ВОЗРАСТНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ЖЕЛЕЗ ВНУТРЕННЕЙ СЕКРЕЦИИ

Аннотация

This article analyzes how the endocrine gland secretes special substances into the blood or tissue fluid of various organs and tissues in the body. What other glands are included in the endocrine gland and their functional tasks are described. Key words: Pineak gland, pituitary gland, thyroid gland, renal gland, endocrine glands, bazedov, myxedema, hormone. ВОЗРАСТНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ЖЕЛЕЗ ВНУТРЕННЕЙ СЕКРЕЦИИ Аннотация. В данной анализируется, как железа внутренней секреции выделяет специальные вещества в кровь или тканевую жидкость различных органов и тканей организма. Какие еще железы входят в состав эндокринной железы и описаны их функциональные задачи. Ключевые слова. Шишковидная железа, гипофиз, щитовидная железа, почка, железы внутренней секреции, базадов, микседема, гормон. K i E rv io sl hu t s i Klod Bernar1855-yilda maxsus tekshiruv o’tkazib, jigarning ovqat hazm qilish organlariga yo’t suyuqligi va qonga gilikologen chiqarishini aniqlagan. Shunday qilib, organizmda tashqi asekretsiyadan boshqa sekretsiya jarayonlari ham borligini isbot etgan va o’z sekretsiyalarini jorganizm ichiga chiqarib beradigan bezlarni ichki sekretsiya bezlari deb atagan. Ichki sekretsiya abezlariga qalqonsimon bez atrofidagi bezchalar ayrisimon bez buyrak usti bezlari, gipofiz va epifiz rbezlari kiradi. Bu bezlar moddalar almashinuviga organizmning o’sishi va rivojlanishiga hamda ajismoniy va ruhiy jihatdan rivojlanish, balog’atga yetish va barcha organlarning faoliyatlariga yta’sir ko’rsatadi. Bundan tashqari nafas olishga, qon aylanishiga, ovqat hazm qilisha, ayirishga, oko’payish organlari funksiyasiga ta’sir ko’rsatadi. n 8 86 i d a s h International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Epifiz bezi. Epifiz bezi-og’irligi 0.2-03 gr bo’lib garmon melatanin, 6-7 yoshga borganda atrofiyaga uchraydi, agarda bolalarda kasallik tufayli yoki boshqa sababga ko’ra faolyat buzilsa ularda muddatdan oldin jinsiy yetilish boshlanadi. Gipofiz- No’xat shaklida bosh miya osti yuzasida joylashgan. Og’irligi katta yoshli odamlarda 0.5-0.6 gr bo’ladi. Bu bez qontomirlari orqali bosh miya gipotalamus bilan bog’langan. Gipofiz garmonlari ko’pchilik endokrin bezlariga ta’sir ko’rsatadi. Bezning somatotrop garmoni bo’y o’sishiga ta’sir qiladi. Yosh bolalarda bu garmon ko’p ishlab chiqarila boshlansa bo’y o’sib, gigantism, kamroq ishlab chiqarilsa nanizm kelib chiqadi. Gigantizm nisbatan kam uchraydi. O’rta hisobda har 100 kishiga 2-3 ta odam to’g’ri keladi. Hatto bo’yi 260-270 sm dan baland borligi haqida yozilgan. Qalqonsimon bez ichki sekretsiya bezlari ichida eng yirik bezdir.Massasi 5-10 yoshli bolalarda 10gr, katta yoshdagi odamlarda 25-30 gr keladi. Qalqonsimon bezning organizmdagi ahamiyati juda katta. Uning asosiy funksiyasi qon plazmasidan yodni qon sentrlashi, tiroksin garmoni hosil qilish va uning qonga tushushini ta’minlashdan iborat. Qalqonsimon bez garmoni- tiroksin tarkibida 65.3% gacha yod bo’ladi. Katta odam organizmda 25mg yod bo’ladi, shundan 15mg qalqonsimon bezda saqlanadi. Tiroksin moddalar almashinuvining kuchli stimulyatori hisoblanadi, u biokimyoviy nerv sistemasiga va barcha organlarga ta’sir ko’rsatadi. Ayrisimon bez- bu bez to’sh suyagining orqa yuzasida joylashgan. Uning massasi chaqaloqlarda 12 gr bo’lib, to balog’atga yetushguncha 14- 15 yoshgacha kattalashib, 30-40 gr ga yetadi. Ayrisimon bezda timozin garmoni ishlab chiqariladi. U bolalarning o’sishiga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Jinsiy bezlar funksiyasini pasaytirib bolada balog’atga yetishini susaytiradi. Bundan tashqari timozin limfotsitlar hosil bo’lishini kuchaytirib organizmning immunitet xususiyatini oshiradi. Buyrak usti bezlari-bir juft bo’lib, buyraklarning ustki qismida joylashgan, vazni 10- 14 gr. Bu bez ikki qavatdan po’stloq va mag’z qavatlaridan tuzilgan bo’lib, po’stloq qavati mezodermadan, mag’iz qavati ektodermadan hosil bo’lgan. Yangi tug’ilgan bolalarda bezning vazni 6-8 g, 1-5 yoshda 5-6gr, 10 yoshda 6-5 gr, 11-15 yoshda 8.5gr, 16-20 yoshda 13.2gr bo’ladi.Yangi tug’ilgan bolada po’stloq qavati mag’iz qavatiga nisbatan yaxshi rivojlangan bo’ladi. Buyrak usti bezining po’stloq qismidan 3 ta asosiy garmon: moddalar almashinuviga ta’sir etuvchi glyukokortikoid garmonlar, mineral tuzlar almashinuvini boshqarish mineralokortikoidlar, erkak va ayol jinsiy garmonlarining bir tur androgenlar va estrogenlar ishlab chiqariladi Xulosa Xulosa qilib aytilganda ichki sekretsiya bezlari odam organizmning o’sish, rivojlanish, balog’at yoshida o’ziga xos o’zgarishlarni hamda turli xil kasalliklarga qarshi kurashishni ta’minlab beradi.