ФОРМИРОВАНИЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ СТУДЕНТОВ МЕДИЦИНСКИХ ВУЗОВ

Аннотация

This article provides recommendations and information on the upbringing of professional competence of students in medical higher education institutions. Keywords: professional competence of students, a system of continuous pedagogical education, personality-oriented teaching, professionalism. ФОРМИРОВАНИЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ СТУДЕНТОВ МЕДИЦИНСКИХ ВУЗОВ Аннотация. В данной статье представлены рекомендации и информация по воспитанию профессиональной компетентности студентов медицинских вузов. Ключевые слова: профессиональная компетентность студентов, система непрерывного педагогического образования, личностно-ориентированное обучение, профессионализм. Бўлажак тиббиёт ходимининг касбий лаёқатлилигини тарбиялаш муаммосини ўрганиш ишига бир қатор илмий ишлар бағишланган. Бироқ бу муаммонинг турли жиҳатлари ва аспектларига олимларнинг қизиқишлари камаймаяпти, бу эса узлуксиз педагогик таълим тизимини модернизациялаш ва ривожлантиришнинг ҳозирги замон босқичида алоҳида аҳамиятга эгалигидан ва унинг долзарблигидан гувоҳлик беради. Шахсга йўналтирилган ўқитиш – бу талабанинг шахсий хусусиятлари, қизиқишлари, қобилияти ҳамда имкониятларини инобатга олувчи, илғор педагогик ва ахборот технологияларидан талаба шахсини ривожлантиришда самарали фойдаланишга қаратилган жараёндир. Шу боис ўқитишни дифференциаллаш ва индивидуаллаштириш шахсга йўналтирилган таълимни жорий этишнинг асосий тамойиллари сифатида хизмат қилади. Замонавий жамиятда таълим тизимини ривожлантиришнинг стратегик йўналиши – бу инсоннинг турли соҳаларда мақсадли мустақил фаолияти асосида унинг интеллектуал ва ахлоқий ривожланишидир. Жаҳоннинг ривожланган давлатлари қатори мамлакатимизда ҳам таълимдаги ислоҳотлар жараёнида мустақил таълимни рағбатлантириш муҳим йўналиш сифатида қаралмоқда. Бўлажак тиббиёт ходимининг касбий лаёқатлилигини тарбиялаш феноменини тадқиқ қилишга А.Каримов, Р.Х.Джураев, В.А.Кан-Калик, Н.В.Кузьмина, В.А.Сластенин ва бошқа қатор олимларнинг ишлари тиббий 1 23 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ компетентликка1 бағишланган. Бу муаллифлар касбий лаёқатлилик шахсиятли- ишончлилик сифатлари билан бирликда бўлажак тиббиёт ходимининг касбий-шахсиятли ҳодиса сифатида тиббий маданиятини тавсифлайди деган фикрда якдилдирлар. Ўз навбатида, касбий лаёқатлилик тушунчаси, В.А.Сластенин таъкидлаганидек, педагогнинг педагогик фаолиятни амалга оширишга назарий ҳамда амалий тайёрлигининг бирлигини ифодалайди ва унинг профессионализмини тавсифлайди. Тадқиқот муаммоси бўйича психологик, педагогик адабиётларни таҳлил қилиш шуни кўрсатдики, «касбий лаёқатлилик» ва «профессионализм» тушунчалари синонимлар сифатида қаралади. Бироқ уларнинг моҳиятини аниқлашда фарқлар бор. Мазкур тадқиқотда бу фарқлар муҳимдир, чунки унинг тадқиқот мавзуси педагогик маҳоратнинг маълум даражасига эга бўлган мутахассиснинг лаёқатлилигини эмас, балки тиббиёт олий таълим муассасаларида бўлажак тиббиёт ходимларининг касбий лаёқатлилигини шакллантиришга ёрдам берадиган психолого-педагогик муаммоларига қаратилган. Жумладан, А.К.Маркова талқинида профессионализм дейилганда «касбнинг одам шахсига меъёрий талаблари тушунилади. Бу ерда профессионализм – одамнинг меҳнатни муваффақиятли бажариш учун зарурий шахсиятли характеристикалари мажмуи»ни англайди. Бундай тушуниш шартли равишда «меъёрий профессионализм» деб аталади . Е.А.Климов «профессионализм» тушунчаси билан иш кўрсатиб, унинг аниқ намоён бўлиши кўп жиҳатдан фаолият амалга ошириладиган муҳит билан детенминирланиши далилини ҳисобга олишни таклиф этади. Демак, умумий кўринишда педагогик фаолият субъекти «одам – одам» типидаги тизимда профессионал каби қаралиши мумкин . Касбга лаёқатлилик диагностикаси2 профессионализмининг моҳиятли характерис- тикаларига диагностик, коммуникативлик, бошқарув ва проектив ўқувлар гуруҳларини киритиш лозим. Меҳнатнинг ижро-ҳаракат томонига қўйиладиган талаблар ушбу хусусиятларни назарда тутади: касбий қўйилган нутқ – аниқлик, дона-дона талаффуз, тингловчилар учун қулай суръат, тушунарлилик, ҳиссиётли; ҳаракатлар ва мимиканинг ифодалилиги, ҳаракатларнинг аниқлиги ва координацияланганлиги. Тиббиёт ходимининг билиш фаолияти кўп жиҳатдан ўрганилаётган нарсаларнинг мураккаблиги, динамикаси, ностандартлиги, ижтимоий ҳодисаларни ажратиб турадиган чегараларнинг таъсири, уларни излаш, ноаниқлиги билан белгиланади, бу эса кузатувчанлик, суҳбатдошнинг ички дунёсини моделлаштириш уқувини назарда тутади. Мазкур ҳолда ўз-ўзини тартибга солиш хусусиятлари ўз билим ва малакаларини доимо такомиллаштириш зарурати, бошқа одамларга қаратилган ўз хатти-ҳаракатини қатъий мувофиқлаштириш уқуви билан тавсифланади. «Профессионализм» ва «касбий лаёқатлилик» тушунчалари муносабатини кўргазмали қилиб бундай тасвирлаш мумкин . 1 Компетентлик – лот.comptens – тегишли, лаёқатли. Олий таълим, луғат маълумотнома. Академик С.С.Ғуломов тахрири остида. Тошкент, «Молия»,, 2003 йил. 144 бет. 2 Касбга лаёқатлилик диагностикас