ПРОИЗВЕДЕНИЯ НАРОДНОГО ТВОРЧЕСТВА НАРОДНОЕ ХУДОЖЕСТВЕННОЕ ТВОРЧЕСТВО

Аннотация

This article examines Folk art as one of the types of artistic creativity of the people, their view of social life, class struggle, and the world. Key word: folklore, children, the word áspab, music, education, upbringing, artwork. ПРОИЗВЕДЕНИЯ НАРОДНОГО ТВОРЧЕСТВА НАРОДНОЕ ХУДОЖЕСТВЕННОЕ ТВОРЧЕСТВО Аннотация. В данной статье рассматривается Народное художественное творчество как один из видов художественного творчества народа, его взгляд на общественную жизнь, классовую борьбу, на мир. Ключевое слово: фольклор, дети, слово áspab, музыка, образование, воспитание, художественное произведение. Folklor shıǵarmalar ózine tán biraz ózgeshelikler menen xarakterlenedi. Dóretiliwi jaǵınan ol awızsha, jazba dereklerge tiykarlanadı, jámáátlik hám individuallıq usıllardı paydalanadı. Onıń mazmun, syujet, obraz, til, stil, ózgesheliklerindegi ápiwayılılıq penen sulıwlılıq, túsiniklilik penen obrazlılıq fólklorǵa say poetikanı qurap turadı. Folklorlıq shıǵarmalar xalıqtıń tariyxı, dúńyaǵa filosofiyalıq kóz qarasları menen pedagogikalıq oyları, ádebiyatı, kórkem óneriniń basqa da túrleri menen baylanısıp keledi. Folklor shıǵarmalarında xalıqlıq, klasslıq, internatsionallıq motivler tolı keledi. Folklor shıǵarmaları xalıqtıń kórkem dóretiwshiliginiń belgili bir túri sıpatında onıń jámiyetlik ómirinde, klasslıq gúresinde, dúńyaǵa kóz qarasında, sulıwlıqtı qabıl etiwinde, 118 ulıwma estetikalıq duńyasında úlken orın iyeleydi. Sonlıqtan folklor shıǵarmalardı úyreniwdiń ilimiy metodologiyası búgingi kúnde ilimpazlar miynetlerinde berilgen ham prezidentimiz tárepinen kórkem óner, mádeniyat, ádebiyat, kórkem óner hám ulıwma ideologiyalıq tarawındaǵı qararlarında rawajlandırılǵan. Qaraqalpaq folklor shıǵarmalarınıń jaynalıwında hám izertleniwinde Sádirbay Máwlenov, Shámshet Xojaniyazov, Asan Begimov, Qallı Ayımbetov, N.Baskakov, Ámet Shamuratov, N.Japaqov, N.Dáwqaraev, I.Saǵitov, O.Qojurovlar úlken xızmetler isledi. Onnan sońǵı jılları qaraqalpaq folklorı shıǵarmaların ilimiy jaqtan keń túrde izertlegen ilimpazlardan yaǵnıy joqarı kvalifikatsiyalı folkloristlerinen Q.Mámbetnazarov, A.Álimov, T.Nietullaev, N.Kamalov, Á.Tájimuratovlardı atap ótsek boladı. Qaraqalpaq folkloristikası óz aldına qáliplesiw protsessinde, Qaraqalpaq folkloristleriniń kóp jıllıq ilim – izertlew jumısınıń nátiyjesinde birinshi mártebe joqarı oqıw orınlarına arnap qaraqalpaq folklorı boyınsha oqıw quralın dúziw múmkinshiligine iye boldı. Haqıyqatında da bul kitap qaraqalpaq folklorirstleriniń barlıq jıynaǵan ilimiy tájiriybeleri, jańadan shıqqan ilimiy juwmaqları tiykarında jazıldı. Qaraqalpaq folklorı shıǵarmaları kórkem sóz kórkem óneriniń oǵada bay túri. Onda xalqımızdıń súyip aytatuǵın qosıqları, kóp qollanılatuǵın naqıl – maqal, jumbaqları, aytısları, tolǵawları, sulıw ertekleri menen tań qaldıratuǵın dástanları bar. Xalıqtıń tariyxı, turmıs tárizi, dástúri, arzıw – ármanları, kóz qarasları – pútini menen barlıq ruwxıy dúńyası fólklorda xalıqtıń ózi dóretken kórkem obrazları arqalı súwretlenedi. Qaraqalpaq xalqınıń awızeki xalıq dóretpeleri janrlarınıń hár túrliligi hám originallıǵı menen kózge taslanadı. Bárinen burın qaraqalpaq dástanları ásirler dawamında toplanıp jetilisip kelgen jámáátlik dóretpe bolıp tabıladı. Bulardı dóretiwde hám bir sistemaǵa salıwda pútin bir jıraw hám baqsılardıń áwladları belsene qatnasıp kelgen. Bunda ádilliktiń ádilsiz, jaqsılıqtıń jamanlıq ideya kórkem súwretlew quralları arqalı onıń syujetlik qurılısın qurap turadı. Eger qaraqalpaq dástanlarınıń mazmunında xalıqtıń ótken dáwirdegi awır turmısı, azatlıqqa, teńlikke, umtılıwları hám gúresleri súwretlense, al olardıń kórkem súwretlew tárepleri ásirler dawamındaǵı xalıq danalıǵına, xalıq poeziyasınıń bay traditsiyalarına tiykarlanǵan. Qaraqalpaq xalıq ertekleri kórkemliligi jaǵınan jetilisken janrlardıń birinen esaplanadı. Ol xalıqtıń aqıllı hám tapqırlıq, sheshenlik sózleri menen suwǵarılǵan. Qaraqalpaq ertekleri óziniń syujet hám kompozitsiyalıq qurılısı, stili jaǵınan basqa xalıqlardıń ertekleri menen ulıwmalıq uqsaslıqqa iye bolǵan menen, al olardan óziniń til hám kórkem súwretlew usılları menen ayrılıp turadı. Ertek ásirler dawamında xalıqtıń turmısı menen birge jasap, rawajlanıp kiyatırǵan folklorlıq shıǵarmalardan biri. Xalıqtıń erteklerindegi qaharmanlar barlıq waqıtta 119 óz dushpanlarınıń ústinen jeńiske erisedi, ertek adamlardıń oy sezimlerin iyatadı, óziniń xalqın, óz watanın súyiwge úyretedi, onda xalıqtıń ájayıp sóz baylıqları jámlengen. Xalıqtıń qosıqları qaraqalpaq folklorınıń eń úlken janrın qurap turadı. Olarǵa dástúrge, turmısqa baylanıslı, xalıqtıń tariyxına, muńına baylanıslı, sonday – aq tematikası boyınsha oǵada bay qosıqlarǵa kiredi.