Социологический анализ динамики и трансформации человеческого капитала

Аннотация

in modern social studies, sociological Социологический анализ динамики research and study of human capital is gaining urgent и трансформации человеческого капитала importance. In this article, in the processes of social development, firstly, to determine the sociological genesis Мухриддин Содиржанов, of the concept of human capital, to observe the aspects Наманганский государственный университет, of its innovative development as a social phenomenon, доктор философии по социологии (PhD) and secondly, the problem of human capital as a socio- cultural phenomenon was researched. Also, conclusions Аннотация: в современном обществознании on increasing social and economic empowerment актуальные значения приобретают социологиче- through education, activating social norms and social ские исследования и изучение человеческого капи- mobility in young people, forming skills and habits, and тала. В данной статье в процессах общественного ensuring the growth and stability of incomes are given. развития, во-первых, определить социологический Keywords: education, health, ability, human генезис понятия человеческого капитала, рассмо- capital, dynamics, transformation, innovation, science, треть аспекты его инновационного развития как culture, industrial, postmodernism, phenomenon, социального явления, во-вторых, проблема чело- society, economy, higher education. 177 Ижтимоий-иқтисодий соҳаларда бар- ди. Қолаверса, Халқаро Нобель мукофоти қарорлик, хомашё товарларига эмас, соҳиб лари – Т. Шулц [4] ва Г. Беккер [5], аме- балки жамиятнинг узоқ муддатли ижтимо- рикалик мутафаккир Д. Беллнинг бир қатор ий-иқтисодий ўсиб бориши аҳолининг “ин- асарларида ушбу масалага алоҳида эътибор сон капитали”ни ривожланишига боғлиқ. қаратила бошланди. Социология фанлари тизимида инсон ка- Миллий иқтисодиётда инсон капиталини питалини тадқиқ этиш ўзига хос ижтимоий ривожлантириш ва унинг иқтисодий фан- ҳодиса ҳисобланади. Тараққий этган мамла- лар тизимидаги аҳамияти бўйича иқтисодчи катларда аҳолининг турмуш сифати, инсон олимлар – Қ.Х. Абдураҳмонов [6], Ж.Х. Ата- ресурсларини бошқариш, инсон омили ва ниязов [7], Т. Жалилов, Д. Раҳмонов [8] ҳамда инсон тараққиёти каби масалаларга жид- Б. Усмоновлар [9] мазкур йўналишда кенг дий эътибор қаратилмоқда. Янги Ўзбекистон кўламли тадқиқотлар олиб бормоқдалар. стратегиясининг мақсади юртимизнинг бахт- Социолог олимлардан инсон капитали ли ва баркамол инсонлар фаровон яшай- масалаларининг миллий менталитет доира- диган, ижтимоий адолат тамойиллари тўлиқ сида этносоциологик жиҳатлари М.Бекму- қарор топган, дунёнинг энг ривожланган, родов [10], ижтимоий-маданий омиллари барқарор ўсаётган ва инсон капитали юқо- – А.Умаров [11], социал капиталнинг аҳоли ри бўлган демократик давлатлари қаторидан турмуш сифатини оширишдаги аҳамияти жой олишини таъминлашдир. Х.Акрамов [14] томонидан тадқиқ этилган. Ўзбекистон кўп қиррали ҳамкорликни, Иқтисодий ўсиш омиллари тизимида энг аввало, инсон капитали ва демокра- “Инсон капитали” категорияси Т.Шулц ва тик янгиланишлар, бизнес, инвестиция ва Г.Беккер тадқиқотларида жиддий ўрганилган. инновацияларни илгари суриш, “яшил” та- “Инсон капитали” омили фақат инсон (таъ- раққиёт, экология, маданий алмашинув ва лим ва касбий маҳоратлар бўйича)га сарф- бошқа йўналишларда янада кенгайтиришни ланган инвестициялар мажмуи сифатида қўллаб-қувватлайди [2]. Фаровонлик эса ўз- тушунилиб, унинг натижасида социумнинг ўзидан бунёд бўлмайди. Демак, миллий маф- ишлаш қобилияти ошди. Йиллар ўтиб, ушбу курамизнинг асосий принципларидан бири тушунчага оид категориялар шахс ва уму- – халқ фаровонлиги ғояси ўз-ўзидан мафку- ман жамиятнинг хилма-хил эҳтиёжларини равий мазмун, маъно ва аҳамият касб этади. қондириш учун фойдаланиладиган билим, Шундай экан, тадбиркорлик ва кичик бизнес кўникма ҳамда малакалар мажмуи сифатида учун халқ фаровонлиги ғояси мафкуравий кўриб чиқиш имконини берди [12]. омил бўлиши табиий. Маълумки, ХХ асрнинг асосий ютуғи Инсон капитали ўз таркибида бир қатор жисмоний меҳнат иштирокчилари (конве- ижтимоий-биологик яхлитлик компонентла- йерлар, саноатни автоматлаштириш ва б.) рини қамраб олади ва уни социумга йўнал- самарадорлигини ошиши билан аҳамият тириб боради. Булар демографик, соғлиқни касб этган. Немис социологи П.Драккернинг сақлаш, таълим, меҳнат, маданий, фуқаро- таъкидлашича, ХХI асрнинг доминант эгала- лик, маънавий-ахлоқий, ахборотларга эгалик ри, албатта, “билимли” ва “илмли” кишилар- компоненти ва шу кабилардан иборат. Бел- дир. Уларни мутахассис сифатида яхшироқ гиланган таркибий қисмларнинг ҳар бири тайёрлаш ҳар қандай мамлакатнинг интел- капитал сифатида ижтимоий зарур фаолият лектуал ютуғи ҳисобланади. Билимли мута- турлари ва функционал императивларга мос хассис бўлиш ҳар қандай ишда интеллектуал келади. Шу билан бирга, инсон капиталига меҳнатнинг юқори унумдорлигини таъмин- хизмат қилувчи турли салоҳият турини ажра- лайди. Мамлакатдаги интеллектуал салоҳи- тиб кўрсатиш мумкин [3]. ят давлатга инвестициялар жалб этиш им- Инсон капитали ХХ асрнинг 60-йилл