Тенденции развития многофункциональных жилых комплексов

Аннотация

В статье рассмотрены тенденции развития многофункциональных жилых комплексов. Изучены основные этапы развития многофункциональных жилых комплексов. На каждом этапе раскрываются основные характерные черты и факторы, влияющие на объемно-планировочную структуру многофункциональных жилых комплексов. В ходе анализа литературы выявлено влияние основных социально- экономических факторов на эволюцию и формирование сложной структуры комплекса. Показана актуальность нового структурного жилищного образования, а также современных объемно-планировочных форм организации жилой среды. Annotation. The article examines the development trends of multifunctional residential building complexes. The main stages of the development of multifunctional residential complexes are overlooked. At each stage, the main characteristic features and factors affecting the volume and planning structure of multifunctional residential complexes are revealed. In the process of analyzing the literature, the influence of the main socio-economic factors on the evolution and formation of the complex structure has been determined. The relevance of the new structural residential education is indicated, as well as modern volumetric planning forms of the organization of the residential environment. Kalit so‘zlar: Ko'p funktsiyali turar-joy majmualari, sanoat, evolyutsiya, fazoviy. Ключевые слова: многофункциональные жилые комплексы, промышленные, эволюционные, пространственные. Keywords: multifunctional residential complexes, industrial, evolution, spatial. Kirish. Ko'p funktsiyali turar-joy majmuasi- bu shaharning turar-joy muhitini tashkil etishning zamonaviy shakli bo'lib, unda insonning uy-joy, ish, dam olish va muloqotga bo'lgan ehtiyojlari to'liq amalga oshiriladi. Ko'p funktsiyali turar-joy majmualari (KFTJM) - zamonaviy insonning turar-joy, ish, aloqa va dam olishda uni qondiradigan turli xil va ko'p ma'noli shahar muhitidagi ehtiyojlarini aks ettiruvchi shahar turar-joy muhitini fazoviy tashkil etishning eng istiqbolli shaklidir [2]. Zamonaviy dunyoda bir nechta funktsiyalarni birlashtirgan komplekslarni loyihalash va qurish tobora dolzarb bo'lib bormoqda. Ular quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin: savdo sotiq majmuasini, ofis, turar-joy, ko'ngilochar, sport va boshqalar. Ózbekistonda 2023 y. ma‘lumotiga kóra 110 ta shahar bor. Ular orasida Toshkent shahri keskin ajralib turadi. Aholisining soni 2955,7 mingdan ortiq bólgan poytaxt shaharning respublikadagi urbanizatsiya jarayoniga bólgan ta‘siri benihoya katta. Shu tarzda Ózbekistonda urbanizatsiya jarayoni Toshkent shahri, katta va órta shaharlarga bog‘liq xolda amalga oshmoqda.[1]. 21-asrda shaharsozlik tajribasi shuni ko'rsatdiki, shaharlarning o'sishi bilan shaharning zonalarga (turar-joy, sanoat, savdo) qattiq bo'linishi samarasiz bo'lib, hududlarning notekis rivojlanishiga, transport tarmog'idagi yuklar ko'payishiga olib kelishi mumkin. Ko'p funktsiyali komplekslar tumanlarda tunda va kunduzi aholining taqsimlanishiga yordam beradi va magistral yo'llardan, shuningdek to'xtash joylaridan maqbul foydalanishga imkon beradi. Zamonaviy jamiyatda sodir bo'layotgan ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar uy-joy qurilishini tashkil etish tamoyillarini qayta ko'rib chiqishga olib keldi. Shaharsozlik tamoyillarining evolyutsiyasi urbanizatsiya darajasini, qurilish zichligini oshirish, shahar muhitining ijtimoiy va turar-joy elementlari o'rtasidagi funktsional aloqalarni kengaytirish, "ochiq" xizmat ko'rsatish tizimiga ega ko'p funktsiyali turar-joy majmualarini shakllantirish zarurligiga olib keldi [9]. Tahlil va natijalar. Ko'p funktsionallik yashash muhitini tashkil etishning eng muhim tamoyillaridan biridir. Ushbu tamoyil jamiyat evolyutsiyasi bilan birgalikda o'zgarib, rivojlanib, turli tarixiy davrlarda turar-joyning turli ustuvor shakllari va funktsiyalarini belgilab berdi. Xizmat ko'rsatish infratuzilmasi deyarli uyning o'zi bilan bir vaqtda rivojlandi. Qadim zamonlardan beri savdo shaharni tashkil etuvchi eng muhim elementlardan biri bo'lib, deyarli har doim turar-joy binolari bilan chambarchas bog'liq bo'lgan. Jamiyat va shunga mos ravishda turar-joy rivojlanishining butun tarixi davomida uning tarkibidagi binolarning turli funktsional guruhlarini birlashtirish va ajratish bosqichlari kuzatilmoqda. Ko'p asrlar davomida inson uyi bir xonadonli uy bo'lib, u uy-joy va insonning mehnat faoliyati joyini birlashtirgan. Sanoat ishlab chiqarishining o'sishi, shu bilan birga paydo bo'lgan savdo va biznes muassasalari (do'konlar, restoranlar, salonlar va boshqalar) ularni to'g'ri va oqilona uy-joy tarkibiga kiritishga olib keldi. Shunday qilib,bir vaqtning o'zida ishlab chiqarishni uydan ajratishni aniqlagan jarayonlar keyinchalik ko'p funktsiyali binolar va majmualarning yangi turlarini birlashtirish va paydo bo'lishiga olib keldi. Birinchi turar-joy majmualari (shaharchalar) loyihalari maktablar, maktabgacha ta'lim muassasalari, do'konlar, madaniyat uylarini uy-joyga yaqin joyda qurishni nazarda tutgan [3,