МУЗЫКА-ЭТО СРЕДСТВО ВОСПИТАНИЯ, ШИРОКО ПРЕДСТАВЛЕННОЕ В НАШЕЙ КУЛЬТУРНОЙ ЖИЗНИ

Аннотация

This article is devoted to the instrument of education, in which music occupies a wide place in our cultural life. Keyword: music, lesson, process, memory, feeling, tarona, word áspab, rhythm, work of art, education. МУЗЫКА-ЭТО СРЕДСТВО ВОСПИТАНИЯ, ШИРОКО ПРЕДСТАВЛЕННОЕ В НАШЕЙ КУЛЬТУРНОЙ ЖИЗНИ Аннотация. Эта статья посвящена инструменту воспитания, в котором музыка занимает широкое место в нашей культурной жизни. Ключевое слово: музыка, урок, процесс, воспоминание, чувство, Тарона, слово áspab, ритм, произведение искусства, воспитание. Muzıka madeniyatı sabaqları óqıwshılardı ádeplilik, estetikalıq tárbiyasına nátiyjeli tásir kórsetedi. Olardaǵı gózzallıqqa bolǵan sezimlerın óstiryedi, muzıka isskustvosına miyir muxabbat, qızıǵıw oyatadı. Ana Watandı súyiwge, bir – birın, úlkenlerdi xurmet etiw, miynetti, tábiyattı súyiwge, qádirlewge úyretyedi hám jámiyetlik ómirge, turmısqa óz ornın tapa alıwına máded beredi. Bunda óqıwshılar muzıka isskustvosınıń pútkil estetikası menen úyreniwleri, muzıkanı túsiniw, jeke hám kollektiv bolıp qosıq aytıw hám oyın oynaw tvorchestvolıq tájiriybelerın qáliplestiriw, muzıka tárbiyasınıń tiykarǵı maqseti yesaplanadi. Sonıńday, óqıwshılar talantın 78 rawajlandırıw ushın kerekli mumkinshilikler jaratıp beriw hám olardıń kórkem xájetlerın shıǵarıw muzıka tálim – tárbiyasınıń wazıypasın quraydı. Muzıka mádeniy turmısımızda keń orın alǵan insan kamalatınıń rawajlanıwında úlken áhmiyet alıp baratuǵın iskusstvonıń tárbiyasıńın` tiykarǵı hám tereń bóleklerıniń biri bolıp, atıraptaǵı gózzal nárselerdi tuwrı túsiniwge hám qádirlewge úyretyedi. Muzıka insandı joqarı estetik pikir menen qurallandıradı hám ruwhıy dúnyasına kóz qarasın qáliplestiredi. Muzıka insan ómirıne, sezimine kúshli tásir kórsetiwshi múmkinshiklerıne iye bolıp, óqıwshılardı estetikalıq dúnyasına alıp keliwi hám ádeplilik – ideyalıq tárbiyalawdıń kerekli hám zárúr quralı. Milliy mádeniyatimiz tuwralı shıǵıs oyshılları babamız Abu Nasr Al – Farobiy “Bul pán deneniń sawlıǵı ushın paydalıdır”, degen yedi. Shayx Sádiy aytqan yedi, “Muzıka adam ruwhınıń joldasıdır”. Xaqıyqattan da muzıka insanǵa tez tásir yetiwshi emocional sezimniń aktiv rawajlandırıwshı quralı yesaplanadi. Insan muzıka menen ana háyyiwi arqalı tanısıp ómir boyı muzıkadan quwanısh tabadı hám meded aladı. Muzıka insan ruwhınıń ayırılmas bir bólegi bolıp yesaplanadı. Xalıqtıń ásirler dawamında toplaǵan bay tájiriybelerın, jámiyetlik siyasiy, filosofiyalıq, ilimiy, estetikalıq bilimlerın hámde ruwhiy sap deneli, insan aqıl oyınıń barlıq páziyletlerın ózinde jamlegen hám tájiriybe júdá tereń danıshpanlıq penen bayanlaydı. Milliy muzıka dástúrleri xalıq ruwhıyatınıń qádiplestiriwdıń áhmiyetli wazıypalarınan biri bolıp olar xalıqtıń ruwhıy oy pikirlerın, tájiriybe hám dástúrlerın úyretiwde, olardı kóz – qaraslardan saqlaw hám rawajlandırıwda bizge shekem jetip kelgen. Áyemden – aq xalıq óz muzıka mádeniyatına iye bolǵan. Jazıw, sızıw, mektep qáliplespeten aldın – aq xalıq qosıqları, dástanları jámiyet ushın ózine tán sabaqlıq, kitap hám mektep wazıypasın atqarǵan. Sonlıqtan – da “Ata – babalarımızdıń salamat áwladtı tárbiyalawdaǵı, ruwhıy bay adamlardı qáliplestiriwdegi birınshi pedagog, muǵalim dástlepki óqıtıwshı, xalıqtıń ózi” dep biykarǵa aytılmaǵan. Tárbiya tarawındaǵı dástúrlerden paydalanıp ullı oyshıllar Alisher Nawayı, Abu Ali Ibn Sino, Al Farabiy óz miynetlerıniń bir bólegin muzıka mádeniyatına baǵıshlaǵanlar” “Kitap ul musiqiy al Kabir” muzıka haqqında kitap, Kalom fi-l musiqiy – muzıka haqqında sawbetler atamasındaǵı miynetlerınde muzıanıń ilimiyligin ashǵan hám adam ruwhıy jaǵdayında unamlı sıpatlar menen tásir jasaytuǵınlıgın dálillegen. Demek, milliy dástúr qosıqlar yesitken yamasa atqarǵan insan óziniń juregindegi Watan, ata-ana, ata-babalar pikirleri, tabiat, ótmishi, ádeniyatı, mintaliteti, kelip shıǵıwıları ideyaları birge unison bolıp jırlaydı, arzu-arman yetedi, ideologiyalıq sezimleri qáliplesyedi. 79 Hár bir xalıqtıń milliy ruwhıyatı, mádeniyatı onıń tariyxıy izbe-iz rawajlanıw jolın sawlelendiryedi, uzaq waqıtlar dáwamında toplaǵan, qáliplesken páziyletlerın, ugitlerın yelge, xalıqqa, jaslarǵa sińdiryedi. Sonıńday, xalıq muzıka miyrasımızdıń tariyxıy hám xázirgi kún talapların kórip, úyrenip barılıwı, mekteplerde muzıka táliminiń tiykarǵı maqseti óqıwshılarǵa muzıka mádeniyatın úyretiw, olardı ruwhıy ideologiyalıq sezimlerın rawajlandırıw. Qaraqalpaq xalıqı uzaq ótmish, ótken dawirlerde de tálim- tarbiya menen shuǵıllanǵanlar. Qaraqalpaq xalıqları óz ótmish tariyxı, salt-dastúrlerın qayta tiklew, keleshek ushın rawajlanǵan mámleketler qatarınan orın alıw, barkamal keleshek ushin mumkinshilik jaratıw maqsetinde jaslarımızǵa milliy dástúrler tiykarında, milliy ideologiya ruwhında tárbiyalaw búgingi kúnde aktual máselelerden biri esaplanadı.