamoyillari ishlab chiqilgan. Ushbu nashrda tayyor adabiyotshunoslar o‘zlarining o‘qishlarida va tushunchalar shunchaki berish bilan emas, balki, tadqiqotlarida ko‘plab mualliflar asarlari, ijodiy badiiy matn asosida ma’naviy qarashlar, estetik did qobiliyatlari va tarixiy ko‘rsatkichlari bo‘yicha qaror topdirish birlamchi ahamiyatga ega ekanligini tahlillar olib borishadi. Bu jarayonlarda, muallifning ko‘rish mumkin. Ustoz adabiy ta’limni “Yangi o‘zining zamoniga va o‘zining tabaqasiga nisbatan ijtimoy ong talablari darajasida tashkil etishning qanday o‘zgarishlarga olib kelishi, uning asarlari va tamoyillarini belgilash pedagogika nazariyasi g‘alati, haqiqati muammo va masalalariga doir uchun ham, adabiyot o‘qitish metodikasi uchun ham fikrlarini ifodalash lozim. Adabiy tafakkur asosan kechiktirib bo‘lmaydigan zarurat” ekanini alohida ta’kidalashi adabiyot o‘qitishni tubdan yangilashning 7 Tuyg‘ular hayqirig‘i Usmon Azim muhim masalalarini ko‘zda tutadi. Milliy va chet 8 Ezgu so‘z umri Shavkat Rahmon eldagi ilg‘or pedagogik qarashlarni qiyoslab 9 Jozib tuyg‘ular jilvasi Oydinniso o‘rganish, adabiyot o‘qitishda tayaniladigan metodik, Parda ortidagi nafis Halima 10 pedagogik va estetik asoslarga yangilanayotgan tuyg‘ular Hudoyberdiyeva pedagogik tafakkur nuqtayi nazaridan yondoshuv 11 Tuyg‘ular navqironligi Shukrullo olimning ilmiy tadqiqotlari qimmatining oshishiga 12 Nozik tuyg‘ular ifodasi Sa’dulla Hakim sabab bo‘ldi. 13 Erk va g‘urur ohanglari Xurshid Davron Qozoqboy Yo‘ldosh Usmon Azim ta’biri bilan Ko‘ngilga yo‘nalgan Nosirjon aytganda “Qozoqboy Yo‘ldosh -o‘qimishli odam. U 14 satrlar Toshmatov jahon va o‘zbek adabiyotidagi belgilovchi mualliflar To‘fonga evrilgan Yozuvchiga to‘g‘ri gap kerakligini biladi. Madad 15 Abdulla Sher shivirlar bo‘lsin deb aytyapti-da.” [2] deb yodga oladi. So‘nggi Poetik xotiraning Xol Muhammad jumlaga e’tiborimizni qaratadigan bo‘lsak, insonga 16 yangilanishi Hasan yoxud shoirga nima madad bo‘ladi? Qaysi holatdan 17 Zavolsiz yaproqlar Jamol Muslim yonida madadkorlar borligini his qiladi? O‘rinli Buyuk qushning Halima savol. Shoir yoxud yozuvchiga yangi yozilgan asari 18 parvozi Xudoyberdiyeva yuzasidan asarni his eta oladigan, badiiyatini to‘la Muhammad qila oladigan adabiyotshunosdan asar haqidagi 19 Go‘zal iztirob talqinlari Yusuf fikrlarini eshitish madad bo‘ladi. Darhaqiqat, Ayriliqning umidbaxsh Qozoqboy Yo‘ldosh o‘tgan asrning 90-yillari 20 Zulfiya tasviri boshlaridan boshlab o‘zining adabiy-tanqidiy Abdunabi maqolalari bilan matbuotda faol qarnashib, adabiy- 21 Suvratlangan ruhiyat Boyqo‘zi badiiy jarayonga, millat badiiy estetik didiga sezilarli 22 She’riy ifoda milliyligi To‘ra Sulaymon ta’sir