Bo’lajak psixologlarda kasbiy metodikani rivojlantirish masalalari

Аннотация

This article talks about methodological bases, conditions, opportunities and methods of professional worldview formation and professional self-awareness in future teachers. Features that need to be taken into account for the future pedagogue are highlighted. Kirish Mamlakatmiz o`z oldiga qo`ygan stretegik maqsadlariga erishish, salohiyatli kadrlar tayyorlash masalasi bilan uzviy bog`liq. Bugungi kunda yosh kadrlarning yetakchilik salohiyatini yuksaltirish, bu jarayonda xalqimizga xos axloqiy qadriyatlarga murojaat qilish mavjud kasbiy ta`lim tizimi oldiga qo`yilgan zamon talabidir. Mamlakatimizda ilg`or xorijiy tajribalar asosida uzluksiz ta`lim tizimi uchun bo`lajak yosh o`qituvchilarni tayyorlashning zamonaviy ta`lim mazmunini modernizatsiyalash, talabalar ichki imkoniyatlarini ro`yobga chiqarishga imkon beruvchi zarur shart-sharoitlar yaratishga yo`naltirilgan ta`lim muhitini yaratish bo`yicha tadqiqot ishlari olib borilmoqda [1]. Kasbiy dunyoqarash – zaruriy kasbga doir bilim, ko`nikma, shuningdek malakalarni o`zlashtirish asosida yuzaga keluvchi inson ijtimoiy kompetentligining ma`lum bir ko`rinishi sifatida tavsiflanadi. Kasbiy o`zini o`zi anglash – professional faoliyatda inson taraqqiyotining eng yuqori bosqichidir.Shaxsning professional o`zini o`zi tanishi ushbu hayotda o`zingiz nimani aniq belgilashga va ma`lum faoliyat turida say-harakatni investitsiyalashga yordam beradi. Shaxs o`zini o`zi anglashi tufayli emas, balki o`zida o`z-o`zini anglashga nisbatan ichki ehtiyoj, turtki, motiv kabilar mavjudligi uchun ham u insondir. Kasbiy kompetentlik - bo`lajak o`qituvchi tomonidan kasbiy faoliyatni amalga oshirish uchun kerak bo`lgan bilim, ko`nikma va salohiyatning chuqur o`rganilishi va ularning amaliyotda qo`llay olinishi. Kasbiy kompetentlik bo`lajak o`qituvchi tomonidan alohida ko`nikma, malakalarning egallanishini emas, har bir mustaqil yo`nalishga ko`ra integrativ bilimlar va ko`nikmalarning o`zlashtirilishini nazarda tutadi. Shuningdek, kompetentsiya sohaga ko`ra bilimlarini doimo boyitib borishni, yangi axborotlarni o`rganishni, eng muhimi, ilmiy ma`lumotlarni izlab topish, ularni qayta ishlash va o`z faoliyatida qo`llay bilishni taqozo etadi. Mutaxassislarning kasbiy kompetentligi masalasini tadqiq etishga keyingi paytlarda qiziqish ancha kuchayib bormoqda. Bu borada qarashlar, fikr-mulohazalarning xilma-xilligi mazkur muammo xususida hozircha tizimlashtirilgan, yagona kontseptual model yaratishga imkon bermaydi[2-3]. O`z-o`zini anglash. Bu yo`nalishga sohaga ko`ra umumiy madaniy va kasbiy bilim egallash, axborot faoliyati tushunchasini bilish va qabul qilish; kasbiy pozitsiyani namoyon etish; o`z-o`zini tarbiyalash uchun ta`lim resurslaridan unumli foydalanish; real faoliyatning qonun-qoidalar bilan muvofiqligini aks o`rganish kabilar kiradi[2-3-4]. 152 Axborot texnologiyalari ko`nikmalarini rivojlantirish. Bunda bo`lajak o`qituvchi tezkor pedagogik muammolarni hal etishda axborot texnologiyalaridan foydalanish; ta`lim muassasasida axborot texnologiyalarining ta`sirini ta`minlashda ishtirok etish kabilarni o`zlashtirishi lozim. Hozirgi zamonda axborot texnologiyalarini o`zlashtirmagan shaxs nafaqat ta`lim sohasida, balki deyarli hech bir sohada faoliyat yurita olmasligi barchaga ravshan[4-5]. Ijodiy faollik va mustaqillik. Bu qoida bo`lakaj o`qituvchiga o`qitishni shunday tashkil etishni nazarda tutadiki, bunda o`quvchilar ilmiy bilimlarni hamda ularni amalda qo`llash usullarini ongli va faol egallab olishadi. Ularda ijodiy tashabbuskorlik va o`quv faoliyatida mustaqillik, tafakkur, nutq madaniyati va ilmiy dunyoqarash, e`tiqod tarkib topadi. Talabalarni oliy ta`lim muassasasi sharoitida kasbiy dunyoqarashini rivojlantirishda quyidagi jihatlarni alohida ko`rsatib o`tish lozim: 1. talabalarda moslashuv jarayonining kechishi murakkaab dinamiklikka ega bo`lib, ijtimoiy va shaxsiy ahamiyatga ega qadriyatli tasavvurlarni o`zaro uyg`unlashuvini talab etadi; 2. talabalar uchun o`qishning birinchi va ayrim hollarda ikkinchi yili murakkab vaziyatlar bilan birga kechadi; 3. oliy ta`lim muassasasida tahsil olish jarayonida talabalarda o`z-o`zini anglash tuyg`usi rivojlanadi, atrof-olam va borliqqa doir qadriyatli munosabatlar tizimining rivojlanishi davom etadi; 4. talabalarda bazaviy o`quv ustanovkalari shakllanadi; 5. talabalik yillari tashkiliy, metodik va psixologik tavsifga ega bo`lib, shaxsning kasbiy va shaxsiy moslashuvining eng muhim bosqichidir [5]. Bizga ma`lumki, shaxs ta`lim jarayonining faol ob`ekti va sub`ekti bo`lib, bo`lajak o`qituvchilarni kasbiy moslashtirish jarayonidagi faolligi uning yo`nalganligi bilan belgilanadi. Talaba-yoshlar o`rtasida kasb-hunarga to`g`ri yo`naltirishni tashkil etishga nisbatan yangicha yondashun o`z mohiyatiga ko`ra texnologik bo`lishi lozim. Shaxs yo`nalganligi muammosini tadqiq etar ekan, S.L. Rubinshteyn uni ehtiyojlar, qiziqishlar, ideallar, e`tiqodlar, faoliyat va xulqning ustuvor motivlari hamda dunyoqarashlarda ifodalaydi. Pedagogik faoliyatni tashki