Использование местного барханного песка в качестве микронаполнителя в вяжущих материалах

Аннотация

In this article, the results of flexural and compressive strength are presented using dune sand as a microfiller in portland cement composition. Key words: Barkhan sand, microfiller, bulk modulus, strength, binder, inert, dispersed. Аннотация: В данной статье представлены результаты определения прочности на изгиб и сжатие при использовании дюнного песка в качестве микронаполнителя в составе портландцемента. Ключевые слова: бархановый песок, микронаполнитель, модуль объемной деформации, прочность, связующее, инертное, дисперсное. Xozirgi sharoitda kapital qurilishdagi muxim vazifalardan biri fan va texnika yutuqlaridan foydalanib, turar joy, kamunal-maishiy, sosial- madaniy obyektlar qurilishiga eng kam mexnat va mablag’ saflangan xolda, mamlakatimizning ishlab chiqarish potensialini xar tomonlama o’stirishdan iborat. Bunga maxalliy qurilish materiallarian foydalanish yo’li bilangina erishish mumkin. Xar qaysi iqtisodiy regionda bunday materiallar boshqa joydan tashib keltiriladigan materiallarga qaraganda ancha arzonga tushadi. O’zbekistonda barxan qumi zaxirasi ko’p ammo yiriklik moduli beton to’ldiruvchi sifatida ishlatishga javob bermaganligi sababli barxan qumini bog’lovchi moddalarda mikro to’ldirg’ich sifatida ishlatish mumkinligi o’rganib chiqdik. Barxan qumining quyidagi xossalari o’rganildi. Barxan qumi inert material: Yiriklik moduli 0.7. Barxan qumining haqiqiy zichligi 2,6 g/𝒔𝒎𝟑, to’kma zichligi 1,42 g/𝒔𝒎𝟑 . Qum zarrasining o‘lchamlari 89.4-73.6 mkm (301.8 𝒔𝒎𝟐/g) gacha bo‘ladi. Mikro to‘ldirgich nafaqat bog‘lovchini sarfini iqtisod etadi, balki sement toshini zichligini va mustaxkamligini oshiradi. Mikroto‘ldirgichli betonlar kompozitsion qurilish moddalari bo‘lib ularni xossalarini va tuzilishini optimallashtirishni V.I. Solomatovning polituzilish nazariyasiga ko‘ra o‘rganish maqsadga muvofiqdir. Kompozit turidagi tuzilishida makro va mikro darajalar ajratiladi ular tuzilishini xosil bo‘lishi fizik-mexanik jarayonlar bo‘yicha sifatidi ajratiladi. Bu nafaqat fizik-kimyoviy jarayonlari xisobiga, balki aloxida komponentlar va tuzilishlarni fizik-mexanik ta’sirlashuvi xisobiga mikroto‘ldirg‘ichli sement toshini mustaxkamligi zarrachalar va ularni dispersliligi orasidagi masofani nisbati bilan aniqlanadi, ya’ni to‘ldirg‘ichlardagi zarrachalar o‘lcham va konsentratsiyasi bo‘yicha optimal bo‘lishlari kerak. Jadval: Mikro to’ldirg’ichli Portlandsementning egilishga va siqilishga bo‘lgan mustahkamligiga ta’siri. Mikro Egilishga mustahkamligi Siqlishga mustahkamligi MPa, sutka to’ldirg’ich MPa, sutka miqdori % 7 14 28 7 14 28 D0 M500 5.1 6.1 6.5 40.9 44.25 53.9 10 % 5.2 5.8 6.4 37.6 49.3 50.3 15 % 4.9 6.3 8.4 36.5 41.5 48.2 20% 4 5.75 7.5 28.2 35.2 39.2 201 SIQILISHGA MUSTAHKAMLIGI 60 И 50 С О Е 40 28 sutka И Н 30 А В 20 14 sutka З А 10 Н 7 sutka 0 Etalon 10% mikro 15% mikro 20% mikro to'ldirg'ichli to'ldirg'ichli to'ldirg'ichli 7 sutka 40,9 37,6 36,5 28,2 14 sutka 44,25 49,3 41,5 35,2 28 sutka 53,9 50,3 48,2 39,2 Rasm: Mikro to’ldirg’ichli Portlandsementning siqilishga bo‘lgan mustahkamligiga ta’siri grafigi Bugungi kunda beton texnologiyasi, sement toshini strukturasini shakllanish jarayoni va uning sifati yuqori mustahkamlik darajasi hamda ekspluatatsion xossalarini yuqori bo‘lishini ta’minlash uchun portlandsement tarkibiga mineral qo’shimchalar va kimyoviy qo‘shimchalar bilan modifikatsiya qilish yuqori samara berayapti. Ushbu ma’noda beton tarkibini kimyoviy qo‘shimchalar bilan modifikatsiya qilish va uning natijasida yuqori mustahkamlikga va uzoq umirboqiylikga ega bo‘lgan beton texnologiyasini yaratish bugungi kunning dolzarb masalasi xisoblanadi. 1. Optimal tarkibni tanlash uchun mikro to’ldirg’ichni sement massasiga nisbat 10%, 15%, 20% bo’shib tayyorlangan namularni 4x4x16 sm o‘lchamdagi qoliplarga joylanib normal sharoitda 7, 14 va 28 kun saqlanib ularning mustahkamligini o‘zgarish jarayoni o‘rganildi. 2. Tajriba natijalariga ko‘ra mikro to’ldirg’ichni sement massasiga nisbat 10%, 15%, 20% qo’shib borildi egilishga va siqilishga bo’lgan mustahkaligi 7, 14 va 28 sutkadagi aniqlanganida. Egilishga bo’lgan mustahkamligi mikro to’ldirg’ich sement massasiga nisbat 10% qo’shilganda 7 kunlik 5.1 Mpa, 14 kunlik 5.8 Mpa, 28 kunlik 6.4 Mpa siqilishdagi mustahkamligi 7 kunlik 37.6 MPa va 14 kunlik 49.3 Mpa, 28 kunlik 50.3 MPa ga natijaga erishildi. Bu esa o‘z navbatida loyihadagi nazorat namunasidan siqilishdagi mustahkamligi etalon tarkibga yaqin ekanligini ko’rsatdi. 3. Tajriba natijalariga ko‘ra mikro to’ldirg’ichni sement massasiga nisbat 15% qo’shib borildi egilishga va siqilishga bo’lgan mustahkaligi 7,14 va 28 sutkadagi aniqlanganida. Egilishga bo’lga mustahkamligi mikro to’ldirg’ichni sement massasiga nisbat 15% qo’shilganda 7 kunlik 4.9 MPa va 28 kunlik 6.4 MPa siqilishdagi mustahkamligi 7 kunlik 36.5 MPa va 14 kunlik 41.5 Mpa, 28 kunlik 48.52 MPa ga natijaga erishdi. Bu esa o‘z navbatida loyihadagi nazorat namunasidan siqilishdagi mustahkamligi etalonga yaqinligi aniqlandi optimal tarkib deb o