Художественно-планировочные вопросы градостроительного проектирования исторического центра города

Аннотация

If the issues of changing suburbs are based on modern urban planning and social requirements, then problems arise in the modern conditions of development of the centers of small historical cities. On the one hand, the preservation of historical environmental values, on the other, the acquisition of new environmental qualities that correspond to the concept of modern comfort. One of the problems of the urban environment of a small city is the presence of undeveloped, unused or abandoned areas. Keywords: historical city center, city center, environment, landscape planning, artistic and planning issues. Kirish. Bugungi kunda tarixiy shahar atrofini o'zgartirish va rekonstruksiya qilish masalalari eng so'nggi shaharsozlik va ko'pgina talablarni hisobga olgan holda dolzarb muammoga aylanmoqda. Tarixiy qadriyatlarni saqlash va zamonaviy qulaylik tushunchasiga mos keladigan yangi ekologik fazilatlarni egallash muammolari bo'lgan eski shaharlarni saqlab qolish muammolar ayniqsa dolzarbdir. Insonlar kundalik hayot tarzini kechirib borarkan qulay shart-sharoitlarga bo‘lgan talabi ham paydo bo‘lib boradi. Yaxshi sharoitda yashab, ish faoliyat yuritish uchun shaharlarga intilishadi. Aholining shaharlarga intilib borishi, shaharlardagi qulayliklarga bo‘lgan talablarni oshishiga olib keladi[1]. Ko'pgina shaharlarning (shu o'rinda bizning mamlakatimizda ham) shahar muhiti o'zining noqulayligi bilan ajralib turadi: - inson ko'lamini buzish; - ko'chalar va maydonlarning haqiqiy metrik va vizual - estetik xususiyatlari, ulardan funktsional foydalanish va odam uchun qulay sharoitlar yaratish talablari o'rtasidagi tafovut; - haddan tashqari to'yinganlik va tuzilmagan axborot va reklama elementlari; - axborot va orientatsiya vositalarining yetishmasligi; - yil va kunning turli vaqtlarida shaharda ochiq joylarni jihozlash va ishlatish bo'yicha noto'g'ri o'ylangan yechimlar; - turli yoshdagi va odamlarning ijtimoiy guruhlari uchun atrof-muhitning yaxshi tashkil etilmaganligi; - keksalar va nogironlar uchun asosiy qulayliklarning yetishmasligi[2]. Shahar muhiti ob'ektlarining zamonaviy qoniqarsiz ahvoli va jismoniy holati, ularning funktsional tarkibining nomuvofiqligi, ayniqsa faol ekspluatatsiya qilingan tarixiy qimmatli shahar makonlarining fazoviy muhitini shakllantirish jarayonida faol professional aralashuvni talab qiladi. Shahar atrofini loyihalashtirish tarixiy ravishda shakllangan shahar muhiti va zamonaviy hayot talablari o'rtasida vositachilik vazifasini o'taydi, uning dinamikasi tufayli ushbu hodisalar o'rtasidagi munosabatlar muammosini hal qiladi. Uning ta'rifi bugungi kunda maxsus badiiy va texnik yechimlar yordamida me'morchilik va landshaft bilan birgalikda shaharsozlik yechimlari asosida shahar makonini to'ldirish elementlarini yaratish orqali fazoviy muhitni kompleks shakllanishi sifatida rivojlandi. Shahar dizayni nafaqat foyda va estetik fazilatlar, balki ishlash jarayoni nuqtai nazaridan ham atrof-muhit elementlarini shakllantirishni o'z ichiga oladi. Bundan tashqari, shahar dizaynining vazifalari shaharsozlikni ko'rib chiqish darajasiga qarab (shaharning me'moriy-landshaft komplekslaridan tortib ichki shahar joylariga qadar) shakllantiriladi[3]. Tarixiy binolarning fasadlarini qayta qurish va tiklash usullari. Hozirgi vaqtda tarixiy binolarning butunligini va atrof-muhit bilan o'zaro ta'sirini buzmasdan, ularning eskirganligi yoki vazifasiyasining o'zgarishi munosabati bilan tashqi jabhalarini qayta qurish va tiklashning dolzarb masalasi turibdi. Asrlar davomida qad rostlagan tarixiy binolar vaqt o'tishi bilan vayron bo'lib, asl qiyofasini yo'qotmoqda. O'zlarining mavjudligi davomida ular qayta tiklandi va o'zgaruvchan ijtimoiy munosabatlarning talablariga javob berib, o'zgacha bo’lgan ruhiyatini yo'qotdi. Madaniy merosning zamonaviy tendentsiyalari orasida tarixiy binoning asl qiyofasini saqlab qolish, uning atrof-muhit bilan aloqasi va shaharning ijtimoiy hayotidagi ahamiyatini oshirish bo'yicha tadbirlar mavjud. Asosiysi shundaki, bugungi kunda rekonstruksiya qilinayotgan binolar estetika va farovonlik darajasi yuqori bo'lsa, kelajak avlodlarga ham xizmat qiladi[4]. Me'moriy yodgorliklarning aksariyati, qoida tariqasida, shaharning madaniy va ishbilarmonlik hayoti markazlashgan hududda joylashgan. Loyihalashda tarixiy muhitning tuzilishi va ko'lamini saqlab qolish uchun plintus, zinapoyalar, kirish guruhlari, ranglarning uyg'unligiga alohida e'tibor berish kerak. Zamonaviy sharoitda shahar rivojlanishi bilan uning yangi hududlar va funktsiyalarga bo'lgan ehtiyoji ortib bormoqda. Tarixiy shahar ko'pincha madaniy, biznes va savdo markazi bo'lganligi sababli, asosiy yuk unga tushadi. Asosiy vazifa - tarixiy binolarning yaxlitligini va eskisi bilan yangisining o'zaro ta'sirini saqlashdir[5]. Tarixiy shahar muhitida peyzajni rivojlantirish va landshaft elementlaridan foydalanish. Atrofdagi landshaft bilan uyg'unlashgan zamonaviy shahar muhitini shakllantirish, ayniqsa, landshaft me'moriy muhit bilan uzviy bog'