Современные технологии приготовления композиционных материалов

Аннотация

В данной статье рассмотрена классификация композиционных материалов, современные способы производства композиционных материалов, их преимущества, материалы для них, а также развитие производства композиционных материалов в нашей стране. Annotation- In this article, classification of composite materials, current methods of production of composite materials, their advantages, materials for them, and development of production of composite materials in our country. Kalit so‘zlar: kompozitsion material, karkas, armaturalovchi material, mayin to‘ldirgich, struktura, klassifikatsiya, lok-bo‘yoq materiallari, shishaplastiklar, fibrobeton , gidroizolyasion, metall. Ключевые слова: композиционный материал, каркас, армирующий материал, мягкий наполнитель, структура, классификация, лакокрасочные материалы, стеклопластики, фибробетон, гидроизоляция, металл. Keywords: composite material, frame, reinforcing material, soft filler, structure, classification, varnish materials, glass-plastics, fiber concrete, waterproofing, metal. Qurilish industriyasi va ilmiy-texnik progressning rivojlanishi natijasida XX asrning ikkinchi yarmidan yangi - kompozitsion materiallar qurilish amaliyotiga joriy etila boshlandi. Hozirgi vaqtda ko‘pgina sanoat, fuqaro va turar-joy komplekslarini qurishni bunday materiallardan foydalanmay turib barpo etib bo‘lmaydi. Kompozitsion qurilish materiallari ko‘p fazali sistemalar bo‘lib, ular ikki va undan ortiq turli xossalarga ega bo‘lgan monomateriallardan tashkil topgandir. Bir necha dastlabki komponentlarning birikuvi natijasida ma’lum xossalarga ega yangi materiallar hosil bo‘ladi. Shu bilan birga xar bir komponent o‘zining induvidial xossalarini saqlab qoladi. Kompozitsion qurilish materiallarini yaratishdan maqsad bu – dastlabki komponentlarning mexanik, issiqlik-texnik, shuningdek kimyoviy chidamlilik, uzoq vaqt chidamlilik va boshqa xossalariga nisbatan ishlab chiqariladigan materialning shunday xossalarini yaxshilash, yoki material tannarxini sanoat chiqindilaridan foydalanish hisobiga pasaytirishdir. Kompozitsion qurilish materiallari qatoriga qorishmalar, betonlar, sopol, lok-bo‘yoq materiallari, shishaplastiklar, fibrobeton, asbestotsement, yohoch-tolali va yog‘och-qipiqli plitalar va boshqa ko‘pgina ko‘p komponentlt materiallarni kiritish mumkin. Kompozitsion qurilish materiallarining g‘oyasi yangi emas, chunki qadimdan qurilishda pohol, somon va loydan tayyorlangan materiallardan foydalanib kelingan. Bu materialda loy bog‘lovchi material , somon esa mustahkamlovchi armatura vazifasini bajaradi. Metall qotishmalaridan farqli o‘laroq, alohida fizik birikkan tashkil etuvchilar fizikaviy yoki fizikaviy kimyoviy o‘zaro ta’sir natijasida, xar bir komponent alohida holda erisha olmaydigan, yaxshilangan xossalarga ega yangi material hosil bo‘ladi va shuning bilan birga xar bir komponent o‘z xususiyatlarini saqlab qoladi. Butun xajm bo‘yicha uzluksizlikka ega komponetlardan biri matritsa, kompozitsiya xajmi bo‘yicha alohida, ajratilgan komponent esa mustahkamlovchi yoki armaturalovchi deb xisoblanadi. Metallar va ularning qotishmalari, keramika, anorganik va organik bog‘lovchilar matritsali material bo‘la oladilar. Kompozitsion materiallarning komponentlari o‘zaro bir-birga yaxshi mos kelish xususiyatiga ega bo‘lishlari zarur. Bu nafaqat turli tashkil etuvchilar o‘rtasidagi o‘zaro tishlashishga ,balki boshqa bir qator xossalarga ham bog‘liqdir. Kompozit materiallar turli fizik-mexanik xususiyatlarga ega bo‘lgan bir nechta komponentlardan iborat bo‘lgan materialdir: metall yoki metall bo‘lmagan matritsalar, ulardagi sertleştiricilarning ma’lum bir taqsimoti, ularning kombinatsiyasi kompozit materiallarga yangi xususiyatlarni beradi. Tuzilishning tabiati bo‘yicha kompozit materiallar tolali bo‘lib, uzluksiz tolalar va mo‘ylovlar bilan sertlestirilir, tarqalgan zarrachalar matrisi ichiga qattiqlashtiruvchi moddalar kiritish orqali olingan dispersiyalangan mustahkamlovchi materiallar, turli materiallarni bosish yoki yoyish orqali hosil bo‘lgan qatlamli materiallar. Bugungi kunda kompozitsion materiallar, ayniqsa, turli sohalarda talabga ega. Birinchi shisha tolalar XX asrning 30-yillarining ikkinchi yarmida tuzilgan. Kompozit materiallarni aviatsiya qilish bo‘yicha dastlabki dasturlardan biri 1967 yildan F-111A samolyotining orqa tomonidan karbonli-tolali panel ishlab chiqarish edi. So‘nggi yillarda ko‘plab chuqurchalar bilan qoplangan alyuminiy plomba va karbonli tola terilari bilan uch qavatli sandvis qurilishi aerokosmik mahsulotlarda tobora ko‘proq kuzatilmoqda. Hozirgi vaqtda Boing-787 yoki Airbus A350 samolyotlarining umumiy massasining qariyb 50 foizi kompozit materiallar hisoblanadi. Kompozit materiallar avtomobilsozlik sohasida uzoq vaqt davomida ishlatilgan va aerodinamik tana to‘plamining texnologiyasini rivojlantirish asosan ishlab chiqilgan. Cheklangan kompozitsion materiallar ishlab chiqarish qismlari va motorini ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. Kompozit materiallardan mahsulot ishlab