ИСПОЛНИТЕЛИ ЭПОСЫ И ЭПОСЫ.

Аннотация

In the article, the author is explained about epics, it is said that they should be spiritually brought up and used in music. Key words and concepts: epics, traditional, baksi, zhiraw, kobiz, terme, tolgaw. ИСПОЛНИТЕЛИ ЭПОСЫ И ЭПОСЫ. Аннотация. В этой статье от автора объясняться эпосы, говорится, что их нужно воспитывать духовная и использовать в музыкальном искусстве. Ключевые слова и понятия: эпосы, традиция, баксы, жырау, кобыз, терме, толгау. Xaliq professional muzika miyrasinda dàstanlar (epikaliq aytip beriwler) àhmiyetli orin iyeleydi. Dàstanlar, miflar, xaliq àpsana hàm ertekleri tiykarinda payda bolģan. Olar arqali milliy dàstùrler, ùrip-àdetler, watan ushin qaharmanliq gùres, jeñis, xaliq hàm màmlekettiñ ataq hàm abiroyi sezilip turadi. Bul awiz eki dòretiwshiliktiñ janri bolip, taqmaqli, qosiq, saz-ásbaplar epizodlarin òz ishine aladi. Derlik bòlim taqmaq formasinda Dàstanlar tematikasi boyinsha tùrlishe Òzbekistanniñ tùrli rayonlarinda dàstan atqariwshilari tùrlishe ataladi: Xorezmde dàstanshi yamasa baxshi, Qashqadàrya hàm Surxandàryada yuzboshi yamasa shayir, Qaraqalpaqstan Respublikasinda baqsi yamasa jiraw (baqsilar bir neshe mazmundi añlatadi siyqirshi, shaman, emlewshi). Dàstanlar mazmuni boyinsha 3 tùrge bòlinedi : 1. Qaharmanliq, batirliq dàstanlar 2. Tariyxiy dàstanlar 3. Ashiqliq dàstanlar Talqilaw hàm nàtiyjeler. Jiraw sòzi negizinde jir jirlawdan kelip shiqqan. Tiykarinan qaraģanda jir sòzi de tolģawģa jaqin. Sebebi, Jirawlar menen Tolģaniw arasinda bir-birine jaqinliq bar. XIV-XV àsirde jir uliwma tùrkiy jazba poziciyasinda da ushirasadi. Misali: Xorezmiy “Ey jiraw, qobiziñdi qolģa alip, tolģawiñdi basla”, dese Lutfiy “Ey jiraw, qobiziñdi qolģa alip saziñdi gùniret” degen. Bul danishpanlar birewi jiraw-sàzende sipatinda qabil alsa, ekinshisi sàzende, atqariwshi hàm shayir dep qabil etilgen. Qobiz saz àsbabi òziniñ jaģimli sestu, milliy koloritiniñ basimliliģi menen ajiralip turadi. Jiraw namalariniñ mazmuni hàm atqariwshiliq usillari 4 ke bòlinedi: 1. Terme tolģawlar (kelte tolģaw, uzin tolģawlar) 2. Ataqli jirawlardiñ atina baylanisli dòrelgen namalar. 1 17 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 3. Rawajlanģan kòrkem sùwretshili basim, qàliplesken tiykarģi namalar. 4. Sazlar qobiz àsbabinda jeke atqarilatuģin namalar. Jiraw namalariniñ òzine tàn belgileriniñ biri: baqsilardiñ namalarinday joqari hàwijli bolmaydi, keñ rawajlanģan formada boladi. Jiraw hàm baqsilardiñ taģi bir ayirmashiliģi, baqsilar ashiqliq dàstanlar atqaradi, jirawlar bolsa, tariyxiy, qaharmanliq hàm batirliq dàstanlardi atqaradi. Òzbekistan da dàstan atqariwshilariniñ bir neshe mektebi bar. Òzbekistan da baqsi hàm jirawshiliqti rawajlandiriw ushin kòplegen ilajlar alip barilmaqta. Olardan misal, 1991-jildan soñ respublikada “Òzbekistan xaliq baqsisi” hùrmetli ataģi berilip basladi. 1999-jildan Òzbekistanda “Alpamis” dàstaniniñ 1000 jilliģi keñnen belgilendi.